Zadanie 5
Matura z WOS-u, maj 2021, poziom rozszerzony
Wymaganie: Socjologia – struktura społeczna, ruchliwość społeczna (pionowa/pozioma,
międzypokoleniowa/wewnątrzpokoleniowa).
Treść zadania
Na podstawie danych dotyczących struktury społecznej Polski w latach 1988–2003 wykonaj polecenia.
5.1. Rozstrzygnij i uzasadnij, czy w analizowanym okresie liczebność inteligencji wzrosła czy zmalała.
5.2. Sformułuj argument oraz kontrargument dotyczący tezy, że wzrost liczebności inteligencji świadczy o ruchliwości pionowej w polskim społeczeństwie.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202105. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
5.1. Rozstrzygnięcie: liczebność inteligencji wzrosła.
Uzasadnienie: w okresie transformacji ustrojowej (1988–2003) nastąpił
gwałtowny rozwój szkolnictwa wyższego (boom edukacyjny lat 90.),
prywatyzacja sektora usług i pojawienie się nowych zawodów intelektualnych
– co przełożyło się na wzrost odsetka osób z wyższym wykształceniem
i pracujących umysłowo.
5.2. Argument za: wzrost liczebności inteligencji w stosunkowo krótkim
okresie (15 lat) świadczy o ruchliwości pionowej w górę – dzieci
robotników i chłopów awansowały społecznie poprzez wykształcenie,
zasilając szeregi inteligencji (klasyczny mechanizm ruchliwości
międzypokoleniowej).
Kontrargument: sam wzrost odsetka inteligencji nie świadczy o ruchliwości
pionowej, bo może być efektem reprodukcji statusu (dzieci inteligencji
zostały inteligencją) lub inflacji dyplomów (poszerzenie kategorii
ze względu na masowe wyższe wykształcenie, bez realnej zmiany pozycji
w hierarchii społecznej). Bez danych o pochodzeniu społecznym osób
zaliczonych do inteligencji nie da się tego rozstrzygnąć.
"Ruchliwość pionowa" to zmiana statusu (w górę lub w dół) – nie każda zmiana liczebności warstwy jest ruchliwością. Argumentacja musi uwzględniać mechanizm, nie tylko liczbę.
Strona arkusza
Po co to umieć
Struktura społeczna Polski po 1989 i ruchliwość pionowa to klasyczny temat egzaminacyjny – uczy formułowania argumentu i kontrargumentu.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Struktura społeczna Polski 1988–2003 – ruchliwość pionowa" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl