Zadanie 25
Matura z historii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: I. Chronologia historyczna. 1) porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów ojczystych; 2) dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach […]. III. Tworzenie narracji historycznej. 1) tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym, jak i problemowym; 2) dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego; 3) dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje informacje pozyskane z różnych źródeł wiedzy. Wymagania szczegółowe: temat 1 – XII. Polska w XIV i XV w. (PP, PR), XVIII. Państwo polsko-litewskie w czasach ostatnich Jagiellonów (PP, PR); temat 2 – XXXIII. Europa i świat w II połowie XIX i na początku XX w., XXXIV. Przemiany gospodarcze i społeczne. Nowe prądy ideowe (PP, PR); temat 3 – LI. Świat po II wojnie światowej. Początek zimnej wojny. 5) charakteryzuje zmiany w ZSRS po śmierci Stalina; 6) opisuje wydarzenia […] na Węgrzech w 1956 r. […] (PP); LVI. Stalinizm w Polsce i jego erozja. 3) wyjaśnia przyczyny i następstwa poznańskiego czerwca oraz znaczenie wydarzeń październikowych 1956 r. (PP); 3) charakteryzuje przejawy odwilży popaździernikowej. (PR)
Treść zadania
Zadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedź powinna liczyć minimum 300 wyrazów.
1. Władysław Jagiełło był najwybitniejszym władcą Polski z dynastii Jagiellonów. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: militarny, ustrojowy i społeczno-gospodarczy.
2. Lata 1871–1914 są niesłusznie określane jako belle époque (piękna epoka). Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy.
3. Rok 1956 był przełomem w systemie komunistycznym. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji wydarzenia z trzech wybranych państw bloku komunistycznego.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Konspekt do tematu 3 (rok 1956)
Stanowisko: rok 1956 był przełomem – zachwiał systemem stalinowskim, choć sam system komunistyczny przetrwał.
ZSRR: XX Zjazd KPZR (luty 1956) i referat Chruszczowa potępiający kult jednostki Stalina – początek destalinizacji.
Polska: czerwiec 1956 w Poznaniu (protest robotników stłumiony przez wojsko), następnie Październik 1956 – powrót Władysława Gomułki do władzy, odwilż: uwolnienie kard. Stefana Wyszyńskiego, odwołanie marsz. Konstantego Rokossowskiego, odejście od kolektywizacji rolnictwa.
Węgry: powstanie węgierskie (październik–listopad 1956), rząd Imre Nagya ogłosił wystąpienie z Układu Warszawskiego; interwencja wojsk sowieckich stłumiła powstanie. Pokazało to granice zmian – reformy były możliwe tylko przy zachowaniu podporządkowania ZSRR.
Konspekt do tematu 1 (Jagiełło)
Aspekt militarny: zwycięstwo pod Grunwaldem (1410) i wielka wojna z zakonem krzyżackim.
Aspekt ustrojowy: unia w Krewie (1385), unia w Horodle (1413), przywileje szlacheckie (czerwińsko-jedlneńsko-krakowskie), statut warcki (1423).
Aspekt społeczno-gospodarczy: chrystianizacja Litwy, odnowienie Akademii Krakowskiej (1400).
Do porównania: dokonania innych Jagiellonów, np. Kazimierza Jagiellończyka (wojna trzynastoletnia, II pokój toruński 1466).
Konspekt do tematu 2 (belle époque)
Aspekt polityczny: ekspansja kolonialna mocarstw, wyścig zbrojeń i system sojuszy prowadzący do I wojny światowej, kryzysy bałkańskie.
Aspekt społeczno-gospodarczy: przemiany gospodarcze i odkrycia techniczne (elektryczność, telefon, samochód) oraz kwestia robotnicza, masowe migracje, ruch emancypacyjny kobiet.
Aspekt kulturowy: początki kultury masowej, nowe prądy w sztuce (impresjonizm, secesja), osiągnięcia nauki (np. Maria Skłodowska-Curie).
Kryteria CKE (15 pkt): narracja historyczna – do 12 pkt (funkcjonalne wykorzystanie wiedzy i poziom argumentacji w odniesieniu do trzech elementów tematu; za błędy merytoryczne odejmuje się punkty) oraz spójność wypowiedzi – do 3 pkt (0 pkt za tekst krótszy niż 300 wyrazów).
Uwaga: wypowiedź musi zawierać stanowisko wobec tezy z tematu i argumentację odnoszącą się do wszystkich trzech elementów wskazanych w temacie (aspektów albo państw). Według kryteriów CKE wypowiedź, która w ogóle nie odnosi się do tezy, dostaje 0 pkt, a tekst krótszy niż 300 wyrazów – 0 pkt za spójność.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie – jak podejść do tematu
Według kryteriów CKE wypowiedź musi:
- Zająć stanowisko wobec tezy z tematu i je przekonująco uzasadnić.
- Wykorzystać wiedzę historyczną w odniesieniu do trzech elementów tematu (aspektów albo państw wskazanych w poleceniu).
- Opierać się na trafnie dobranych faktach, postaciach, procesach i terminologii.
- Być spójna (wstęp – rozwinięcie – zakończenie) i liczyć co najmniej 300 słów (krótsza dostaje 0 pkt za spójność).
Za błędy merytoryczne (chronologia, terminologia, związki przyczynowo-skutkowe) odejmuje się od 1 do 3 pkt w kryterium narracji.
Temat 3 (rok 1956) – przykładowy dobór trzech państw
1. ZSRR
- XX Zjazd KPZR (luty 1956): referat Chruszczowa potępiający kult jednostki Stalina;
- początek destalinizacji („odwilży”), m.in. rehabilitacje i zwolnienia więźniów łagrów.
2. Polska
- czerwiec 1956 w Poznaniu: protest robotników stłumiony przez wojsko, są ofiary śmiertelne;
- październik 1956 (VIII Plenum KC PZPR): Władysław Gomułka wraca do władzy; skutki: uwolnienie kard. Stefana Wyszyńskiego, odwołanie marsz. Konstantego Rokossowskiego, odejście od kolektywizacji rolnictwa.
3. Węgry
- powstanie węgierskie (październik–listopad 1956); rząd Imre Nagya ogłosił wystąpienie z Układu Warszawskiego;
- interwencja wojsk sowieckich stłumiła powstanie; Nagy został stracony w 1958 r.
Możliwy wniosek: rok 1956 zachwiał systemem stalinowskim, ale pokazał też granice zmian – reformy były możliwe tylko przy zachowaniu podporządkowania ZSRR.
Inne tematy
-
Temat 1 (Jagiełło): aspekt militarny (Grunwald 1410, wielka wojna z zakonem krzyżackim), ustrojowy (unia w Krewie, unia w Horodle, przywileje szlacheckie), społeczno-gospodarczy (chrystianizacja Litwy, odnowienie Akademii Krakowskiej). Przy stanowisku warto porównać go z innymi Jagiellonami.
-
Temat 2 (belle époque): aspekt polityczny (ekspansja kolonialna, zbrojenia i sojusze przed I wojną światową), społeczno-gospodarczy (odkrycia techniczne, kwestia robotnicza, migracje, ruch emancypacyjny kobiet), kulturowy (początki kultury masowej, nowe prądy w sztuce).
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wypracowanie, wypowiedź argumentacyjna, trzy tematy do wyboru” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl