m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MBIP-R0-100-2605 • Otwarte rozszerzone • 5 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 6

Matura z biologii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

6.1: IX. Różnorodność roślin. 6. Wzrost i rozwój roślin. Zdający: 2) przedstawia wpływ czynników zewnętrznych i wewnętrznych na proces kiełkowania nasion; planuje i przeprowadza doświadczenie określające wpływ wybranych czynników (woda […], światło) na proces kiełkowania nasion. Wymaganie ogólne: I.2. 6.2: I. Chemizm życia. 1. Składniki nieorganiczne. Zdający: 3) wyjaśnia rolę wody w życiu organizmów, z uwzględnieniem jej właściwości fizycznych i chemicznych. Wymagania ogólne: II.1, II.5. 6.3: I.1.3 (rola wody); III. Energia i metabolizm. 4. Fotosynteza. 1) wykazuje związek budowy chloroplastu z przebiegiem procesu fotosyntezy; 5. Pozyskiwanie energii użytecznej biologicznie. 1) wykazuje związek budowy mitochondrium z przebiegiem procesu oddychania komórkowego; IX. 4. Odżywianie się roślin. 4) analizuje wpływ czynników zewnętrznych […] na przebieg procesu fotosyntezy […]. Wymagania ogólne: II.1, II.5. 6.4: III. Energia i metabolizm. 4. Fotosynteza. Zdający: 3) […] wyróżnia substraty i produkty obu faz […]; IX. 4. Odżywianie się roślin. 4) analizuje wpływ czynników zewnętrznych i wewnętrznych na przebieg procesu fotosyntezy […]. Wymaganie ogólne: I.2. 6.5: III. Energia i metabolizm. 5. Pozyskiwanie energii użytecznej biologicznie. Zdający: 2) analizuje na podstawie schematu przebieg glikolizy, reakcji pomostowej i cyklu Krebsa, wyróżnia substraty i produkty tych procesów. Wymaganie ogólne: I.2.

Treść zadania

Aby określić wpływ fotosyntezy i oddychania komórkowego na bilans węgla (wzrost lub spadek zawartości związków organicznych w roślinach), przeprowadzono doświadczenie.

Na trzech szalkach wyścielonych bibułą wysiano po 1,5 g nasion rzodkiewki:

Grupa Woda Światło Kiełkowanie Sucha masa po 10 dniach
1. nie tak nie 1,46 g
2. tak tak tak 1,63 g
3. tak nie (ciemność) tak 1,20 g

Nasiona wykiełkowały jedynie w grupach 2. i 3. Po 10 dniach materiał roślinny wysuszono i określono zawartość suchej masy.

6.1. (0–1) Wyjaśnij, dlaczego w grupie 1. nasiona nie wykiełkowały.

6.2. (0–1) Uzasadnij, dlaczego do oszacowania bilansu węgla należało zmierzyć suchą, a nie świeżą masę.

6.3. (0–1) Rozstrzygnij, z którą grupą — 1. czy 3. — należy porównać wyniki grupy 2., aby określić łączny wpływ fotosyntezy i oddychania komórkowego na bilans węgla w grupie 2. Uzasadnij.

6.4. (0–1) Wykaż, że podczas doświadczenia u roślin z grupy 2. zachodziła fotosynteza.

6.5. (0–1) Oceń, czy u roślin z grup 2. i 3. zachodziło oddychanie komórkowe (T/N).

Źródło: arkusz CKE MBIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

6.1.

Nasiona z grupy 1. umieszczono na suchym podłożu i nie podlewano. Woda jest niezbędnym warunkiem kiełkowania:

  • umożliwia imbibicję (pęcznienie) nasion — pierwszy etap kiełkowania, prowadzący do rozerwania łupiny nasiennej,
  • przerywa spoczynek nasion,
  • uruchamia procesy metaboliczne — bez wody enzymy nie działają, nie zachodzi ani oddychanie komórkowe, ani rozkład materiałów zapasowych.

Bez dostępu do wody nasiona pozostały w stanie spoczynku i nie wykiełkowały, mimo że miały światło.

6.2.

Świeża masa obejmuje wodę, której zawartość w tkankach roślinnych jest zmienna i nieokreślona — u siewek może stanowić ponad 90% masy. Różnice świeżej masy odzwierciedlałyby więc głównie stopień uwodnienia, a nie ilość związków organicznych.

Po wysuszeniu woda zostaje usunięta, a pozostaje wyłącznie sucha masa — czyli materia organiczna i mineralna. Zmiany suchej masy odzwierciedlają zatem rzeczywistą akumulację lub utratę związków węgla, o którą pyta bilans węgla.

6.3.

Rozstrzygnięcie: z grupą 1.

Uzasadnienie: w grupie 1. nasiona nie wykiełkowały — pozostały w spoczynku, a procesy metaboliczne praktycznie w nich nie zachodziły. Zachowały więc wyjściową zawartość związków organicznych i stanowią punkt odniesienia (próbę kontrolną) dla pozostałych grup.

Porównanie grupy 2. z grupą 1. pokazuje łączny efekt obu procesów — fotosyntezy (przyrost związków organicznych) i oddychania (ich ubytek). Grupa 3. nie nadaje się do tego celu, bo zachodziło w niej samo oddychanie — porównanie z nią pokazałoby jedynie wpływ fotosyntezy.

6.4.

Sucha masa w grupie 2. wynosiła 1,63 g i była większa niż masa wyjściowa nasion (1,5 g) oraz niż sucha masa grupy kontrolnej 1. (1,46 g):

Przyrost suchej masy oznacza, że rośliny wytworzyły nowe związki organiczne — a jedynym ich źródłem u rośliny jest asymilacja w fotosyntezie. Skoro sucha masa wzrosła mimo jednoczesnych strat na oddychanie, fotosynteza musiała zachodzić i przewyższać intensywnością oddychanie.

6.5. TT

  • Grupa 2. — T. Oddychanie komórkowe zachodzi w żywych komórkach roślinnych nieprzerwanie, także w świetle — dostarcza ATP do procesów życiowych komórki.
  • Grupa 3. — T. Siewki wykiełkowały i rosły w ciemności, zużywając materiały zapasowe nasion. Świadczy o tym mniejsza sucha masa (1,20 g wobec 1,46 g w grupie 1.) — związki organiczne zostały utlenione w oddychaniu do , który uleciał z szalki.
Typowy błąd / pułapka

W 6.1 klucz CKE nie uznaje odpowiedzi przez fotosyntezę. Sformułowanie „bez wody nie zachodzi fotosynteza, więc nasiona nie kiełkują” jest błędne — kiełkowanie zachodzi kosztem materiałów zapasowych nasienia, a nie fotosyntezy. Nasiona z grupy 3. wykiełkowały w ciemności.

Klucz odrzuca też słowa „nabrzmiewanie” i „puchnięcie”. Prawidłowy termin to pęcznienie (imbibicja).

W 6.2 chodzi o zmienność zawartości wody, nie o samą jej obecność. Uzasadnienie musi wskazywać, że woda w świeżej masie występuje w nieokreślonej, zmiennej ilości, co zaburzałoby pomiar.

W 6.3 klucz nie uznaje uzasadnienia bez wskazania numeru grupy. Trzeba wyraźnie napisać „grupa 1.” — samo poprawne uzasadnienie nie wystarczy.

Dlaczego nie grupa 3. W grupie 3. zachodziło wyłącznie oddychanie (brak światła). Porównanie 2. z 3. izolowałoby wpływ samej fotosyntezy, a polecenie pyta o łączny wpływ obu procesów względem stanu wyjściowego.

W 6.4 klucz wymaga odwołania do wyników, nie do warunków. Samo „były woda i światło, więc zachodziła fotosynteza” nie punktuje — to warunki konieczne, ale niewystarczające. Trzeba wskazać przyrost suchej masy jako dowód.

W 6.5 kusi odpowiedź N przy grupie 2. Błędne jest przekonanie, że w świetle roślina „tylko fotosyntetyzuje”. Oddychanie komórkowe zachodzi cały czas — w świetle jest jedynie maskowane przez intensywniejszą fotosyntezę.

Sucha masa grupy 1. (1,46 g) jest nieco mniejsza niż masa wysianych nasion (1,5 g). Wysianych nasion nie suszono, więc różnica może wynikać z wody, którą zawierały. Dlatego punktem odniesienia jest sucha masa grupy 1., a nie liczba 1,5 g.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 6 — biologia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MBIP-R0-100-A-2605 — zadanie 6. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, biologia PR Oryginalny PDF CKE

Co pokazują wyniki

GrupaWarunkiProcesySucha masaRóżnica wobec 1,5 g wysianych (niesuszonych) nasion
1.bez wody, światłopraktycznie żadne1,46 g−0,04 g (kontrola)
2.woda + światłofotosynteza + oddychanie1,63 g+0,13 g
3.woda, ciemnośćtylko oddychanie1,20 g−0,30 g

Interpretacja bilansu węgla:

Rola każdej grupy w doświadczeniu

GrupaRolaCo pozwala ustalić
1.próba kontrolna — stan wyjściowypunkt odniesienia dla obu pozostałych
2.próba badawcza pełnałączny wpływ fotosyntezy i oddychania
3.próba badawcza bez światławpływ samego oddychania

Zestawienie 2. z 3. izoluje fotosyntezę; zestawienie 2. z 1. daje wypadkową obu procesów — i o to pyta zadanie 6.3.

Etapy kiełkowania nasienia

EtapCo się dziejeCzego wymaga
1. imbibicja (pęcznienie)nasiono chłonie wodę, pęka łupinawoda
2. aktywacja metabolizmuuruchomienie enzymów, oddychanie komórkowewoda, tlen, odpowiednia temperatura
3. mobilizacja zapasówrozkład skrobi, białek i tłuszczów zapasowychenzymy hydrolityczne (ich syntezę pobudzają m.in. gibereliny)
4. wzrost zarodkawydostanie się korzonka i pęduenergia z oddychania

Światło nie jest warunkiem koniecznym kiełkowania większości nasion — dlatego grupa 3. wykiełkowała w ciemności. Kiełkowanie odbywa się kosztem materiałów zapasowych, nie fotosyntezy.

Świeża masa a sucha masa

CechaŚwieża masaSucha masa
zawieratkanki + wodatylko materia organiczna i mineralna
udział wody w siewkach80–95%0%
zmiennośćduża — zależy od podlewania, wilgotności, pory dniastabilna
co odzwierciedlauwodnienie + biomasawyłącznie biomasa
jak wyznaczyćzważyć bezpośredniosuszyć w 105 °C do stałej masy

Dlatego w badaniach przyrostu biomasy roślin zwykle porównuje się suchą masę.

Fotosynteza i oddychanie — bilans

ProcesRównanie ogólneWpływ na suchą masę
fotosyntezawzrost
oddychaniespadek
WarunkiFotosyntezaOddychanieBilans
jasno, intensywne światło✔ szybka✔dodatni
punkt kompensacyjny✔ = oddychaniu✔zerowy
ciemność✘✔ujemny

Kluczowa zasada: oddychanie komórkowe zachodzi zawsze — w dzień i w nocy, w liściu i w korzeniu. W świetle jest tylko maskowane przez intensywniejszą fotosyntezę.

Punktacja CKE

  • 6.1. 1 pkt — wyjaśnienie odnoszące się do braku wody oraz jej roli w kiełkowaniu (pęcznienie, przerwanie spoczynku, uruchomienie metabolizmu).
  • 6.2. 1 pkt — uzasadnienie odnoszące się do zmiennej lub nieokreślonej ilości wody w świeżej masie.
  • 6.3. 1 pkt — wskazanie grupy 1. wraz z uzasadnieniem (zachowanie wyjściowego poziomu związków organicznych / brak procesów metabolicznych).
  • 6.4. 1 pkt — wykazanie odnoszące się do przyrostu suchej masy.
  • 6.5. 1 pkt — TT.
  • Razem: 5 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „bilans wegla, fotosynteza i oddychanie komorkowe, kielkowanie nasion, sucha masa, proba kontrolna” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl