Zadanie 17
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) XIV. Integracja europejska — instytucje UE, procedury stanowienia prawa, prawo pierwotne i wtórne, traktat lizboński. (ZR) XI. System prawa — relacja prawa unijnego do krajowego, europejski system ochrony praw człowieka.
Treść zadania
Fragmenty rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO):
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, mając na uwadze, co następuje: (1) Art. 8 ust. 1 Karty praw podstawowych oraz art. 16 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowią, że każda osoba ma prawo do ochrony danych osobowych jej dotyczących. (41) […] podstawa prawna lub taki akt prawny powinny być jasne i precyzyjne […] jak wymaga tego orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: Art. 68.1. Niniejszym ustanawia się Europejską Radę Ochrony Danych jako organ Unii. 4. Komisja ma prawo udziału w posiedzeniach Europejskiej Rady Ochrony Danych.
17.1. (0–1) Uzupełnij zdanie: Rozporządzenie zostało przyjęte na wniosek … — instytucji UE inicjującej proces legislacyjny w przypadku aktów prawnych tego typu.
17.2. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Akt prawny jest bezpośrednio stosowany we wszystkich państwach członkowskich UE.
- Akt prawny stanowi element tzw. prawa pierwotnego Unii Europejskiej.
17.4. (0–1) Uzasadnij, że nie wszystkie instytucje i organy wskazane we fragmentach rozporządzenia są częścią systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
17.1.
Komisja Europejska.
W Unii Europejskiej wyłączne prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje Komisji Europejskiej. Parlament Europejski i Rada mogą projekt przyjąć, zmienić lub odrzucić, ale nie mogą go samodzielnie wnieść.
17.2. PF
- P — rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio i w całości we wszystkich państwach członkowskich, bez potrzeby implementacji do prawa krajowego. To właśnie odróżnia je od dyrektywy.
- F — rozporządzenie należy do prawa wtórnego (pochodnego) Unii, czyli aktów wydawanych przez instytucje UE na podstawie traktatów. Prawo pierwotne to same traktaty założycielskie i akcesyjne wraz z Kartą praw podstawowych.
17.3. C — po przystąpieniu do UE Rumunii, a przed przystąpieniem Chorwacji.
Zarówno TFUE (w tym brzmieniu i pod tą nazwą), jak i Karta praw podstawowych (której nadano moc prawną traktatów) weszły w życie 1 grudnia 2009 r. wraz z traktatem lizbońskim. Rumunia przystąpiła do UE w 2007 r., Chorwacja w 2013 r. — data 2009 mieści się dokładnie między nimi.
17.4.
W systemie instytucjonalnym Unii Europejskiej nie funkcjonuje Europejski Trybunał Praw Człowieka, przywołany w motywie (41) rozporządzenia. ETPC jest organem sądowym Rady Europy — odrębnej organizacji międzynarodowej, liczącej więcej państw niż UE — i orzeka na podstawie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a nie prawa unijnego.
Pozostałe wymienione podmioty należą do systemu UE: Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej, Komisja i Trybunał Sprawiedliwości to instytucje UE, a Europejska Rada Ochrony Danych jest — zgodnie z art. 68 ust. 1 — organem Unii.
W 17.2 stwierdzenie 2. to najczęstsza pomyłka w całym dziale o prawie UE. „Rozporządzenie" brzmi poważnie i podstawowo, ale prawo pierwotne to wyłącznie traktaty (plus Karta praw podstawowych i traktaty akcesyjne). Wszystko, co instytucje UE wydają na ich podstawie — rozporządzenia, dyrektywy, decyzje — to prawo wtórne.
Nie myl rozporządzenia unijnego z polskim rozporządzeniem. W prawie polskim rozporządzenie to akt podustawowy wydawany na podstawie ustawy. W prawie UE rozporządzenie to najsilniejszy akt prawa wtórnego, stosowany bezpośrednio.
W 17.3 trzeba znać dwie daty naraz: akt i rozszerzenia. Traktat lizboński — 1 grudnia 2009. Rozszerzenia: Austria 1995, Słowenia 2004, Rumunia 2007, Chorwacja 2013, brexit 2020. Bez tej siatki chronologicznej zadanie jest nierozwiązywalne.
W 17.4 kusi wskazanie Europejskiej Rady Ochrony Danych jako „nieinstytucji". Formalnie nie jest ona instytucją (tych jest siedem), ale jest organem Unii — mówi o tym wprost art. 68 ust. 1 cytowany w zadaniu. Podmiotem spoza systemu UE jest wyłącznie ETPC.
Strasburg czy Luksemburg. ETPC — Strasburg, Rada Europy, Konwencja z 1950 r. TSUE — Luksemburg, Unia Europejska, traktaty. Oba nazywają się „europejskie" i oba orzekają o prawach jednostki, ale należą do dwóch odrębnych porządków prawnych.
W 17.1 nie wystarczy napisać „Parlament Europejski". Parlament wraz z Radą przyjmuje rozporządzenie, ale wniosek pochodzi zawsze od Komisji Europejskiej.
Treść zadania (CKE)
Prawo pierwotne a prawo wtórne UE
| Rodzaj | Co obejmuje | Kto tworzy |
|---|---|---|
| pierwotne | traktaty założycielskie (TUE, TFUE), traktaty akcesyjne i rewizyjne, Karta praw podstawowych, ogólne zasady prawa | państwa członkowskie (ratyfikacja) |
| wtórne (pochodne) | rozporządzenia, dyrektywy, decyzje, zalecenia, opinie | instytucje UE na podstawie traktatów |
Akty prawa wtórnego — porównanie
| Akt | Zasięg | Sposób obowiązywania | Implementacja |
|---|---|---|---|
| rozporządzenie | wszystkie państwa | bezpośrednio i w całości | niepotrzebna |
| dyrektywa | wskazane państwa | wiąże co do celu | konieczna — w wyznaczonym terminie |
| decyzja | konkretny adresat | wiąże w całości adresata | — |
| zalecenie / opinia | dowolny | niewiążące | — |
RODO to rozporządzenie — dlatego obowiązuje w Polsce bezpośrednio od 25 maja 2018 r., bez konieczności „przepisywania” go do polskiej ustawy.
Zwykła procedura ustawodawcza UE
| Krok | Kto |
|---|---|
| 1. inicjatywa | wyłącznie Komisja Europejska |
| 2. pierwsze czytanie | Parlament Europejski → stanowisko |
| 3. | Rada UE → przyjmuje albo wprowadza własne stanowisko |
| 4. drugie czytanie | PE i Rada |
| 5. komitet pojednawczy | przy braku porozumienia |
| 6. przyjęcie | wspólnie PE i Rada |
Parlament i Rada są współprawodawcami, ale żadne z nich nie ma prawa inicjatywy — to najważniejsza cecha odróżniająca system UE od parlamentów krajowych.
Chronologia potrzebna w zadaniu 17.3
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1995 | rozszerzenie o Austrię, Szwecję, Finlandię |
| 2004 | „wielkie rozszerzenie” — Polska, Słowenia i 8 innych państw |
| 2007 | Rumunia i Bułgaria |
| 1 XII 2009 | wejście w życie traktatu lizbońskiego: TWE → TFUE, Karta praw podstawowych uzyskuje moc traktatów |
| 2013 | Chorwacja |
| 2020 | wystąpienie Wielkiej Brytanii (brexit) |
Dwa europejskie porządki ochrony praw
| Cecha | Unia Europejska | Rada Europy |
|---|---|---|
| liczba państw | 27 | 46 |
| akt podstawowy | traktaty + Karta praw podstawowych | Europejska Konwencja Praw Człowieka (1950) |
| sąd | TSUE — Luksemburg | ETPC — Strasburg |
| kto skarży | państwa, instytucje, sądy krajowe (pytania prejudycjalne) | jednostka, po wyczerpaniu drogi krajowej |
To rozróżnienie jest sednem zadania 17.4.
Punktacja CKE
- 17.1. 1 pkt — Komisja (Europejska).
- 17.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (PF).
- 17.3. 1 pkt — odpowiedź C.
- 17.4. 1 pkt — wskazanie, że Europejski Trybunał Praw Człowieka należy do systemu Rady Europy, a nie Unii Europejskiej.
- Razem: 4 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „RODO, rozporzadzenie UE, prawo pierwotne i wtorne, traktat lizbonski, Komisja Europejska, ETPC a TSUE" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl