Zadanie 12
Matura z WOS-u, maj 2021, poziom rozszerzony
Wymaganie: 12.1: 17. Systemy partyjne. Zdający: 4) opisuje podstawowe zasady ordynacji większościowej i proporcjonalnej w powiązaniu z systemem dwupartyjnym i wielopartyjnym. 12.2: 15. Demokracja – zasady i procedury. Zdający: 5) wyjaśnia, jak są przeprowadzane i jaką rolę odgrywają wybory we współczesnej demokracji; 17. Systemy partyjne. Zdający: 4) opisuje podstawowe zasady ordynacji większościowej i proporcjonalnej w powiązaniu z systemem dwupartyjnym i wielopartyjnym; 6) analizuje argumenty na rzecz ordynacji większościowej i proporcjonalnej. 12.3: 25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający: 2) wyjaśnia różnice między ordynacjami wyborów parlamentarnych i prezydenckich w Polsce. 12.4: (III etap) 12. System wyborczy i partyjny. Zdający: 1) wymienia partie polityczne obecne w Sejmie; wskazuje te, które należą do koalicji rządzącej, i te, które pozostają w opozycji.
Treść zadania
Materiał źródłowy:
- Tekst „O systemie wyborczym w jednym z państw Europy” (www.bbc.co.uk): Wybory do Izby Gmin muszą się odbyć w ciągu 5 lat od poprzednich […]. Z każdego okręgu do [tej izby] parlamentu wchodzi tylko jeden poseł – ten, który zdobędzie największą liczbę głosów. […] Wyborcy głosują na daną osobę. Znani politycy startują zazwyczaj z tak zwanych „bezpiecznych” okręgów, gdzie poparcie dla partii, do której należą, jest bardzo silne. […] Nie ma jednak gwarancji, że kandydat w „bezpiecznym” okręgu ma zapewnione zwycięstwo. Zdarzało się bowiem, że wpływowi politycy nie zwyciężyli w swoim okręgu, mimo że ich partia wygrała wybory. […] Aby zapewnić sobie zwycięstwo, dana partia musi uzyskać większość [co najmniej względną] głosów w większości okręgów wyborczych. […] Co jakiś czas liczba i granice okręgów wyborczych są korygowane.
- Mapa „Wizualizacja wyników zwycięskiego ugrupowania politycznego w wyborach do jednej z izb parlamentu w Rzeczypospolitej Polskiej w 2015 r. (wg okręgów wyborczych)” (na podstawie: pkw.gov.pl). Okręgi zaznaczone w pięciu odcieniach według wyniku: powyżej 60%, 50–60%, 40–50%, 30–40%, poniżej 30%. Najciemniejsze okręgi (powyżej 50%, jeden powyżej 60%) leżą na południowym wschodzie i wschodzie kraju (Podkarpacie, południe Małopolski, wschodnie Mazowsze), najjaśniejsze (poniżej 30%) – na zachodzie kraju, w części okręgów północnych oraz w okręgach wielkomiejskich (m.in. Warszawa, Łódź, Poznań).
12.1. Podaj nazwę typu systemu wyborczego opisanego w tekście.
12.2. Sformułuj zaletę i wadę typu systemu wyborczego opisanego w tekście.
12.3. Rozstrzygnij, czy w przypadku wyborów, których wyniki zwizualizowano na mapie, zastosowano typ systemu wyborczego opisany w tekście. Odpowiedź uzasadnij.
12.4. Odnosząc się do mapy, sformułuj dwa wnioski dotyczące geograficznego zróżnicowania preferencji wyborczych elektoratu w Rzeczypospolitej Polskiej.
Źródło: arkusz CKE EWOP-R0-100-2105. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
12.1. Zasady oceniania CKE: system większościowy / ordynacja większościowa / system większości względnej / system jednomandatowych okręgów wyborczych. 1 p.
12.2. Przykładowa odpowiedź CKE (1 p. za zaletę i wadę):
- Zaleta: system ułatwia zwycięskiej formacji uzyskanie większości, a tym samym zapewnia stabilne rządy; jest to system o silnej personalizacji wyboru – wiadomo, kto reprezentuje dany okręg.
- Wada: system sprzyja znacznym deformacjom wyborczym, np. ugrupowanie z nie najwyższym wynikiem może otrzymać większość mandatów; pozbawia większość partii trzecich reprezentacji odzwierciedlającej ich poparcie społeczne.
12.3. Przykładowa odpowiedź CKE (1 p.):
- Rozstrzygnięcie: nie.
- Uzasadnienie: na mapie ukazano rezultaty PiS w wyborach do Sejmu RP, które przeprowadza się w systemie proporcjonalnym.
12.4. Przykładowe wnioski CKE (1 p. za dwa wnioski, w których elektorat określono nazwą partii, typem partii lub orientacją polityczną):
- Wysokie poparcie dla PiS występuje w województwach południowo-wschodnich i wschodnich: podkarpackim, lubelskim, małopolskim, podlaskim.
- Niskie, w porównaniu z wynikami ogólnokrajowymi, poparcie dla PiS występuje na tzw. Ziemiach Odzyskanych oraz w byłym zaborze pruskim (województwa opolskie, lubuskie, zachodniopomorskie, pomorskie, kujawsko-pomorskie, warmińsko-mazurskie i większość okręgów wielkopolskiego).
- W województwach mazowieckim i łódzkim poparcie dla PiS było niższe w wielkich miastach (Warszawa, Łódź) niż na pozostałych obszarach tych województw.
W 12.3 mapa pokazuje wybory do Sejmu (41 okręgów wielomandatowych, system proporcjonalny), a nie do Senatu (okręgi jednomandatowe). To, że na mapie widać okręgi z silnym poparciem jednej partii, nie oznacza systemu większościowego.
W 12.4 wnioski muszą nazywać elektorat (np. wyborcy PiS, elektorat prawicowy) – samo „poparcie jest wyższe na wschodzie” bez wskazania, o czyje poparcie chodzi, nie spełnia warunku zadania.
Strona arkusza
Po co to umieć
Porównanie ordynacji większościowej (np. wybory do Izby Gmin) i proporcjonalnej (np. wybory do Sejmu RP) to wymaganie 17.4 i 17.6 podstawy programowej, przywołane przy tym zadaniu w zasadach oceniania.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „System większościowy w Wielkiej Brytanii (bezpieczne okręgi) a wybory do Sejmu RP 2015 – geografia poparcia” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl