Zadanie 5

Materiał źródłowy: tekst „O strukturze społecznej w Polsce na przełomie XX i XXI wieku” (E. Bendyk, Do jakiej klasy społecznej należysz? Polska klasowa, www.polityka.pl):

[Badania struktury społeczeństwa polskiego] w edycji w 2003 r. wprowadziły także […] pomiar inteligencji respondentów. Okazało się, że osoby o najniższych wynikach, lecz plasujące się wyżej w strukturze społecznej, uzyskały w latach 1998–2003 średni przyrost dochodów na poziomie 760 zł, a tak samo mało inteligentni, ale z dołu społecznej drabiny, poprawili swój status jedynie o 67 zł. Osoby o najwyższych wynikach w teście inteligencji Ravena, lecz także ze społecznego dołu, zdołały wyrwać w tym czasie 650 zł, a więc i tak mniej niż ci mniej inteligentni, ale lepiej społecznie ustawieni.

Te wyniki nie kwestionują, że droga do sukcesu wiedzie poprzez osobiste predyspozycje. To możliwe, lecz bardzo trudne, nawet dla zdolnych, jeśli pochodzą z niższych stref hierarchii społecznej. […] Transformacja […] utrwaliła strukturę społeczną późnego PRL. Badania […] wychwytują, że kto należał do nomenklatury PRL, miał relatywnie największe szanse zostać przedsiębiorcą lub menedżerem. Dawnym pracownikom umysłowym, czyli inteligencji, przypadł w nowym podziale los menedżerów i ekspertów. Robotnicy zostali robotnikami lub bezrobotnymi. Bo po drodze wyparowało 5 mln miejsc pracy – w 1988 r. zatrudnienie miało 18 mln osób, w dramatycznym 2002 r. – już tylko 12,8 mln. […] [Owych] pięć milionów podzieliło się na tych, którzy zasilili szeregi wczesnych emerytów i rencistów, oraz na tych, którzy stworzyli nową kategorię: bezrobotnych.

5.1. Rozstrzygnij, czy inteligencja – jako zdolność umysłowa – była pozytywnie związana z przyrostem osiąganego dochodu. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do informacji z pierwszego akapitu tekstu.

5.2. Na podstawie drugiego akapitu tekstu sformułuj argument i kontrargument do tezy: ruchliwość pionowa w społeczeństwie polskim w latach 1988–2003 była znacząca.