m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2405 • Otwarte krótkie • 3 pkt • Trudność: ★★★☆☆

Zadanie 14

Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony

Wymaganie:

14.1: (ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. 11) Zdający analizuje kazusy z zakresu prawa rzeczowego i spadkowego. (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 4) Zdający wyjaśnia podstawowe instytucje prawne części ogólnej prawa cywilnego i prawa zobowiązaniowego w Rzeczypospolitej Polskiej (osoba fizyczna, zdolność prawna a zdolność do czynności prawnych, […] zobowiązanie). 5) Zdający wyjaśnia podstawowe instytucje prawne prawa rzeczowego i spadkowego w Rzeczypospolitej Polskiej (własność, formy nabycia własności, spadek, dziedziczenie […]). 14.2: (ZP) V. 3) Zdający rozpoznaje sprawy regulowane przez prawo cywilne […]; wskazuje, w jakim kodeksie obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej można znaleźć przepisy dotyczące konkretnej sprawy […].

Treść zadania

Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93, z późn. zm.; stan prawny na 10 lutego 2024 r.):

Art. 8. § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Art. 9. W razie urodzenia się dziecka domniemywa się, że przyszło ono na świat żywe. Art. 10. § 1. Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście. § 2. Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletn[i]ość. Nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa. Art. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletn[i]ości. Art. 12. Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie.

Opis sytuacji: Anna ma 12 lat. Jest jedną z osób, która w testamencie zmarłej cioci została wskazana jako spadkobierca.

14.1. (0–2) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F) i uzasadnij każde, odwołując się do przytoczonych przepisów:

  1. Anna może stać się właścicielką domu, który został jej zapisany w testamencie.
  2. Anna może samodzielnie rozporządzać zapisanymi jej środkami finansowymi i kupić mieszkanie.

14.2. (0–1) Podaj nazwę kodeksu, z którego pochodzą przytoczone przepisy.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

14.1.

Stwierdzenie 1. — P (prawda)

Uzasadnienie: zgodnie z art. 8 § 1 każdy człowiek ma zdolność prawną od chwili urodzenia, niezależnie od wieku. Anna może więc być podmiotem praw — w tym prawa do dziedziczenia i prawa własności. Dwunastolatka bez przeszkód staje się właścicielką odziedziczonego domu.

Stwierdzenie 2. — F (fałsz)

Uzasadnienie: samodzielne rozporządzanie majątkiem — a zwłaszcza dokonanie tak poważnej czynności jak zakup mieszkania — wymaga pełnej zdolności do czynności prawnych. Zgodnie z art. 11 nabywa się ją dopiero z chwilą pełnoletniości, czyli po ukończeniu 18 lat (wyjątkowo wcześniej przez zawarcie małżeństwa — art. 10 § 2). Co więcej, art. 12 stanowi, że osoby poniżej 13. roku życia w ogóle nie mają zdolności do czynności prawnych. Anna, mając 12 lat, może działać wyłącznie przez przedstawiciela ustawowego (rodzica lub opiekuna), a czynność przekraczająca zwykły zarząd majątkiem dziecka wymaga dodatkowo zgody sądu opiekuńczego.

14.2.

Kodeks cywilny (ustawa z 23 kwietnia 1964 r.).

Typowy błąd / pułapka

Nie uznawaj, że dziecko nie może niczego odziedziczyć. Może — zdolność prawna przysługuje od urodzenia. Dziecko może być właścicielem np. nieruchomości; nie może tylko samo nią rozporządzać.

W 14.1 punkt zależy od uzasadnień, nie od samych liter P/F. Progi: dwie oceny + dwa uzasadnienia = 2 pkt; dwie oceny + jedno uzasadnienie albo jedna ocena z uzasadnieniem = 1 pkt. Same P i F bez uzasadnień to zero.

Uzasadnienie musi wskazywać konkretny przepis. Polecenie mówi „odwołując się w każdym przypadku do unormowania z przytoczonych przepisów prawnych” — warto podać numer artykułu (art. 8 § 1 dla stwierdzenia 1., art. 11 i 12 dla stwierdzenia 2.).

Nie pomyl progu 13 lat z progiem 18 lat. Poniżej 13 lat — całkowity brak zdolności do czynności prawnych. Między 13 a 18 — zdolność ograniczona (czynności ważne za zgodą przedstawiciela ustawowego, samodzielnie tylko drobne sprawy życia codziennego i rozporządzanie własnym zarobkiem). Anna ma 12 lat, więc mieści się w pierwszej kategorii.

Art. 9 to nie ozdobnik. Domniemanie żywego urodzenia ma znaczenie właśnie w prawie spadkowym: rozstrzyga, czy dziecko zdążyło nabyć zdolność prawną, a więc czy mogło dziedziczyć.

W 14.2 nie wpisuj „Kodeks rodzinny i opiekuńczy” tylko dlatego, że w sprawie występuje dziecko. Rozstrzyga jednak treść przepisów — zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych to instytucje prawa cywilnego.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 14 — WOS 2024, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2405 — zadanie 14. Na podstawie: CKE, matura maj 2024, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 17

Dwie zdolności, które trzeba rozróżniać

CechaZdolność prawnaZdolność do czynności prawnych
co oznaczamożliwość bycia podmiotem praw i obowiązkówmożliwość samodzielnego działania w prawie
od kiedyod urodzenia (art. 8 § 1)stopniowo: od 13., pełna od 18. roku życia
kto makażdy człowiekzależy od wieku i ubezwłasnowolnienia (art. 11, 12)
Anna (12 lat)ma — może odziedziczyć domnie ma — nie kupi mieszkania sama

Trzy stopnie zdolności do czynności prawnych

StopieńKtoCo może samodzielnie
brakponiżej 13 lat, ubezwłasnowolnieni całkowicietylko drobne umowy życia codziennego — stają się ważne z chwilą wykonania (art. 14 § 2 k.c.)
ograniczona13–18 lat, ubezwłasnowolnieni częściowoczynności za zgodą przedstawiciela; samodzielnie — rozporządzanie własnym zarobkiem i przedmiotami oddanymi do swobodnego użytku
pełnaod 18 lat; także małoletni, który przez zawarcie małżeństwa uzyskał pełnoletność (art. 10 § 2)wszystko

Jak działa majątek małoletniego

SytuacjaKto działaUwagi
oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadkuprzedstawiciel ustawowyczynności przekraczające zwykły zarząd wymagają zezwolenia sądu opiekuńczego
bieżący zarząd majątkiemrodziceczynności zwykłego zarządu
sprzedaż lub zakup nieruchomościrodzicekonieczna zgoda sądu opiekuńczego — czynność przekraczająca zwykły zarząd
dochody z majątku dzieckarodzicemogą przeznaczyć na utrzymanie rodziny w granicach ustawy

Po ukończeniu 18 lat młody właściciel przejmuje pełen zarząd swoim majątkiem.

Dziedziczenie — dwa tytuły powołania do spadku

TytułPodstawaPierwszeństwo
testamentowewola spadkodawcyma pierwszeństwo
ustawoweprzepisy k.c. (kolejność: dzieci i małżonek → rodzice → rodzeństwo…)gdy brak ważnego testamentu

Spadkobierca może spadek przyjąć wprost, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiedzialność za długi tylko do wysokości aktywów — od 2015 r. domyślnie) albo odrzucić. Termin: 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się o powołaniu.

Punktacja CKE

  • 14.1. 2 pkt — obie oceny (P, F) i oba uzasadnienia; 1 pkt — dwie oceny i jedno uzasadnienie albo jedna ocena z uzasadnieniem.
  • 14.2. 1 pkt — Kodeks cywilny.
  • Razem: 3 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „kodeks cywilny, zdolnosc prawna, zdolnosc do czynnosci prawnych, dziedziczenie, maloletni” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl