Zadanie 24
Matura z historii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: II. Analiza i interpretacja historyczna. 1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; 2) […] ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; 3) dostrzega mnogość perspektyw badawczych oraz różnorakie interpretacje historii i ich przyczyny. LVIII. Dekada 1981–1989. 3) wyjaśnia przyczyny zawarcia porozumienia okrągłego stołu, opisuje i ocenia jego skutki. (PP) Zad. 24.2: I.1, II.2; LIV. Świat na przełomie tysiącleci. 1) porównuje proces obalania komunizmu w krajach Europy Środkowo-Wschodniej […]. (PR)
Treść zadania
Źródło 1. Fragment opracowania historycznego (A. Dudek): „[Bilans porozumienia] wydaje się następujący: ekipa Jaruzelskiego, nie rezygnując z kontroli nad najistotniejszymi narzędziami sprawowania władzy, postanowiła zbudować dla umiarkowanej części opozycji reglamentowane miejsce w systemie politycznym, a równocześnie przesunąć rzeczywiste centrum dyspozycji politycznej z Komitetu Centralnego PZPR do urzędu prezydenta, którym zostać miał Jaruzelski. W stosunku do ofert składanych opozycji jeszcze przed okrągłym stołem, najważniejszy sukces strony solidarnościowej stanowiła decyzja o wolnych wyborach do Senatu. Jednak to nie okrągły stół, ale wydarzenia czterech następnych miesięcy przesądziły o tym, że Polską co najmniej do 1995 r. nie rządził – jako prezydent PRL – generał Jaruzelski. W kwietniu 1989 r., gdy składano podpisy pod porozumieniami okrągłego stołu, ta ostatnia perspektywa wydawała się całkiem realna”.
Źródło 2. Fragment opracowania historycznego (A. Friszke): „Porozumienie Okrągłego Stołu zadziwiało świat jako niezwykły przykład rozwiązania głębokiego, wieloletniego konfliktu politycznego. Polska jako pierwszy kraj «realnego socjalizmu» wychodziła ku tworzeniu systemu pluralistycznego i demokratycznego. Ułożone przy Okrągłym Stole zręby ustroju konstytucyjnego oznaczały bardzo głęboką zmianę istniejącego porządku. Pierwszą instytucją prawdziwej demokracji parlamentarnej miał być Senat, który – choć zachowywał ograniczone kompetencje – nie był jednak instytucją «malowaną». […] Zapisy […] dotyczące poszerzenia wolności słowa i druku, możliwości zrzeszania się w organizacjach społecznych i zawodowych dawały podstawę do budowania demokratycznego społeczeństwa. Uprawniony jest więc pogląd, że Okrągły Stół był wielkim zwycięstwem solidarnościowej opozycji. Zwycięstwem ponadto osiągniętym bezkrwawo oraz otwierającym drogę do budowy państwa demokratycznego i stabilnego wewnętrznie. Współautorami Okrągłego Stołu byli również przedstawiciele władz; bez ich współdziałania, wykazanej zdolności do cofania się ta droga przemian byłaby zablokowana”.
Zadanie 24.1. (0–2) Porównaj oceny porozumienia okrągłego stołu zaprezentowane w źródłach 1. i 2. – przedstaw jedno podobieństwo i jedną różnicę między tymi ocenami.
Zadanie 24.2. (0–1) Podaj nazwę państwa europejskiego, w którym w 1989 roku doszło do krwawego obalenia dyktatury komunistycznej.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Zadanie 24.1 (przykładowe odpowiedzi z zasad oceniania):
Podobieństwo: w obu tekstach podkreślono znaczenie decyzji o wolnych wyborach do Senatu jako instytucji demokratycznej / utworzenie Senatu oceniono jako sukces opozycji („Solidarności”) / w obu jest mowa o ustępstwach władzy komunistycznej na rzecz opozycji.
Różnica: autor źródła 1. krytycznie ocenia postanowienia okrągłego stołu, a źródło 2. zawiera jednoznacznie pozytywną opinię / dla autora źródła 1. przełomowe były wydarzenia późniejsze, a nie sam okrągły stół, dla autora źródła 2. okrągły stół był wydarzeniem przełomowym.
Zadanie 24.2: Rumunia (grudzień 1989 r., obalenie i stracenie Nicolae Ceaușescu).
Punktacja CKE: 24.1 – 2 pkt za jedno podobieństwo i jedną różnicę, 1 pkt za jedno z nich; 24.2 – 1 pkt.
Uwaga: w 24.1 trzeba porównać oceny porozumienia, a nie streścić jego postanowienia. Podobieństwo i różnica muszą wynikać z treści obu tekstów (np. Senat jako sukces opozycji – w obu; ocena krytyczna u Dudka, jednoznacznie pozytywna u Friszkego).
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Zadanie 24.1.
Podobieństwo (przykłady z zasad oceniania CKE): oba teksty podkreślają znaczenie decyzji o wolnych wyborach do Senatu – w źródle 1. to „najważniejszy sukces strony solidarnościowej”, w źródle 2. Senat to „pierwsza instytucja prawdziwej demokracji parlamentarnej”. W obu jest też mowa o ustępstwach władzy na rzecz opozycji.
Różnica (przykłady z zasad oceniania CKE):
- Źródło 1. (A. Dudek) ocenia porozumienie krytycznie: ekipa Jaruzelskiego zachowała kontrolę nad najważniejszymi narzędziami władzy, a dla opozycji przewidziała „reglamentowane miejsce”; o przełomie przesądziły dopiero wydarzenia kolejnych miesięcy.
- Źródło 2. (A. Friszke) ocenia porozumienie jednoznacznie pozytywnie: jako „wielkie zwycięstwo solidarnościowej opozycji”, osiągnięte bezkrwawo – sam okrągły stół był przełomem.
Zadanie 24.2: Rumunia.
W grudniu 1989 r. w Rumunii wybuchło powstanie (zaczęło się w Timișoarze, potem objęło Bukareszt). Dyktator Nicolae Ceaușescu uciekł ze stolicy, został pojmany i po krótkim procesie stracony 25 grudnia 1989 r. W pozostałych państwach bloku (m.in. Polska, Węgry, NRD, Czechosłowacja) komunizm upadł w 1989 r. bez rozlewu krwi na taką skalę.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „okrągły stół 1989, oceny historyków, Rumunia 1989” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl