Zadanie 25
Matura z historii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: Podstawa programowa historia (PR): wypracowanie problemowe - argumentacja, znajomosc roznych epok historycznych, krytyczna analiza tezy.
Treść zadania
Zadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedz powinna liczyc minimum 300 wyrazow. 1. Wladyslaw Jagiello byl najwybitniejszym wladca Polski z dynastii Jagiellonow. Zajmij stanowisko wobec powyzszej tezy i je uzasadnij, uwzgledniajac w swojej argumentacji aspekty: militarny, ustrojowy i spoleczno-gospodarczy. 2. Lata 1871-1914 sa nieslusznie okreslane jako belle epoque (piekna epoka). Zajmij stanowisko wobec powyzszej tezy i je uzasadnij, uwzgledniajac w swojej argumentacji aspekty: polityczny, spoleczno-gospodarczy i kulturowy. 3. Rok 1956 byl przelomem w systemie komunistycznym. Zajmij stanowisko wobec powyzszej tezy i je uzasadnij, uwzgledniajac w swojej argumentacji wydarzenia z trzech wybranych panstw bloku komunistycznego.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Konspekt do tematu 3 (rok 1956 jako przelom w komunizmie)
Teza: Rok 1956 byl przelomem w systemie komunistycznym - zachwialy podstawami stalinizmu, ujawnily kryzys, ale system jako calosc przetrwal kolejne 33 lata. Przelom czesciowy, ale rzeczywisty.
Argument 1 - ZSRR: XX zjazd KPZR (luty 1956), tajny referat Chruszczowa potepiajacy kult jednostki Stalina. Pozwolono na "destalinizacje" - zwalnianie wiezniow politycznych, ograniczenie roli NKWD/KGB. Konsekwencja: zachwianie autorytetu komunizmu, fala protestow w blokach satelickich.
Argument 2 - Polska: Pazdziernik 1956 r. Wczesniej protesty robotnikow w Poznaniu (28 czerwca 1956) krwawo stlumione (Rokossowski rozkazal strzelac). Wladze KC PZPR oddały kierowanie Wladyslawowi Gomulce (powrot z wiezienia). Konsekwencja: ograniczenie kolektywizacji wsi, zwolnienie kard. Wyszynskiego, wycofanie sowieckich oficerow z LWP. Polska "polska droga do socjalizmu".
Argument 3 - Wegry: Pazdziernik-listopad 1956. Powstanie wegierskie pod premierostwem Imre Nagya - ogloszenie wyjscia z Ukladu Warszawskiego. Reakcja: sowiecka interwencja zbrojna 4 listopada 1956, krwawe stlumienie powstania (ok. 2700 zabitych Wegrow), egzekucja Nagya. To pokazalo granice "odwilzy" - destalinizacja tak, ale lojalnosc wobec ZSRR obowiazkowa.
Wniosek: Rok 1956 byl przelomem, bo zlamal mit nieomylnosci Stalina i pokazal, ze komunizm jest reformowalny (w pewnym zakresie). Ale stlumienie Wegier pokazalo, ze granice reformy wyznacza Moskwa. To "ograniczona suwerennosc" Breznieva avant la lettre.
Konspekt do tematu 1 (Jagiello)
Teza: Jagiello byl wybitnym wladca (zalozyciel dynastii), ale najwybitniejszym z Jagiellonow byl raczej Kazimierz Jagiellonczyk (1447-1492) lub Zygmunt I Stary.
Aspekt militarny: Zwyciestwo pod Grunwaldem (15 VII 1410) - jeden z najwiekszych sukcesow militarnych w historii Polski. Zlamanie potegi zakonu krzyzackiego. +
Aspekt ustrojowy: Wprowadzenie unii w Krewie (1385) - poczatek pol-tysiacletniej zwiazku z Litwa. Przywileje szlacheckie (Czerwinsk 1422, Jedlnia 1430) - poczatek "demokracji szlacheckiej". Mieszane skutki.
Aspekt spoleczno-gospodarczy: Chrzest Litwy - zacznienie cywilizacji laciaskiej. Odnowienie Akademii Krakowskiej (1400). +
Argument przeciw: Kazimierz Jagiellonczyk - pokoj torunski 1466, statut warcki, rozwoj gospodarki, wojna 13-letnia. Jagiello - tylko poczatek dynastii.
Konspekt do tematu 2 (belle epoque)
Teza: Nazwa "belle epoque" jest nieslusznie idealizujaca - okres 1871-1914 mial swiele jasnych stron, ale tez wiele ciemnych.
Aspekt polityczny - przeciw "pieknu": Imperializm europejski w Afryce i Azji, konflikty narodowosciowe (Balkany, Irlandia), wzrastajace napiecia (wyscig zbrojen, sojusze militarne). Glob staczal sie ku I wojnie swiatowej.
Aspekt spoleczno-gospodarczy - mieszane: Rewolucja przemyslowa, wzrost zamoznosci klasy sredniej, postep techniki (elektryczne oswietlenie, telefony, samochody, lotnictwo). Ale: kwestia robotnicza, ubostwo proletariatu, masowa emigracja (Polacy do USA), nierownosci.
Aspekt kulturowy - "piekny": Rozkwit sztuki (impresjonizm, secesja, modernizm), literatury (Proust, Joyce), nauki (Maria Sklodowska-Curie, Einstein, Freud). Powszechna oswiata.
Wniosek: "Belle epoque" jest okresleniem z perspektywy klas wyzszych Zachodniej Europy - dla nich rzeczywiscie byla to piekna epoka. Dla robotnikow, emigrantow, kolonizowanych ludow - okres trudny. Idealizacja powstala dopiero po I wojnie swiatowej (po 1918), jako noszto ze swiatlem za utraconym swiatem.
Wypracowanie ma minimum 300 wyrazow. Najczestsze bledy: brak wyraznej tezy, brak konkretnych dat i nazwisk, brak rozwiniecia wszystkich wymaganych aspektow (np. tylko militarny przy Jagielle), wnioskowanie nie odnoszace sie do tezy. Wybierz temat, ktory najlepiej znasz.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Rozwiazanie - strategia wyboru tematu
Wybierz temat z najwieksza znajomoscia faktografii i dat. Wypracowanie wymaga:
- Wyraznej tezy (zgadzasz sie / nie zgadzasz / czesciowo).
- Trzech aspektow argumentacji (wymienione w temacie).
- Konkretnych przykladow - daty, nazwiska, wydarzenia.
- Wniosku.
- Min. 300 wyrazow.
Temat 3 (rok 1956) - dobry wybor, jesli znasz historie PRL i bloku komunistycznego
Trzy panstwa - propozycje:
1. ZSRR (XX zjazd KPZR, II 1956)
- Chruszczow w tajnym referacie potepia kult jednostki Stalina;
- Poczatek “odwilzy” - rehabilitacje, zwolnienie ofiar GUlagu;
- Reformy ekonomiczne (zwiazek przemyslu lekkiego, decentralizacja).
- Znaczenie: zlamanie tabu stalinizmu, otwarcie “drogi reform” w bloku.
2. Polska (Poznanski Czerwiec 1956 + Pazdziernik)
- 28 VI: protesty robotnikow Cegielskiego w Poznaniu, strzelanie, ok. 70-100 zabitych;
- VIII Plenum KC PZPR (X 1956): odsuniecie sowietyzatorow (Rokossowski), powrot Gomulki z wiezienia;
- Skutki: ograniczenie kolektywizacji, swoboda Kosciola (Wyszynski wraca z internowania), niezalezna polityka wobec ZSRR.
- Znaczenie: Polska zyskuje wieksza autonomie, choc dalej w bloku.
3. Wegry (powstanie wegierskie, X-XI 1956)
- 23 X: studencki marsz w Budapeszcie, eskalacja;
- Imre Nagy premier - oglasza wyjscie Wegier z Ukladu Warszawskiego;
- 4 XI: sowiecka interwencja, ok. 2700 zabitych Wegrow, 200 tys. emigracji;
- 1958: egzekucja Nagya.
- Znaczenie: sowiecka “linia czerwona” - destalinizacja tak, ale lojalnosc wobec ZSRR obowiazkowa.
Wniosek calosci: 1956 byl prelomem czesciowym - osierdzcielnym dla stalinizmu, ale niesmiertelnym dla samego systemu. Komunizm trwal jeszcze 33 lata, ale stracil “niewinnosc” - kazda kolejna rewolucja w bloku (Praga 1968, Polska 1980) wynikala z otwartych w 1956 r. szczelin.
Inne tematy
-
Temat 1 (Jagiello): sukcesy militarne (Grunwald), ustrojowe (unia z Litwa, przywileje szlacheckie), spoleczno-gospodarcze (chrzest Litwy, Akademia Krakowska). Ale ostrozne: czy bardziej wybitny niz Kazimierz Jagiellonczyk lub Zygmunt I Stary?
-
Temat 2 (belle epoque): kontrast politycznych napiec (imperializm, zbrojenia) ze sukcesami kulturowymi (impresjonizm, modernizm) i technologicznymi (elektrycznosc, samochody). Czy idealizacja okresu jest zasadna?
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wypracowanie, Wladyslaw Jagiello, belle epoque, rok 1956, blok komunistyczny" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl