Zadanie 1 — rozwiązanie, matura WOS-u maj 2024, PR

Zadanie 1

Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony

Wymaganie:

(ZR) I. Człowiek w społeczeństwie — postawy społeczne, zachowania asertywne, uległe i agresywne. (SP) I. Społeczna natura człowieka. III. Rozumienie siebie oraz rozpoznawanie i rozwiązywanie problemów — komunikacja interpersonalna.

Treść zadania

O jednej z postaw społecznych: „[A]dekwatne, otwarte i uczciwe wyrażanie siebie, które odnosi się do wypowiadania i demonstrowania swoich uczuć (pozytywnych i negatywnych), przekonań […], poglądów oraz potrzeb, pragnień i życzeń, w sposób bezpośredni, uczciwy, spójny oraz w miarę możliwości pełny. [P]oszanowanie dóbr drugiego człowieka jest warunkiem koniecznym [takiej postawy] i oznacza respektowanie praw, przekonań, uczuć, potrzeb innych ludzi […]. [W]iąże się z umiejętnością wyznaczania granic psychologicznych, ale i respektowania granic wyznaczonych przez innych." (R. Poprawa, Wrocław 2017)

1.1. (0–1) Podaj nazwę postawy opisanej w tekście — postawy, która mieści się na skali między uległością a agresją.

1.2. (0–1) Sformułuj pozytywne skutki tej postawy z perspektywy: osoby mającej taką postawę oraz grupy społecznej, w której ta osoba funkcjonuje.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

1.1.

Asertywność (postawa asertywna).

1.2.

Z perspektywy osoby mającej taką postawę — jedno z poniższych:

umożliwia ochronę własnych praw i granic oraz budowanie poczucia własnej wartości,
sprzyja aktywności, osiąganiu sukcesów i satysfakcji życiowej, bo osoba asertywna potrafi jasno komunikować swoje potrzeby i oczekiwania.

Z perspektywy grupy społecznej — jedno z poniższych:

sprzyja prawidłowej komunikacji w grupie, a przez to budowaniu trwałych więzi opartych na zaufaniu,
zapobiega narastaniu konfliktów i agresji, ponieważ przeciwdziała manipulacji oraz zachowaniom nieszczerym; problemy są nazywane wprost, zanim urosną.

Typowy błąd / pułapka

W 1.1 kusi odpowiedź „tolerancja" albo „empatia". Rozstrzyga wskazówka w poleceniu: postawa między uległością a agresją. To klasyczna trójdzielna skala z psychologii społecznej, na której środkowe miejsce zajmuje wyłącznie asertywność.

W 1.2 punkt przyznaje się łącznie za oba skutki. Dwa skutki dla jednostki albo dwa dla grupy to zero punktów — potrzebne są dwie różne perspektywy.

Skutek dla grupy to nie skutek dla drugiej osoby. „Rozmówca czuje się szanowany" opisuje relację dwóch osób; polecenie pyta o grupę społeczną — czyli o klimat komunikacyjny, poziom konfliktów, zaufanie.

Asertywność to nie egoizm ani stanowczość za wszelką cenę. Tekst wyraźnie mówi, że poszanowanie dóbr drugiego człowieka jest warunkiem koniecznym tej postawy. Odpowiedź typu „umiejętność postawienia na swoim" mija się z definicją.

Nie myl asertywności z brakiem kompromisu. Osoba asertywna wyznacza granice, ale i respektuje granice innych — to postawa symetryczna, a nie jednostronna.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 1 — WOS 2024, poziom rozszerzony, arkusz CKE — Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2405 — zadanie 1. Na podstawie: CKE, matura maj 2024, WOS PR Oryginalny PDF CKE

Trzy postawy na jednej skali

Postawa	Moje prawa	Prawa innych	Typowa wypowiedź
uległość	ignorowane	respektowane	„Nieważne, zróbcie jak chcecie.”
asertywność	respektowane	respektowane	„Rozumiem twoje zdanie, ale ja się nie zgadzam i wolę zrobić inaczej.”
agresja	respektowane	ignorowane	„Będzie po mojemu, koniec dyskusji.”
manipulacja	respektowane pośrednio	ignorowane skrycie	„Gdybyś naprawdę mnie szanował, zrobiłbyś to.”

Asertywność jest jedyną postawą, w której oba zbiory praw są respektowane jednocześnie. To najkrótsza definicja, jaką warto mieć w pamięci.

Skutki asertywności — dwie perspektywy

Poziom	Pozytywne skutki
jednostka	ochrona własnych granic, wyższe poczucie własnej wartości, mniejszy stres, większa skuteczność w realizacji celów
grupa	jasna komunikacja, mniej konfliktów ukrytych, wyższe zaufanie, ograniczenie manipulacji i agresji
organizacja	szybsze wykrywanie problemów, lepsze decyzje zespołowe

Techniki asertywne warte znajomości

Technika	Na czym polega
zdarta płyta	spokojne powtarzanie własnego stanowiska bez wdawania się w spór
komunikat „ja”	mówienie o własnych uczuciach zamiast oceniania drugiej osoby
asertywna odmowa	„Nie” + krótkie uzasadnienie, bez przepraszania i tłumaczenia się
zamiana oceny na opinię	„Uważam, że…” zamiast „Jesteś…“
poszukiwanie krytyki	dopytywanie o konkret, gdy krytyka jest ogólnikowa

Punktacja CKE

1.1. 1 pkt — asertywność (albo: postawa asertywna).
1.2. 1 pkt — dwa poprawne skutki: po jednym z każdej perspektywy.
Razem: 2 pkt.