Zadanie 14
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej Polskiej — elementy prawa rzeczowego i spadkowego. (ZP) V. Prawo w RP — zdolność prawna, zdolność do czynności prawnych, status małoletniego w obrocie cywilnoprawnym.
Treść zadania
Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w RP (Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93):
Art. 8. § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Art. 9. W razie urodzenia się dziecka domniemywa się, że przyszło ono na świat żywe. Art. 10. § 1. Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście. § 2. Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletniość. Nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa. Art. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletniości. Art. 12. Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie.
Opis sytuacji: Anna ma 12 lat. Jest jedną z osób wskazanych w testamencie zmarłej cioci jako spadkobierca.
14.1. (0–2) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F) i uzasadnij każde, odwołując się do przytoczonych przepisów:
- Anna może stać się właścicielką domu, który został jej zapisany w testamencie.
- Anna może samodzielnie rozporządzać zapisanymi jej środkami finansowymi i kupić mieszkanie.
14.2. (0–1) Podaj nazwę kodeksu, z którego pochodzą przytoczone przepisy.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
14.1.
Stwierdzenie 1. — P (prawda)
Uzasadnienie: zgodnie z art. 8 § 1 każdy człowiek ma zdolność prawną od chwili urodzenia, niezależnie od wieku. Anna może więc być podmiotem praw — w tym prawa do dziedziczenia i prawa własności. Dwunastolatka bez przeszkód staje się właścicielką odziedziczonego domu.
Stwierdzenie 2. — F (fałsz)
Uzasadnienie: samodzielne rozporządzanie majątkiem — a zwłaszcza dokonanie tak poważnej czynności jak zakup mieszkania — wymaga pełnej zdolności do czynności prawnych. Zgodnie z art. 11 nabywa się ją dopiero z chwilą pełnoletniości, czyli po ukończeniu 18 lat (wyjątkowo wcześniej przez zawarcie małżeństwa — art. 10 § 2). Co więcej, art. 12 stanowi, że osoby poniżej 13. roku życia w ogóle nie mają zdolności do czynności prawnych. Anna, mając 12 lat, może działać wyłącznie przez przedstawiciela ustawowego (rodzica lub opiekuna), a czynność przekraczająca zwykły zarząd majątkiem dziecka wymaga dodatkowo zgody sądu opiekuńczego.
14.2.
Kodeks cywilny (ustawa z 23 kwietnia 1964 r.).
Najczęstszy błąd: uznanie, że dziecko nie może niczego odziedziczyć. Może — zdolność prawna przysługuje od urodzenia. Dziecko bywa właścicielem nieruchomości, akcji czy rachunku bankowego; nie może tylko samo nimi rozporządzać.
W 14.1 punkt zależy od uzasadnień, nie od samych liter P/F. Progi: dwie oceny + dwa uzasadnienia = 2 pkt; dwie oceny + jedno uzasadnienie albo jedna ocena z uzasadnieniem = 1 pkt. Same P i F bez uzasadnień to zero.
Uzasadnienie musi wskazywać konkretny przepis. Polecenie mówi „odwołując się do unormowania z przytoczonych przepisów prawnych" — warto podać numer artykułu (art. 8 § 1 dla stwierdzenia 1., art. 11 i 12 dla stwierdzenia 2.).
Nie pomyl progu 13 lat z progiem 18 lat. Poniżej 13 lat — całkowity brak zdolności do czynności prawnych. Między 13 a 18 — zdolność ograniczona (czynności ważne za zgodą przedstawiciela ustawowego, samodzielnie tylko drobne sprawy życia codziennego i rozporządzanie własnym zarobkiem). Anna ma 12 lat, więc mieści się w pierwszej kategorii.
Art. 9 to nie ozdobnik. Domniemanie żywego urodzenia ma znaczenie właśnie w prawie spadkowym: rozstrzyga, czy dziecko zdążyło nabyć zdolność prawną, a więc czy mogło dziedziczyć.
W 14.2 kusi „Kodeks rodzinny i opiekuńczy", bo w sprawie występuje dziecko. Rozstrzyga jednak treść przepisów — zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych to instytucje prawa cywilnego.
Treść zadania (CKE)
Dwie zdolności, które trzeba rozróżniać
| Cecha | Zdolność prawna | Zdolność do czynności prawnych |
|---|---|---|
| co oznacza | możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków | możliwość samodzielnego działania w prawie |
| od kiedy | od urodzenia (art. 8 § 1) | stopniowo: od 13., pełna od 18. roku życia |
| kto ma | każdy człowiek | tylko osoby o dostatecznym rozeznaniu |
| Anna (12 lat) | ma — może odziedziczyć dom | nie ma — nie kupi mieszkania sama |
Trzy stopnie zdolności do czynności prawnych
| Stopień | Kto | Co może samodzielnie |
|---|---|---|
| brak | poniżej 13 lat, ubezwłasnowolnieni całkowicie | tylko drobne umowy życia codziennego (zakupy w sklepie) |
| ograniczona | 13–18 lat, ubezwłasnowolnieni częściowo | czynności za zgodą przedstawiciela; samodzielnie — rozporządzanie własnym zarobkiem i przedmiotami oddanymi do swobodnego użytku |
| pełna | od 18 lat; także małoletnia, która za zgodą sądu zawarła małżeństwo po 16. r.ż. | wszystko |
Jak działa majątek małoletniego
| Sytuacja | Kto działa | Uwagi |
|---|---|---|
| przyjęcie spadku | przedstawiciel ustawowy | wymaga zgody sądu opiekuńczego |
| bieżący zarząd majątkiem | rodzice | czynności zwykłego zarządu |
| sprzedaż lub zakup nieruchomości | rodzice | konieczna zgoda sądu opiekuńczego — czynność przekraczająca zwykły zarząd |
| dochody z majątku dziecka | rodzice | mogą przeznaczyć na utrzymanie rodziny w granicach ustawy |
Po ukończeniu 18 lat młody właściciel przejmuje pełen zarząd swoim majątkiem.
Dziedziczenie — dwa tytuły powołania do spadku
| Tytuł | Podstawa | Pierwszeństwo |
|---|---|---|
| testamentowe | wola spadkodawcy | ma pierwszeństwo |
| ustawowe | przepisy k.c. (kolejność: dzieci i małżonek → rodzice → rodzeństwo…) | gdy brak ważnego testamentu |
Spadkobierca może spadek przyjąć wprost, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiedzialność za długi tylko do wysokości aktywów — od 2015 r. domyślnie) albo odrzucić. Termin: 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się o powołaniu.
Punktacja CKE
- 14.1. 2 pkt — obie oceny (P, F) i oba uzasadnienia; 1 pkt — dwie oceny i jedno uzasadnienie albo jedna ocena z uzasadnieniem.
- 14.2. 1 pkt — Kodeks cywilny.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „kodeks cywilny, zdolnosc prawna, zdolnosc do czynnosci prawnych, dziedziczenie, maloletni" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl