Zadanie 24
Matura z historii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: Podstawa programowa historia (PR): XXVI - upadek komunizmu w Europie 1989, Okragly Stol, rewolucje 1989 r. (Polska, Wegry, NRD, Czechoslowacja, Rumunia, Bulgaria).
Treść zadania
Zrodlo 1. Fragment opracowania historycznego o porozumieniu okraglego stolu: ekipa Jaruzelskiego rezygnujac z kontroli nad najistotniejszymi narzedziami sprawowania wladzy, postanowila zbudowac dla umiarkowanej czesci opozycji reglamentowane miejsce w systemie politycznym; a stworzeniem przeszlosc rzeczywiscie centrum opozycyjnej polityczne; z Komitetu Centralnego PZPR do urzedu prezydenta. Ktorym zostal mianowany Jaruzelski. W stosunku do ofert sktadanych opozycji przedtem byl to istotny krok naprzod. (D. Audek, Historia polityczna Polski [...], Warszawa 2007, s. 28.) Zrodlo 2. Fragment opracowania historycznego: Porozumienie Okraglego Stolu zaslyniko swiat jako niezwykly przyklad rozwiazania globalnego, wielobiegunowego konfliktu politycznego. Polska jako pierwszy kraj "realnego socjalizmu" wychodzila z trworzenia systemu pluralistycznego i demokratycznego. Ulozona przy Okraglym Stole plynne ustroju konstytucyjnego oznaczaly bardzo glaboka zmiana istniejacego porzadku. Pierwsza instytucja prawdziwej demokracji parlamentarnej mial byc Senat, ktorzy - choc zachowywal ograniczone kompetencje - nie byl jednak zalozyciel umiarowy, "malowana". [...] Zapisy [...] dotyczace poszerzenia wolnosci slowa i druku, mozliwosci zrzeszania sie w organizacjach spolecznych i zawodowych dawaly podstawe do budowania demokratycznego spoleczenstwa obywatelskiego. Uprawniony jest wiec poglad, ze Okragly Stol byl wielkim zwycieztwem solidarnoiowej opozycji. Zwycieztwem ponadto osiagajacym bezkrwawo. (A. Friszke, Polska. Losy panstwa i narodu [...], Warszawa 2003, s. 458-459.) Zadanie 24.1. (0-2) Porownaj dwa porozumienia okraglego stolu zaprezentowane w zrodlach 1. i 2. - przedstaw jedno podobienstwo i jedna roznice miedzy tymi ocenami. Zadanie 24.2. (0-1) Podaj nazwe panstwa europejskiego, w ktorym w 1989 roku doszlo do krwawego obalenia dyktatury komunistycznej.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Zadanie 24.1:
Podobienstwo: Oba zrodla uznaja Okragly Stol za istotny krok w przemianach systemowych Polski - obie oceny zgadzaja sie, ze porozumienie wprowadzilo realne zmiany ustrojowe (Senat, wolnosc slowa, opozycja w systemie) i nie bylo wylacznie fasada.
Roznica: Zrodlo 1. (Audek) ocenia Okragly Stol jako strategie ekipy Jaruzelskiego - to ona "reglamentowala miejsce w systemie" dla opozycji, ale zachowywala kontrole (Jaruzelski jako prezydent). Zrodlo 2. (Friszke) ocenia jako wielkie zwyciestwo opozycji solidarnosciowej - "osiagniete bezkrwawo", Polska jako pierwszy kraj demokratyzacji w bloku. Roznica: kto zwyciezyl - PZPR (zachowala wladze) czy Solidarnosc (zdobyla nowa pozycje).
Zadanie 24.2: Rumunia. W grudniu 1989 r. obalono dyktature Nicolae Ceausescu - po rewolucji w Timisoarze (15-16 XII) i Bukareszcie (21-22 XII), Ceausescu z zona Elena zostali zatrzymani, osadzeni i straceni 25 grudnia 1989 r. Bylo to jedyne krwawe obalenie komunizmu w Europie srodkowo-wschodniej w 1989 r.
Zad. 24.1: pomylka roznicy z podobienstwem (oba zrodla widza zmiany pozytywnie, ale roznia sie KOMU przypisuja zwyciestwo). Zad. 24.2: pomylka z innymi panstwami (NRD, Czechoslowacja, Wegry) - tam przemiany byly pokojowe ("aksamitna rewolucja"). Tylko Rumunia 1989 = krwawy zamach stanu z egzekucja Ceausescu.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Rozwiazanie
Zadanie 24.1.
Podobienstwo: Oba zrodla uznaja Okragly Stol za istotny krok w przemianach systemowych Polski. Zrodlo 1. nazywa go “istotnym krokiem naprzod”, zrodlo 2. - “bardzo glebok a zmiana istniejacego porzadku”. Oba zgadzaja sie, ze porozumienie wprowadzilo realne, a nie fasadowe zmiany (Senat, wolnosc slowa i druku, wolnosc zrzeszania sie).
Roznica: Roznia sie ocena kto byl glownym beneficjentem:
- Zrodlo 1. (Audek): Okragly Stol jako strategiczny manewr ekipy Jaruzelskiego - PZPR “reglamentowala miejsce” dla opozycji, ale zachowywala kontrole (Jaruzelski wszedl do urzedu prezydenta).
- Zrodlo 2. (Friszke): Okragly Stol jako wielkie, bezkrwawe zwyciestwo Solidarnosci - Polska otworzyla droge demokratyzacji calego bloku.
Zadanie 24.2. Rumunia.
Rewolucja rumunska 16-25 grudnia 1989 r. byla jedynym krwawym obaleniem komunizmu w 1989 r.:
- 16-17 XII: powstanie w Timisoarze, krwawo stlumione (set zabitych);
- 21 XII: niespodziewany sprzeciw tlumu na wiecu w Bukareszcie;
- 22 XII: ucieczka Ceausescu helikopterem;
- 25 XII: pojmanie, krotki proces wojskowy i egzekucja Nicolae i Eleny Ceausescu w Targoviste.
W innych krajach komunizm upadl pokojowo: Polska (Okragly Stol, IV-VI 1989), Wegry (Trojkatny Stol, VI-IX 1989), NRD (mur berlinski, XI 1989), Czechoslowacja (aksamitna rewolucja, XI-XII 1989), Bulgaria (X-XI 1989).
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Okragly Stol 1989, transformacja, Rumunia, Ceausescu, upadek komunizmu" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl