Zadanie 5
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie oraz (ZR) VI. Społeczeństwo obywatelskie i kultura polityczna — organizacje pozarządowe, organizacje pożytku publicznego, think-tanki, mechanizm 1,5% PIT.
Treść zadania
Materiał 1. Fragment ustawy o Ośrodku Studiów Wschodnich:
Art. 1.1. Tworzy się państwową jednostkę organizacyjną pod nazwą „Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia". Art. 2. Do zadań Ośrodka należy: 1) gromadzenie, opracowywanie oraz udostępnianie organom władzy publicznej informacji o istotnych wydarzeniach i procesach politycznych, społecznych i gospodarczych na obszarze Europy Środkowej, Europy Wschodniej, Rosji […]; 2) przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych.
Materiał 2. Fragment statutu Instytutu Spraw Publicznych:
§ 6.1. Fundacja [ISP] dla osiągnięcia celów statutowych prowadzić będzie nieodpłatnie działalność w formach: a) inicjowanie, wspieranie i prowadzenie badań naukowych, b) popularyzacja ekspertyz i opinii o projektach aktów prawnych, c) przygotowywanie opracowań, analiz i sondaży pozwalających na formułowanie wniosków dotyczących nowych rozwiązań prawnych i przekazywanie ich ośrodkom opiniotwórczym.
5.1. (0–1) Rozstrzygnij, który z materiałów dotyczy organizacji spełniającej kryteria wystarczające do ubiegania się o status umożliwiający pozyskiwanie środków z odpisu 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych. Uzasadnij, odwołując się do obu materiałów.
5.2. (0–1) Rozstrzygnij, czy obie organizacje miały pełnić m.in. funkcję think-tanków. Uzasadnij, odwołując się do obu materiałów.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
5.1.
Rozstrzygnięcie: organizacja, której dotyczy materiał 2. (Instytut Spraw Publicznych)
Uzasadnienie: środki z odpisu 1,5% podatku PIT mogą otrzymywać wyłącznie organizacje pożytku publicznego (OPP), a status ten mogą uzyskać jedynie organizacje pozarządowe. Instytut Spraw Publicznych jest fundacją, czyli klasyczną organizacją pozarządową — spełnia więc warunek wyjściowy.
Ośrodek Studiów Wschodnich został natomiast utworzony jako państwowa jednostka organizacyjna — jest częścią struktur państwa, a nie sektora pozarządowego, więc o status OPP ubiegać się nie może.
5.2.
Rozstrzygnięcie: Tak — obie organizacje miały pełnić funkcję think-tanków.
Uzasadnienie: think-tank to ośrodek prowadzący działalność ekspercką i analityczną, którego opracowania mają wpływać na decyzje publiczne. Oba materiały opisują dokładnie taką działalność:
- OSW (materiał 1.) ma „przygotowywać analizy, ekspertyzy i studia prognostyczne" oraz udostępniać informacje organom władzy publicznej — czyli dostarczać wiedzy decydentom w sprawach polityki zagranicznej;
- ISP (materiał 2.) ma prowadzić badania naukowe, popularyzować ekspertyzy i opinie o projektach aktów prawnych oraz przekazywać wnioski ośrodkom opiniotwórczym — czyli oddziaływać na kształt prawa i debatę publiczną.
Oba podmioty łączy więc ta sama funkcja: produkowanie eksperckiej wiedzy na potrzeby polityki państwa.
W 5.1 kusi wybór materiału 1., bo OSW jest bardziej znany i „poważniejszy". Rozstrzyga jednak forma prawna, a nie prestiż: „państwowa jednostka organizacyjna" jest częścią administracji państwowej i z definicji nie należy do sektora pozarządowego.
Nie każda organizacja pozarządowa ma prawo do 1,5% PIT. Potrzebny jest status organizacji pożytku publicznego — nadawany przez sąd rejestrowy po spełnieniu dodatkowych warunków (m.in. co najmniej 2 lata działalności, jawność sprawozdań, działalność na rzecz ogółu). Fundacja może się o niego ubiegać i o to właśnie pyta zadanie.
Polecenie wymaga odwołania do obu materiałów. Uzasadnienie oparte tylko na materiale 2. jest niepełne — trzeba wskazać, dlaczego drugi podmiot nie spełnia warunku.
W 5.2 kusi odpowiedź „Nie", z uzasadnieniem, że OSW jest instytucją państwową. Ale think-tank definiuje się przez funkcję (produkcja eksperckiej wiedzy na potrzeby decydentów), a nie przez formę własności. Istnieją think-tanki rządowe, uczelniane, partyjne i niezależne.
Uwaga: odpis to 1,5%, nie 1%. Próg podniesiono z 1% na 1,5% od rozliczenia za 2022 rok. Podanie starej wartości bywa traktowane jako błąd merytoryczny.
Treść zadania (CKE)
Trzy sektory — gdzie jest która organizacja
| Sektor | Nazwa | Przykłady |
|---|---|---|
| I | publiczny (państwowy) | ministerstwa, urzędy, państwowe jednostki organizacyjne (OSW) |
| II | prywatny (rynkowy) | spółki, przedsiębiorstwa |
| III | pozarządowy (obywatelski) | fundacje (ISP), stowarzyszenia, kluby sportowe |
Trzeci sektor charakteryzują trzy cechy: jest prywatny (niepaństwowy), niezarobkowy (non-profit) i dobrowolny. OSW nie spełnia pierwszej z nich.
Droga do 1,5% podatku PIT
- Podmiot musi być organizacją pozarządową (fundacja, stowarzyszenie) lub kościelną osobą prawną prowadzącą działalność pożytku publicznego.
- Musi prowadzić działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych, nieprzerwanie przez co najmniej 2 lata.
- Uzyskuje status OPP przez wpis do KRS.
- Trafia na wykaz OPP publikowany przez Narodowy Instytut Wolności.
- Podatnik wskazuje jej numer KRS w rocznym zeznaniu PIT.
| Element | Wartość |
|---|---|
| wysokość odpisu | 1,5% podatku należnego (od rozliczenia za 2022 r.; wcześniej 1%) |
| kto przekazuje | urząd skarbowy, nie podatnik bezpośrednio |
| koszt dla podatnika | zerowy — to część podatku, którą już i tak płaci |
Czym jest think-tank
| Cecha | Opis |
|---|---|
| funkcja | wytwarzanie eksperckiej wiedzy na potrzeby decyzji publicznych |
| produkty | raporty, analizy, ekspertyzy, rekomendacje, komentarze |
| adresaci | rząd, parlament, media, opinia publiczna |
| finansowanie | budżet państwa, granty, darowizny, składki |
| forma prawna | dowolna — państwowa, fundacyjna, uczelniana, partyjna |
Polskie przykłady: OSW, PISM, ISP, Instytut Sobieskiego, CASE, Forum Obywatelskiego Rozwoju, Polski Instytut Ekonomiczny.
Fundacja a stowarzyszenie
| Cecha | Fundacja | Stowarzyszenie |
|---|---|---|
| podstawa | majątek przekazany przez fundatora | ludzie — członkowie |
| kto tworzy | fundator (osoba fizyczna lub prawna) | co najmniej 7 osób (rejestrowe) |
| członkowie | brak | tak, z prawem głosu |
| cel | określony w akcie fundacyjnym, niezmienny | ustalany i zmieniany przez członków |
| organ najwyższy | zarząd / rada fundacji | walne zebranie członków |
Punktacja CKE
- 5.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie (materiał 2.) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu materiałów: fundacja jest organizacją pozarządową, państwowa jednostka organizacyjna — nie.
- 5.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Tak) wraz z uzasadnieniem wskazującym działalność ekspercką i analityczną obu podmiotów.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „organizacje pozarzadowe, organizacja pozytku publicznego, odpis 1,5 procent PIT, think tank, fundacja" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl