m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2405 • Otwarte krótkie • 3 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 7

Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony

Wymaganie:

7.1: (ZR) XII. Prawa człowieka i ich ochrona międzynarodowa. 1) Zdający […] rozróżnia generacje praw człowieka […]. (ZR) XIII. Ład międzynarodowy. 21) Zdający przedstawia cele działania […] Organizacji Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury. 7.2: (ZR) II. Różnorodność kulturowa. 7) Zdający wyjaśnia znaczenie obrzędów przejścia i wykazuje ich obecność w polskiej kulturze współczesnej. 8) Zdający wykazuje obecność tradycyjnej obrzędowości dorocznej w polskiej kulturze współczesnej.

Treść zadania

Tekst 1. O Konwencji UNESCO z 2003 roku: „Niematerialne dziedzictwo kulturowe oznacza praktyki, wyobrażenia, przekazy, wiedzę i umiejętności [przekazywane z pokolenia na pokolenie i uznawane za część własnego dziedzictwa, jak również] związane z nimi instrumenty, przedmioty, artefakty i przestrzeń kulturową […]. Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 r. nakłada na Państwa-Strony obowiązek inwentaryzacji przejawów tego dziedzictwa […]. Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego ma charakter informacyjny i stanowi realizację tego wymogu […].”

Tekst 2. Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego — wpis z 2017 roku: „Jest piękne, barwne, pełne temperamentu, łez wzruszenia, śmiechu, radości i emocji, [które] od zawsze towarzyszyły i towarzyszą ceremonii […]. Zaczyna się ono od odśpiewania przed zamkniętymi przed weselnikami drzwiami piosenki: »Moja matulinko, otwierejcie drzwi, byndziecie radzi zięciowi…«. Tradycja ta skupia w sobie wszystkie elementy szamotulskiego folkloru: muzykę, słowo w oracjach i pieśniach, regionalny strój i taniec. Mimo zmieniających się warunków i okoliczności przekazywana jest od wielu pokoleń w swych naturalnych schematach i kontynuowana w życiu i uroczystościach rodzinnych szamotulan […].” (www.niematerialne.nid.pl)

7.1. (0–2) Uzupełnij zdania:

UNESCO to organizacja wyspecjalizowana (agenda) funkcjonująca w systemie (1.) …. Wymienione w nazwie UNESCO trzy obszary działania to kultura, nauka i (2.) …. Prawo do korzystania z dziedzictwa ludzkości […] należy do praw człowieka (3.) … generacji.

7.2. (0–1) Rozstrzygnij, czy tekst 2. dotyczy tradycyjnej obrzędowości dorocznej. Uzasadnij, odwołując się do tego tekstu.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

7.1.

  1. Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ)
  2. edukacja (oświata, szkolnictwo)
  3. trzeciej

Rozwinięcie skrótu: UNESCO = United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization — Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury.

7.2.

Rozstrzygnięcie: Nie.

Uzasadnienie: tekst 2. opisuje wesele (mowa o „weselnikach”, „zięciu”, „uroczystościach rodzinnych”) — wesele szamotulskie. Jest to obrzęd przejścia, towarzyszący zmianie statusu jednostki: przejściu ze stanu wolnego do małżeństwa. Obrzędowość doroczna obejmuje natomiast obrzędy powtarzające się cyklicznie w rytmie roku (kolędowanie, dożynki, śmigus-dyngus, andrzejki), a wesele takiego charakteru nie ma — odbywa się raz, w związku z konkretnym wydarzeniem w życiu konkretnych osób.

Typowy błąd / pułapka

W 7.1 luka 2. to nie „sztuka” ani „dziedzictwo”. Trzeci obszar w nazwie UNESCO to edukacja (oświata, szkolnictwo) — Educational. Warto rozwinąć skrót w pamięci, zamiast zgadywać.

Luka 1. wymaga „pełnej polskiej nazwy”. Zasady oceniania podają: „(Organizacji) Narodów Zjednoczonych” — bezpieczniej więc napisać pełną nazwę niż skrót ONZ. „Unia Europejska” albo „Rada Europy” to błąd — UNESCO jest agendą ONZ.

Luka 3.: prawo do korzystania z dziedzictwa ludzkości to III generacja. Prawa solidarnościowe (zbiorowe): do pokoju, rozwoju, czystego środowiska, wspólnego dziedzictwa ludzkości. „Druga generacja” dotyczy praw socjalnych i kulturalnych jednostki (np. prawa do udziału w życiu kulturalnym), a nie dziedzictwa jako dobra wspólnego.

W 7.2 tekst nie nazywa obrzędu wprost. Trzeba go rozpoznać po sygnałach: „weselnicy”, „zięć”, pieśń do „matulinki”, uroczystości rodzinne.

Pokaż, dlaczego to nie jest obrzęd doroczny. Obie przykładowe odpowiedzi CKE łączą rozpoznanie wesela z wyjaśnieniem: wesele jest obrzędem przejścia albo nie powtarza się cyklicznie.

Progi w 7.1: trzy luki = 2 pkt, dwie = 1 pkt, jedna = 0 pkt.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 7 — WOS 2024, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2405 — zadanie 7. Na podstawie: CKE, matura maj 2024, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 10

Organizacje wyspecjalizowane ONZ — te, które trzeba znać

SkrótNazwaDziedzinaSiedziba
UNESCOds. Oświaty, Nauki i Kulturyedukacja, nauka, kulturaParyż
WHOŚwiatowa Organizacja ZdrowiazdrowieGenewa
FAOds. Wyżywienia i Rolnictważywność, rolnictwoRzym
ILO (MOP)Międzynarodowa Organizacja Pracyprawo pracyGenewa
IMF (MFW)Międzynarodowy Fundusz WalutowyfinanseWaszyngton
UNICEF*Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz DziecidzieciNowy Jork

* UNICEF formalnie jest funduszem (programem) ONZ, nie organizacją wyspecjalizowaną.

Trzy generacje praw człowieka — gdzie leży dziedzictwo

GeneracjaCharakterPrzykłady
Iosobiste i polityczneżycie, wolność, wybory
IIsocjalne, ekonomiczne, kulturalnepraca, nauka, udział w kulturze
IIIsolidarnościowe (zbiorowe)pokój, rozwój, czyste środowisko, wspólne dziedzictwo ludzkości

Klucz do rozróżnienia II i III generacji: prawa II generacji przysługują jednostce i wymagają świadczeń państwa; prawa III generacji przysługują zbiorowościom i wymagają współpracy międzynarodowej.

Typy obrzędów — powtórka

TypKiedyPrzykłady
przejściazmiana statusu jednostkichrzest, wesele, pogrzeb, inicjacja
doroczne (kalendarzowe)cyklicznie, w rytmie rokukolędowanie, dożynki, śmigus-dyngus, sobótki
okazjonalnew związku z konkretnym wydarzeniempoświęcenie domu, pożegnanie

Niematerialne dziedzictwo kulturowe — jak działa system

PoziomInstrument
międzynarodowyKonwencja UNESCO z 2003 r.; Lista reprezentatywna niematerialnego dziedzictwa ludzkości
krajowyKrajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego (publikowana m.in. w serwisie niematerialne.nid.pl Narodowego Instytutu Dziedzictwa) — charakter informacyjny

Polskie wpisy na listę UNESCO to m.in. szopkarstwo krakowskie, kultura bartnicza, tradycje kwietnych dywanów na Boże Ciało, flisackie tradycje, sokolnictwo.

Uwaga na rozróżnienie: dziedzictwo materialne (zabytki, obiekty — lista światowego dziedzictwa) to inna konwencja, z 1972 r.

Punktacja CKE

  • 7.1. 2 pkt — trzy poprawnie uzupełnione luki; 1 pkt — dwie luki.
  • 7.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Nie) wraz z uzasadnieniem: opis dotyczy wesela, czyli obrzędu przejścia, niepowtarzającego się cyklicznie.
  • Razem: 3 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „UNESCO, ONZ, niematerialne dziedzictwo kulturowe, trzecia generacja praw czlowieka, obrzedy przejscia” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl