MWOP-R0-100-2405 • Otwarte rozszerzone • 5 pkt • Trudność: ★★★★★

Zadanie 19

Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony

Wymaganie:

(ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej Polskiej — postępowanie karne, tryby ścigania przestępstw, właściwość rzeczowa i miejscowa sądów, pisma procesowe. (ZP) V. Prawo w RP. IV. Komunikowanie — redagowanie pisma o charakterze formalnym.

Treść zadania

Materiał 1. Uzasadnienie z pisma procesowego (fragment). Marian Maburg opisuje, że 13 sierpnia 2021 r. około godz. 19 w restauracji w Bielsku Podlaskim (gdzie pracuje; mieszka w Tykocinie, ul. Długa 10, 16-080) spotkał Jana Jabowicza (Tykocin, ul. Podlaska 18 m. 3, 16-080). Jabowicz zażądał pieniędzy, a po odmowie wykrzykiwał słowa powszechnie uważane za obelżywe i oskarżył go publicznie o łapówkarstwo i „pranie brudnych pieniędzy". Następnie zaczął go popychać, w efekcie czego Maburg przewrócił się i przebywał tydzień na zwolnieniu lekarskim.

Materiał 2. Przepisy prawne — prawo materialne:

Art. 157 § 2 k.k. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż 7 dni, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Art. 216 § 1 k.k. Kto znieważa inną osobę w jej obecności albo […] publicznie […], podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

prawo procesowe:

Art. 25 § 1 k.p.k. Sąd okręgowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach o [wskazane przestępstwa — art. 157 i 216 nie są w tym katalogu]. Art. 31 § 1 k.p.k. Miejscowo właściwy jest sąd, w którego okręgu popełniono przestępstwo. Art. 59 § 1 k.p.k. Pokrzywdzony może jako oskarżyciel prywatny wnosić i popierać oskarżenie o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego.

Materiał 3. Właściwość sądów. SO w Białymstoku obejmuje m.in. obszar SR w Białymstoku i Bielsku Podlaskim. SR w Bielsku Podlaskim (ul. 3 Maja 7, 17-100 Bielsk Podlaski) obejmuje miasto i gminę Bielsk Podlaski. SR w Białymstoku obejmuje m.in. gminę Tykocin.

Polecenie (0–5). Jako Marian Maburg napisz fragment pisma procesowego poprzedzający uzasadnienie — wszczynającego postępowanie przed sądem powszechnym. Określ nazwę, miejsce i datę pisma, dane stron, nazwę sądu i jego wydziału oraz powiąż opisane czyny z przepisami z materiału 2.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Trzy ustalenia przed napisaniem pisma:

Rodzaj pisma: oba czyny (art. 157 § 2 i art. 216 § 1 k.k.) są ścigane z oskarżenia prywatnego, a Maburg jest pokrzywdzonym — pisze więc prywatny akt oskarżenia (art. 59 § 1 k.p.k.), a nie pozew ani zawiadomienie o przestępstwie.
Rodzaj sądu: art. 25 § 1 k.p.k. nie wymienia art. 157 ani 216, więc sprawa należy do sądu rejonowego.
Który sąd rejonowy: według miejsca popełnienia przestępstwa (art. 31 § 1 k.p.k.) — zdarzenie miało miejsce w Bielsku Podlaskim, więc właściwy jest Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim, a nie sąd właściwy dla miejsca zamieszkania stron (Tykocin → SR w Białymstoku).

Wzór pisma:

Bielsk Podlaski, 20 sierpnia 2021 r.

Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim
Wydział Karny
ul. 3 Maja 7, 17-100 Bielsk Podlaski

Oskarżyciel prywatny: Marian Maburg
ul. Długa 10, 16-080 Tykocin

Oskarżony: Jan Jabowicz
ul. Podlaska 18 m. 3, 16-080 Tykocin

PRYWATNY AKT OSKARŻENIA

Działając w imieniu własnym, jako oskarżyciel prywatny, oskarżam Jana Jabowicza o to, że w dniu 13 sierpnia 2021 r. po godzinie 19, w restauracji w Bielsku Podlaskim:

znieważył mnie publicznie i w mojej obecności, wykrzykując pod moim adresem słowa powszechnie uznawane za obelżywe oraz zarzucając mi łapówkarstwo i „pranie brudnych pieniędzy" w obecności moich znajomych i innych gości lokalu — tj. o czyn z art. 216 § 1 Kodeksu karnego;

spowodował u mnie naruszenie czynności narządu ciała (rozstrój zdrowia) trwający nie dłużej niż 7 dni, popychając mnie, wskutek czego przewróciłem się i doznałem urazów, z powodu których przebywałem tydzień na zwolnieniu lekarskim — tj. o czyn z art. 157 § 2 Kodeksu karnego.

Wnoszę o rozpoznanie sprawy i ukaranie oskarżonego oraz o zasądzenie od oskarżonego kosztów procesu.

Marian Maburg

(dalej następuje uzasadnienie z materiału 1.)

Typowy błąd / pułapka

Największa pułapka: napisanie pozwu zamiast aktu oskarżenia. Oba czyny są przestępstwami z Kodeksu karnego, więc pismem wszczynającym jest prywatny akt oskarżenia, a strony to oskarżyciel prywatny i oskarżony — nie powód i pozwany.

Druga pułapka: sąd według miejsca zamieszkania. W postępowaniu karnym decyduje miejsce popełnienia przestępstwa (art. 31 § 1 k.p.k.), a nie miejsce zamieszkania oskarżonego. Obie strony mieszkają w Tykocinie (SR w Białymstoku), ale zdarzenie miało miejsce w Bielsku Podlaskim.

Trzecia: sąd okręgowy zamiast rejonowego. Art. 25 § 1 k.p.k. wylicza wyczerpująco przestępstwa należące do sądu okręgowego — nie ma wśród nich ani art. 157, ani art. 216. Właściwy jest więc sąd rejonowy, zgodnie z zasadą jego domniemanej właściwości.

Nie pomiń słowa „prywatny". Klucz CKE wymaga, by określenie „prywatny" pojawiło się w nazwie pisma albo w oznaczeniu oskarżyciela (najlepiej w obu). To sygnał, że zdający rozpoznał tryb ścigania.

Trzeba wskazać oba czyny i oba przepisy. Opisanie tylko zniewagi albo tylko uszkodzenia ciała realizuje drugą kategorię elementów jedynie częściowo.

Uwaga na kwalifikację uszczerbku. Zwolnienie trwało 7 dni, czyli „nie dłużej niż 7 dni" — to art. 157 § 2, ścigany z oskarżenia prywatnego. Gdyby rozstrój trwał powyżej 7 dni, byłby to art. 157 § 1, ścigany z urzędu, a wtedy właściwym pismem byłoby zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, nie akt oskarżenia.

Nie zapomnij o miejscowości, dacie i podpisie. CKE ocenia osobno „właściwą konstrukcję" pisma — brak daty lub podpisu obniża punktację nawet przy poprawnej treści.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 19 — WOS 2024, poziom rozszerzony, arkusz CKE — Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2405 — zadanie 19. Na podstawie: CKE, matura maj 2024, WOS PR Oryginalny PDF CKE

Trzy tryby ścigania przestępstw

Tryb	Kto oskarża	Przykłady
z urzędu (publicznoskargowy)	prokurator	zabójstwo, kradzież, rozbój, art. 157 § 1
na wniosek	prokurator, ale po wniosku pokrzywdzonego	gwałt, kradzież na szkodę osoby najbliższej
prywatnoskargowy	pokrzywdzony jako oskarżyciel prywatny	zniesławienie (art. 212), zniewaga (art. 216), naruszenie nietykalności (art. 217), art. 157 § 2 i 3

Sprawy prywatnoskargowe zaczynają się od prywatnego aktu oskarżenia wnoszonego wprost do sądu — bez udziału prokuratury i bez postępowania przygotowawczego. Poprzedza je obowiązkowe posiedzenie pojednawcze.

Który sąd — dwa niezależne pytania

1. Właściwość rzeczowa (art. 24–25 k.p.k.):

Sąd	Sprawy
rejonowy	wszystkie, poza zastrzeżonymi dla okręgowego (domniemanie właściwości)
okręgowy	zbrodnie oraz występki wyliczone w art. 25 § 1 k.p.k.

2. Właściwość miejscowa (art. 31 § 1 k.p.k.):

Sąd, w którego okręgu popełniono przestępstwo — a nie sąd miejsca zamieszkania stron.

To zasadnicza różnica wobec procedury cywilnej, gdzie punktem odniesienia jest miejsce zamieszkania pozwanego.

Pismo cywilne a karne — nie mylić

Element	Pozew (cywilny)	Prywatny akt oskarżenia (karny)
strony	powód — pozwany	oskarżyciel prywatny — oskarżony
właściwość miejscowa	miejsce zamieszkania pozwanego	miejsce popełnienia czynu
wartość przedmiotu sporu	konieczna	nie występuje
żądanie	zasądzenie kwoty / świadczenia	ukaranie oskarżonego
wydział sądu	cywilny	karny

Elementy prywatnego aktu oskarżenia

Element	Uwaga
miejscowość i data	prawy górny róg
sąd z wydziałem i adresem	SR w Bielsku Podlaskim, Wydział Karny
oskarżyciel prywatny z adresem	Marian Maburg
oskarżony z adresem	Jan Jabowicz
nazwa pisma	„Prywatny akt oskarżenia”
opis czynów	kto, kiedy, gdzie, co zrobił
kwalifikacja prawna	„tj. o czyn z art. … k.k.” przy każdym czynie
wnioski	ukaranie, koszty procesu
podpis	oskarżyciela

Art. 157 k.k. — trzy paragrafy, trzy tryby

Paragraf	Czyn	Tryb ścigania
§ 1	rozstrój zdrowia powyżej 7 dni	z urzędu
§ 2	rozstrój do 7 dni	prywatnoskargowy
§ 3	działanie nieumyślne	prywatnoskargowy

Zwolnienie lekarskie trwające dokładnie tydzień mieści się w § 2 — i właśnie dlatego cała sprawa może zostać wniesiona prywatnym aktem oskarżenia.

Punktacja CKE

Ocena według dwóch kategorii elementów składowych plus konstrukcja pisma:

dane oskarżyciela i oskarżonego; sąd i wydział; nazwa pisma — z określeniem „prywatny” w nazwie pisma lub oskarżyciela,
opis obu występków i powiązanie ich z właściwymi przepisami Kodeksu karnego,
konstrukcja: rozplanowanie pisma wraz z miejscem i datą.

5 pkt — obie kategorie w pełni + właściwa konstrukcja.
4 pkt — obie w pełni albo jedna w pełni i jedna częściowo + właściwa konstrukcja.
3 pkt — jedna w pełni i jedna częściowo.
2 pkt — obie częściowo albo jedna w pełni.
1 pkt — jedna kategoria częściowo.
Razem: 5 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „prywatny akt oskarzenia, oskarzyciel prywatny, znieważenie art. 216 kk, uszczerbek na zdrowiu art. 157 kk, wlasciwosc sadu" zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl