Zadanie 13
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: 13.1: (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 3) Zdający wyjaśnia, jak przeprowadzane są powszechne i bezpośrednie wybory organów władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej […]. 8) Zdający przedstawia organy stanowiące i wykonawcze samorządu terytorialnego na poziomie gminy i miasta na prawach powiatu […]; charakteryzuje kompetencje tych organów i zależności między nimi. (ZP) V. 3) Zdający […] interpretuje przepisy prawne. 13.2: (ZR) V. Państwo, myśl polityczna i demokratyzacja. 16) Zdający […] rozważa, na ile polska demokratyzacja przełomu lat 80. i 90. XX wieku miała charakter reformy, a na ile – rewolucji. (ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. 8) Zdający wyjaśnia instytucje prawne części ogólnej prawa cywilnego w Rzeczypospolitej Polskiej ([…] osoba prawna; czynności prawne […]).
Treść zadania
Fragmenty ustawy uchwalonej w RP w 1990 roku (Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95):
Art. 1.1. Mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową. Art. 2.1. Gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. 2. Gmina posiada osobowość prawną. 3. Samodzielność gminy podlega ochronie sądowej. Art. 11.1. Mieszkańcy gminy podejmują rozstrzygnięcia w głosowaniu powszechnym (poprzez wybory i referendum) lub za pośrednictwem organów gminy. Art. 16. Kadencja rady gminy trwa 4 lata, licząc od dnia wyboru. Art. 26.1. Organem wykonawczym gminy jest zarząd. 2. W skład zarządu wchodzą: wójt albo burmistrz (prezydent miasta) jako przewodniczący zarządu, ich zastępcy oraz pozostali członkowie. Art. 28.1. [Organ wykonawczy] wybiera rada gminy […] w głosowaniu tajnym.
13.1. (0–2) Rozstrzygnij, które z przytoczonych przepisów uległy zmianie. Uzasadnij, odwołując się w każdym przypadku do obowiązujących rozwiązań prawnych.
13.2. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Uchwalenie tej ustawy było konsekwencją zmian ustrojowych wprowadzonych na mocy obowiązującej obecnie Konstytucji RP.
- Przytoczone przepisy świadczą o posiadaniu przez gminę zdolności do czynności prawnych.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
13.1. Zmianie uległy przepisy z art. 16, art. 26 i art. 28 — wystarczy wskazać dwa (zasady oceniania CKE, s. 18, podają trzy typy odpowiedzi):
Rozstrzygnięcie: przepis z art. 16.
Uzasadnienie: obecnie kadencja rady gminy trwa 5 lat, a nie 4 (art. 16 ustawy o samorządzie gminnym). Zmiana wprowadzona nowelizacją z 2018 r. objęła kadencje rozpoczynające się od wyborów samorządowych w 2018 roku.
Rozstrzygnięcie: przepis z art. 26.1 (i 26.2).
Uzasadnienie: obecnie organem wykonawczym gminy jest wójt (burmistrz, prezydent miasta) — organ jednoosobowy. Kolegialny zarząd gminy nie istnieje od reformy z 2002 roku.
Rozstrzygnięcie: przepis z art. 28.1. (trzeci możliwy wariant)
Uzasadnienie: obecnie organ wykonawczy gminy jest wybierany bezpośrednio, w wyborach powszechnych przez mieszkańców, a nie przez radę gminy w głosowaniu tajnym.
13.2. FP
- F — ustawa pochodzi z 1990 roku, a obowiązująca Konstytucja RP została uchwalona w 1997 roku. Reforma samorządowa wyprzedziła więc obecną konstytucję o siedem lat; jej podstawą była nowelizacja konstytucji z marca 1990 r., a nie ustawa zasadnicza z 1997 r.
- P — art. 2 stanowi, że gmina posiada osobowość prawną i wykonuje zadania „w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność”. Osoba prawna ma zarówno zdolność prawną, jak i zdolność do czynności prawnych — może więc samodzielnie zawierać umowy i nabywać mienie.
W 13.1 nie przeocz zmiany kadencji. Kadencja rady gminy trwa dziś 5 lat (art. 16) — od kadencji rozpoczętej w 2018 roku.
Nie wystarczy wskazać numeru artykułu. Według zasad oceniania punktowane jest rozstrzygnięcie wraz z poprawnym uzasadnieniem, a polecenie każe odwołać się do obowiązujących rozwiązań. Trzeba więc napisać, jak jest dziś, a nie tylko że „się zmieniło”.
Uwaga na artykuły, które się NIE zmieniły. Art. 1 (wspólnota samorządowa), art. 2 (osobowość prawna, samodzielność chroniona sądowo) i art. 11 (wybory i referendum) obowiązują w niezmienionym kształcie — wskazanie któregoś z nich to błąd.
W 13.2 stwierdzenie 1. sprawdza chronologię. Ustawa o samorządzie gminnym — 8 marca 1990 r.; Konstytucja RP — 2 kwietnia 1997 r. Przyczyna nie może następować po skutku.
W 13.2 stwierdzenie 2. nie myl zdolności do czynności prawnych ze zdolnością prawną. Gmina ma obie: jako osoba prawna może być podmiotem praw (zdolność prawna) i samodzielnie działać w obrocie (zdolność do czynności prawnych).
Nie myl trzech reform samorządowych. 1990 — przywrócenie samorządu gminnego. 1998/1999 — utworzenie powiatów i województw samorządowych. 2002 — bezpośrednie wybory wójta, burmistrza i prezydenta miasta oraz likwidacja zarządu gminy.
Treść zadania (CKE)
Co się zmieniło od 1990 roku
| Artykuł | Stan z 1990 r. | Stan obecny | Od kiedy |
|---|---|---|---|
| art. 1 | wspólnota samorządowa z mocy prawa | bez zmian | — |
| art. 2 | osobowość prawna, ochrona sądowa | bez zmian | — |
| art. 11 | wybory i referendum | bez zmian | — |
| art. 16 | kadencja rady 4 lata | kadencja 5 lat | 2018 |
| art. 26 | organ wykonawczy = zarząd (kolegialny) | wójt / burmistrz / prezydent (jednoosobowy) | 2002 |
| art. 28 | organ wykonawczy wybierany przez radę | wybierany bezpośrednio przez mieszkańców | 2002 |
Trzy etapy reformy samorządowej
| Rok | Zmiana |
|---|---|
| 1990 | przywrócenie samorządu gminnego; pierwsze wolne wybory samorządowe (27 maja) |
| 1998/1999 | wprowadzenie powiatów i województw samorządowych; podział na 16 województw |
| 2002 | bezpośrednie wybory wójta, burmistrza i prezydenta miasta; likwidacja zarządu gminy |
| 2018 | kadencja 5-letnia; limit dwóch kadencji wójta, burmistrza, prezydenta |
Organy gminy dziś
| Organ | Charakter | Sposób wyboru | Kadencja |
|---|---|---|---|
| rada gminy | stanowiący i kontrolny | wybory powszechne | 5 lat |
| wójt / burmistrz / prezydent | wykonawczy, jednoosobowy | wybory bezpośrednie | 5 lat, maks. 2 kadencje |
Uwaga na porównanie z pozostałymi szczeblami: w powiecie i województwie organ wykonawczy jest nadal kolegialny (zarząd) i wybierany przez organ stanowiący. Bezpośrednie wybory organu wykonawczego to specyfika gminy.
Gmina jako osoba prawna
| Uprawnienie | Podstawa |
|---|---|
| osobowość prawna | art. 2 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym |
| własne mienie (mienie komunalne) | art. 43 i nast. |
| zawieranie umów, zaciąganie zobowiązań | zdolność do czynności prawnych |
| ochrona sądowa samodzielności | art. 2 ust. 3 |
| skarga do sądu administracyjnego na rozstrzygnięcie organu nadzorczego | art. 98 ust. 1 |
Punktacja CKE
- 13.1. 2 pkt — dwa poprawne rozstrzygnięcia i dwa uzasadnienia; 1 pkt — dwa rozstrzygnięcia i jedno uzasadnienie albo jedno rozstrzygnięcie z uzasadnieniem.
- 13.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „ustawa o samorzadzie gminnym 1990, organ wykonawczy gminy, kadencja rady gminy, osobowosc prawna gminy, reforma samorzadowa” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl