Zadanie 3
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie — poczucie podmiotowości i wpływu obywateli na sprawy publiczne, partycypacja. II. Wykorzystanie i tworzenie informacji — analiza i porównanie danych z badań opinii publicznej.
Treść zadania
Tabela 1. Czy ludzie tacy jak Pan(i) mają wpływ na sprawy kraju? (w %)
| Grupa / odpowiedź | IV 2015 | II 2018 | IV 2021 |
|---|---|---|---|
| 18–24 lata — Tak | 32 | 50 | 42 |
| 18–24 lata — Nie | 62 | 46 | 50 |
| ogół badanych — Tak | 24 | 38 | 32 |
| ogół badanych — Nie | 73 | 57 | 61 |
Tabela 2. Czy ludzie tacy jak Pan(i) mają wpływ na sprawy swojego miasta lub swojej gminy? (w %)
| Grupa / odpowiedź | IV 2015 | II 2018 | IV 2021 |
|---|---|---|---|
| 18–24 lata — Tak | 57 | 76 | 58 |
| 18–24 lata — Nie | 41 | 20 | 38 |
| ogół badanych — Tak | 49 | 59 | 50 |
| ogół badanych — Nie | 48 | 37 | 44 |
(CBOS 2021, nr 95)
3.1. (0–1) Rozstrzygnij, czy trafna jest opinia: Młodzi ludzie — na tle ogółu społeczeństwa polskiego — mają mniejsze poczucie wpływu na sprawy lokalne i sprawy kraju. Uzasadnij, przytaczając dane z obu tabel dotyczące 2021 roku.
3.2. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- W latach 2015–2021 przekonanie ogółu badanych, że ludzie tacy jak oni mają wpływ na sprawy kraju, systematycznie wzrastało.
- W 2021 roku — w porównaniu z 2018 — przekonanie ogółu badanych o wpływie na sprawy swojego miasta lub gminy spadło o 9%.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
3.1.
Rozstrzygnięcie: Nie — opinia nie jest trafna.
Uzasadnienie: w 2021 r. odsetek odpowiedzi twierdzących wśród młodych był wyższy, a nie niższy, niż wśród ogółu badanych — i to w obu badanych obszarach:
| Obszar (IV 2021) | 18–24 lata | ogół badanych | różnica |
|---|---|---|---|
| sprawy kraju | 42% | 32% | +10 p.p. |
| sprawy miasta/gminy | 58% | 50% | +8 p.p. |
Młodzi mają więc większe poczucie wpływu na sprawy publiczne niż ogół społeczeństwa — zarówno na poziomie lokalnym, jak i krajowym.
3.2. FF
- F — odsetek odpowiedzi „Tak" wśród ogółu badanych wynosił kolejno 24% (2015), 38% (2018), 32% (2021). Między 2018 a 2021 rokiem nastąpił spadek, więc wzrost nie był systematyczny.
- F — wartości to 59% (2018) i 50% (2021). Spadek wynosi 9 punktów procentowych, a nie „9%". W ujęciu procentowym spadek wynosi .
W 3.1 opinia brzmi wiarygodnie i to jest cała pułapka. Potoczny stereotyp mówi, że młodzi są bierni i zniechęceni do polityki. Dane pokazują coś odwrotnego — w każdym z trzech badanych momentów młodzi deklarowali wyższe poczucie sprawczości niż ogół.
Polecenie wymaga danych z obu tabel i tylko z 2021 roku. Przytoczenie liczb z 2015 albo 2018 nie realizuje polecenia; uzasadnienie bez konkretnych odsetków też nie punktuje.
W 3.2 stwierdzenie 1. sprawdza słowo „systematycznie". Wartości skrajne (24% → 32%) rzeczywiście rosną, ale ciąg nie jest monotoniczny — w 2018 r. było 38%, więc po drodze nastąpił spadek. Jeden wyjątek wystarczy, by zdanie było fałszywe.
W 3.2 stwierdzenie 2. to klasyczna pułapka „procent kontra punkt procentowy". Spadek z 59% na 50% to 9 punktów procentowych, a nie 9 procent. Gdyby faktycznie spadło „o 9%", wynik wyniósłby ok. 53,7%.
Uwaga: odsetki „Tak" i „Nie" nie sumują się do 100%. Brakującą część stanowią odpowiedzi „trudno powiedzieć". Nie należy więc wyliczać jednej wartości z drugiej.
Nie myl poczucia wpływu z faktyczną aktywnością. Tabele mierzą subiektywne przekonanie respondentów, a nie realny udział w wyborach czy w organizacjach. Wysokie poczucie sprawczości młodych nie oznacza automatycznie wyższej frekwencji wyborczej.
Treść zadania (CKE)
Co mówią te dane — trzy prawidłowości
- Poczucie wpływu lokalnego jest zawsze wyższe niż krajowego. W 2021 r. — 50% wobec 32% w ogóle badanych. Im bliżej obywatela zapada decyzja, tym bardziej czuje się on jej współautorem. To empiryczne potwierdzenie sensu zasady pomocniczości.
- Młodzi deklarują wyższą sprawczość niż ogół — w każdym z trzech pomiarów i w obu obszarach.
- Rok 2018 był szczytowy dla obu grup, po czym nastąpił spadek. Wartości z 2021 r. pozostają jednak wyraźnie wyższe niż z 2015 r.
Procent kontra punkt procentowy
| Zmiana z | na | punkty procentowe | procent |
|---|---|---|---|
| 59% | 50% | −9 p.p. | −15,3% |
| 38% | 32% | −6 p.p. | −15,8% |
| 32% | 42% | +10 p.p. | +31,3% |
Gdy zdanie z arkusza mówi „spadło o X%”, a dane pokazują różnicę X punktów procentowych — zdanie jest fałszywe. CKE stosuje ten schemat regularnie.
Trzy słowa, które trzeba sprawdzać co do litery
| Słowo | Warunek prawdziwości |
|---|---|
| systematycznie | każda kolejna wartość rośnie (lub maleje) |
| większość | wartość przekracza 50% |
| o X% | zmiana względna, nie różnica punktów procentowych |
Poczucie sprawczości a partycypacja
| Pojęcie | Znaczenie |
|---|---|
| poczucie skuteczności politycznej | przekonanie, że moje działanie ma znaczenie |
| alienacja polityczna | poczucie, że polityka jest poza zasięgiem obywatela |
| partycypacja | faktyczny udział — wybory, konsultacje, organizacje |
| kultura obywatelska | postawy sprzyjające udziałowi w życiu publicznym |
Badania CBOS mierzą pierwsze z tych pojęć. Wysokie poczucie skuteczności sprzyja partycypacji, ale jej nie gwarantuje — to dwie różne zmienne.
Punktacja CKE
- 3.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Nie) wraz z uzasadnieniem przytaczającym dane z obu tabel za 2021 rok.
- 3.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FF).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „poczucie wplywu na sprawy publiczne, badania CBOS, partycypacja obywatelska, punkty procentowe, analiza tabel" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl