Zadanie 14
Matura z historii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: II. Analiza i interpretacja historyczna. 1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; 2) […] ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego (zad. 14.1). XXXI. Ziemie polskie i ich mieszkańcy w latach 1815–1848. 2) wyjaśnia genezę powstania listopadowego i opisuje jego następstwa; 3) opisuje działania władz powstańczych […]. (PP) XXXII. Powstanie styczniowe i jego następstwa. 2) opisuje działania władz powstańczych […]. (PP – zad. 14.1)
Treść zadania
Źródło 1. Mapa ziem polskich w czasie jednego z powstań narodowych – kierunki działań wojsk polskich i rosyjskich, ważniejsze bitwy (m.in. Stoczek, Grochów, Iganie, Ostrołęka, a na Litwie Wilno), obrona Warszawy, Modlina i Zamościa, miejsca przekroczenia granicy i złożenia broni przez wojska polskie; na mapie Królestwo Polskie, Wolne Miasto Kraków oraz granice Cesarstwa Rosyjskiego, Austriackiego i Królestwa Pruskiego.
Źródło 2. Herby powstańcze na szablach: herb A – tarcza dwudzielna (Orzeł Biały i Pogoń) pod koroną; herb B – tarcza trójdzielna (Orzeł Biały, Pogoń i Archanioł Michał).
Zadanie 14.1. (0–1) Rozstrzygnij, który z herbów przedstawionych w źródle 2. (A czy B) został ustanowiony podczas powstania zilustrowanego w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do źródeł i wiedzy własnej.
Zadanie 14.2. (0–2) Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
- Działania zbrojne ukazane w źródle 1. toczyły się m.in. na tzw. ziemiach zabranych.
- Układ granic widocznych na mapie był efektem postanowień pokoju w Tylży.
- Jedną z bohaterek powstania, którego przebieg przedstawiono na mapie, była Emilia Plater.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Zadanie 14.1: herb A. Mapa przedstawia działania zbrojne w czasie powstania listopadowego – świadczą o tym m.in. bitwy pod Stoczkiem, Iganiami, Grochowem i Ostrołęką. W trakcie tego powstania ustanowiono herb z dwudzielną tarczą z Orłem Białym i Pogonią litewską (herb A). Herb B z trójdzielną tarczą ustanowiono w powstaniu styczniowym.
Zadanie 14.2:
- P – walki toczyły się także na Litwie (np. Wilno), czyli na ziemiach zabranych.
- F – granice na mapie (Królestwo Polskie, Wolne Miasto Kraków) ustalił kongres wiedeński (1815), a nie pokój w Tylży (1807).
- P – Emilia Plater walczyła w powstaniu listopadowym.
Punktacja CKE: 14.1 – 1 pkt za rozstrzygnięcie z uzasadnieniem odwołującym się do obu źródeł; 14.2 – 2 pkt za trzy poprawne oceny, 1 pkt za dwie.
Błąd: uznanie, że mapa przedstawia powstanie styczniowe. Bitwy zaznaczone na mapie (Stoczek, Grochów, Iganie, Ostrołęka) to bitwy powstania listopadowego – dlatego poprawny jest herb dwudzielny (A), a nie trójdzielny (B), który ustanowiono w 1863 r.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Zadanie 14.1. Mapa przedstawia działania zbrojne w czasie powstania listopadowego (1830–1831): zaznaczono trasy przemarszu wojsk i bitwy, m.in. pod Stoczkiem, Grochowem, Iganiami i Ostrołęką, a także obronę Warszawy, Modlina i Zamościa.
Odpowiedź: herb A – tarcza dwudzielna z Orłem Białym i Pogonią litewską, ustanowiona w czasie powstania listopadowego. Herb B (tarcza trójdzielna: Orzeł Biały, Pogoń i Archanioł Michał) ustanowiono w powstaniu styczniowym. Uzasadnienie musi odwoływać się do obu źródeł (mapy i herbu).
Zadanie 14.2.
- P – na mapie widać działania na Litwie (np. Wilno, Kowno, Kiejdany), czyli na tzw. ziemiach zabranych – dawnych ziemiach Rzeczypospolitej wcielonych do Rosji w rozbiorach, poza Królestwem Polskim.
- F – na mapie są Królestwo Polskie i Wolne Miasto Kraków, czyli układ granic ustalony na kongresie wiedeńskim (1815), a nie pokój w Tylży (1807), który utworzył Księstwo Warszawskie.
- P – Emilia Plater walczyła w powstaniu listopadowym na Litwie.
Punktacja CKE: 14.1 – 1 pkt; 14.2 – 2 pkt za trzy poprawne oceny, 1 pkt za dwie.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „powstanie listopadowe, mapa działań, herby powstańcze” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl