Zadanie 19
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. 7) Zdający przedstawia strukturę sądu rejonowego, okręgowego […]. 20) Zdający stosuje w analizie przypadku podstawowe instytucje prawa karnego w Rzeczypospolitej Polskiej (odpowiedzialność […] karna, […] przestępstwo, występek […]). 21) Zdający przedstawia kary […] unormowane w […] Kodeksie karnym w Rzeczypospolitej Polskiej. 22) Zdający […] pisze akt oskarżenia prywatnego. (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 3) Zdający […] wskazuje, w jakim kodeksie obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej można znaleźć przepisy dotyczące konkretnej sprawy; interpretuje przepisy prawne. 11) Zdający przedstawia przebieg postępowania karnego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz uczestniczące w nim strony […].
Treść zadania
Materiał 1. Uzasadnienie z pisma procesowego (wraz z podpisem) — streszczenie. Marian Maburg opisuje, że 13 sierpnia 2021 r. około godz. 19 w restauracji w Bielsku Podlaskim (gdzie pracuje; mieszka w Tykocinie, ul. Długa 10, 16-080) spotkał Jana Jabowicza (Tykocin, ul. Podlaska 18 m. 3, 16-080). Jabowicz zażądał od niego pieniędzy na alkohol, a po odmowie wykrzykiwał pod jego adresem słowa powszechnie uważane za obelżywe i oskarżył go o łapówkarstwo, a nawet o „pranie brudnych pieniędzy” — słyszeli to koledzy Maburga i obce osoby w restauracji. Następnie zaczął go popychać, w efekcie czego Maburg przewrócił się i z powodu doznanych urazów przebywał tydzień na zwolnieniu lekarskim. Świadkami byli koledzy, goście restauracji i obsługa.
Materiał 2. Przepisy prawne z kodeksów — z zakresu prawa materialnego:
Art. 157. § 2. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż 7 dni, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. § 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § […] 2 działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Art. 216. § 1. Kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
z zakresu prawa procesowego:
Art. 25. § 1. Sąd okręgowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach o następujące przestępstwa: […] 2) o występki określone w […] art. 151–154, art. 158 § 3, […] art. 211a, art. 252 § 3 […]. Art. 31. § 1. Miejscowo właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd, w którego okręgu popełniono przestępstwo. Art. 59. § 1. Pokrzywdzony może jako oskarżyciel prywatny wnosić i popierać oskarżenie o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego.
Materiał 3. Właściwość terytorialna sądów powszechnych. Sąd Okręgowy w Białymstoku obejmuje m.in. obszar właściwości sądów rejonowych w Białymstoku i Bielsku Podlaskim. Sąd Rejonowy w Białymstoku obejmuje m.in. gminę Tykocin. Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim (ul. 3 Maja 7, 17-100 Bielsk Podlaski) obejmuje m.in. miasto i gminę Bielsk Podlaski.
Polecenie (0–5). Jako Marian Maburg napisz fragment pisma procesowego – poprzedzający uzasadnienie przytoczone w materiale 1. – wszczynającego postępowanie przed sądem powszechnym. Pamiętaj o formalnym charakterze pisma – nie zapomnij określić nazwy, miejsca i daty pisma, danych stron, nazwy sądu i jego wydziału oraz powiąż opisane czyny z przepisami prawnymi przytoczonymi w materiale 2.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Trzy ustalenia przed napisaniem pisma:
- Rodzaj pisma: oba czyny (art. 157 § 2 i art. 216 § 1 k.k.) są ścigane z oskarżenia prywatnego, a Maburg jest pokrzywdzonym — pisze więc prywatny akt oskarżenia (art. 59 § 1 k.p.k.), a nie pozew ani zawiadomienie o przestępstwie.
- Rodzaj sądu: art. 25 § 1 k.p.k. nie wymienia art. 157 ani 216, więc sprawa należy do sądu rejonowego.
- Który sąd rejonowy: według miejsca popełnienia przestępstwa (art. 31 § 1 k.p.k.) — zdarzenie miało miejsce w Bielsku Podlaskim, więc właściwy jest Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim, a nie sąd właściwy dla miejsca zamieszkania stron (Tykocin → SR w Białymstoku).
Przykładowe pismo (wzorowane na przykładowych odpowiedziach z zasad oceniania CKE, s. 28):
Bielsk Podlaski, 20 sierpnia 2021 r.
Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim
Wydział Karny
ul. 3 Maja 7, 17-100 Bielsk PodlaskiOskarżyciel prywatny: Marian Maburg
ul. Długa 10, 16-080 TykocinOskarżony: Jan Jabowicz
ul. Podlaska 18 m. 3, 16-080 TykocinPRYWATNY AKT OSKARŻENIA
Działając w imieniu własnym, jako oskarżyciel prywatny, oskarżam Jana Jabowicza o to, że w dniu 13 sierpnia 2021 r. po godzinie 19, w restauracji w Bielsku Podlaskim:
znieważył mnie publicznie i w mojej obecności, wykrzykując pod moim adresem słowa powszechnie uznawane za obelżywe oraz zarzucając mi łapówkarstwo i „pranie brudnych pieniędzy” w obecności moich znajomych i innych gości lokalu — tj. o czyn z art. 216 § 1 Kodeksu karnego;
spowodował u mnie naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż 7 dni, popychając mnie, wskutek czego przewróciłem się i doznałem urazów, z powodu których przebywałem tydzień na zwolnieniu lekarskim — tj. o czyn z art. 157 § 2 Kodeksu karnego.
Wnoszę o rozpoznanie sprawy i ukaranie oskarżonego oraz o zasądzenie od oskarżonego kosztów procesu.
Marian Maburg
(dalej następuje uzasadnienie z materiału 1.)
Nie pisz pozwu zamiast aktu oskarżenia. Oba czyny są przestępstwami z Kodeksu karnego, więc pismem wszczynającym jest prywatny akt oskarżenia, a strony to oskarżyciel prywatny i oskarżony — nie powód i pozwany.
Nie wybieraj sądu według miejsca zamieszkania. W postępowaniu karnym decyduje miejsce popełnienia przestępstwa (art. 31 § 1 k.p.k.), a nie miejsce zamieszkania oskarżonego. Obie strony mieszkają w Tykocinie (SR w Białymstoku), ale zdarzenie miało miejsce w Bielsku Podlaskim.
Nie kieruj sprawy do sądu okręgowego. W przytoczonym fragmencie art. 25 § 1 k.p.k. nie ma ani art. 157, ani art. 216, a sąd rejonowy orzeka w pierwszej instancji we wszystkich sprawach z wyjątkiem przekazanych ustawą innemu sądowi (art. 24 § 1 k.p.k.). Właściwy jest więc sąd rejonowy.
Nie pomiń słowa „prywatny”. Według zasad oceniania określenie „prywatny” ma się pojawić w nazwie pisma albo w nazwie oskarżyciela, albo w obu.
Opisz oba czyny i przy każdym podaj przepis. Druga kategoria elementów to opis występków i powiązanie ich z właściwymi przepisami Kodeksu karnego.
Uwaga na kwalifikację uszczerbku. Zwolnienie trwało tydzień, czyli „nie dłużej niż 7 dni” — to art. 157 § 2, ścigany z oskarżenia prywatnego (art. 157 § 4 k.k.). Gdyby rozstrój trwał powyżej 7 dni, byłby to art. 157 § 1, ścigany z urzędu — wtedy pokrzywdzony nie wnosi prywatnego aktu oskarżenia, tylko może zawiadomić o przestępstwie.
Nie zapomnij o miejscowości i dacie. Właściwa konstrukcja to według zasad oceniania właściwe rozplanowanie pisma wraz z miejscem i datą (pod warunkiem właściwego określenia typu pisma); od niej zależy m.in. różnica między 4 a 5 pkt.
Treść zadania (CKE)
Trzy tryby ścigania przestępstw
| Tryb | Kto oskarża | Przykłady |
|---|---|---|
| z urzędu (publicznoskargowy) | prokurator | zabójstwo, kradzież, rozbój, art. 157 § 1 |
| na wniosek | prokurator, ale po wniosku pokrzywdzonego | kradzież na szkodę osoby najbliższej |
| prywatnoskargowy | pokrzywdzony jako oskarżyciel prywatny | zniesławienie (art. 212), zniewaga (art. 216), naruszenie nietykalności (art. 217), art. 157 § 2 i 3 (gdy rozstrój zdrowia nie trwał dłużej niż 7 dni) |
Sprawy prywatnoskargowe zaczynają się od prywatnego aktu oskarżenia, który pokrzywdzony wnosi do sądu. Rozprawę główną poprzedza posiedzenie pojednawcze (art. 489 § 1 k.p.k.).
Który sąd — dwa niezależne pytania
1. Właściwość rzeczowa (art. 24–25 k.p.k.):
| Sąd | Sprawy |
|---|---|
| rejonowy | wszystkie, z wyjątkiem przekazanych ustawą innemu sądowi (art. 24 § 1 k.p.k.) |
| okręgowy | zbrodnie oraz występki wyliczone w art. 25 § 1 k.p.k. |
2. Właściwość miejscowa (art. 31 § 1 k.p.k.):
Sąd, w którego okręgu popełniono przestępstwo — a nie sąd miejsca zamieszkania stron.
To zasadnicza różnica wobec procedury cywilnej, gdzie punktem odniesienia jest miejsce zamieszkania pozwanego.
Pismo cywilne a karne — nie mylić
| Element | Pozew (cywilny) | Prywatny akt oskarżenia (karny) |
|---|---|---|
| strony | powód — pozwany | oskarżyciel prywatny — oskarżony |
| właściwość miejscowa | miejsce zamieszkania pozwanego | miejsce popełnienia czynu |
| wartość przedmiotu sporu | podaje się w sprawach o prawa majątkowe | nie występuje |
| żądanie | zasądzenie kwoty / świadczenia | ukaranie oskarżonego |
| wydział sądu | cywilny | karny |
Elementy prywatnego aktu oskarżenia
| Element | Uwaga |
|---|---|
| miejscowość i data | prawy górny róg |
| sąd z wydziałem i adresem | SR w Bielsku Podlaskim, Wydział Karny |
| oskarżyciel prywatny z adresem | Marian Maburg |
| oskarżony z adresem | Jan Jabowicz |
| nazwa pisma | „Prywatny akt oskarżenia” (w przykładach CKE także „Akt oskarżenia w sprawie z oskarżenia prywatnego”) |
| opis czynów | kto, kiedy, gdzie, co zrobił |
| kwalifikacja prawna | „tj. o czyn z art. … k.k.” przy każdym czynie |
| wnioski | ukaranie, koszty procesu |
| podpis | oskarżyciela |
Art. 157 k.k. — trzy paragrafy, trzy tryby
| Paragraf | Czyn | Tryb ścigania |
|---|---|---|
| § 1 | rozstrój zdrowia powyżej 7 dni | z urzędu |
| § 2 | rozstrój do 7 dni | prywatnoskargowy (§ 4; wyjątek: pokrzywdzony to osoba najbliższa zamieszkująca wspólnie ze sprawcą) |
| § 3 | działanie nieumyślne | prywatnoskargowy, gdy rozstrój do 7 dni (§ 4); gdy pokrzywdzonym jest osoba najbliższa — na jej wniosek (§ 5) |
Zwolnienie lekarskie trwające dokładnie tydzień mieści się w § 2 — i właśnie dlatego cała sprawa może zostać wniesiona prywatnym aktem oskarżenia.
Punktacja CKE
Ocena według dwóch kategorii elementów składowych plus konstrukcja pisma:
- dane oskarżyciela i oskarżonego; sąd i wydział; nazwa pisma — z określeniem „prywatny” w nazwie pisma lub oskarżyciela (albo w obu),
- opis obu występków i powiązanie ich z właściwymi przepisami Kodeksu karnego,
- konstrukcja: rozplanowanie pisma wraz z miejscem i datą (pod warunkiem właściwego określenia typu pisma).
- 5 pkt — obie kategorie w pełni + właściwa konstrukcja.
- 4 pkt — obie w pełni albo jedna w pełni i jedna częściowo + właściwa konstrukcja.
- 3 pkt — jedna w pełni i jedna częściowo.
- 2 pkt — obie częściowo albo jedna w pełni.
- 1 pkt — jedna kategoria częściowo.
- Razem: 5 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „prywatny akt oskarzenia, oskarzyciel prywatny, znieważenie art. 216 kk, uszczerbek na zdrowiu art. 157 kk, prawo karne, wlasciwosc miejscowa” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl