m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2405 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 9

Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony

Wymaganie:

9.1: (ZR) V. Państwo, myśl polityczna i demokratyzacja. 6) Zdający porównuje założenia myśli liberalnej i konserwatywnej. 11) Zdający analizuje kwestię pojmowania równości, wolności i sprawiedliwości w różnych nurtach myśli politycznej. (ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie. 9) Zdający interpretuje wyniki badań opinii publicznej […]. 9.2: (ZR) V. 6) i 7) Zdający porównuje założenia myśli socjaldemokratycznej i katolickiej nauki społecznej; (ZR) VII. Rywalizacja o władzę. 2) Zdający wyjaśnia związki między partiami politycznymi a społeczeństwem […]; (ZP) II. 9).

Treść zadania

Materiał 1. Wykres pt. Elektoraty na osiach podziałów politycznych w 2019 roku (Elektoraty 2019 – charakterystyka poglądów, „Komunikat z Badań CBOS” 2019, nr 124, s. 23). Oś pozioma: liberalizm światopoglądowy (wartości ujemne) ↔ konserwatyzm (dodatnie). Oś pionowa: etatyzm (ujemne) ↔ liberalizm ekonomiczny (dodatnie). Wartości w tabeli odczytano z wykresu w przybliżeniu (w arkuszu nie ma liczb przy punktach).

Elektorat Oś światopoglądowa Oś gospodarcza
KW Sojusz Lewicy Demokratycznej ok. −1,1 (najbardziej liberalny) ok. +0,2
KKW Koalicja Obywatelska PO .N IPL Zieloni ok. −0,6 ok. +0,1
KW Konfederacja Wolność i Niepodległość ok. +0,4 ok. +0,85 (najbardziej liberalny ekonomicznie)
KW Polskie Stronnictwo Ludowe ok. −0,13 ok. −0,12
KW Prawo i Sprawiedliwość ok. +0,65 ok. −0,17 (najbardziej etatystyczny)

Materiał 2. Tekst o typie państwa: „[P]aństwo stawiające sobie za cel zabezpieczenie obywateli przed ryzykiem wiążącym się z działaniem gospodarki rynkowej, przede wszystkim z ryzykiem utraty pracy, zdrowia […]. Polityka […] jest realizowana, najogólniej, poprzez redystrybucję dochodów (finansowanie świadczeń i usług) za pomocą budżetu państwa […].” (Politologia. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 2008, s. 143)

9.1. (0–1) Rozstrzygnij, czy wyborcy KW Konfederacja Wolność i Niepodległość byli w 2019 roku zwolennikami typu państwa opisanego w tekście. Uzasadnij, odwołując się do obu materiałów.

9.2. (0–1) Na podstawie wykresu oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):

  1. Elektorat KW SLD w kwestiach światopoglądowych był w 2019 roku najbardziej liberalny spośród wszystkich elektoratów.
  2. W kwestiach gospodarczych najbardziej lewicowym elektoratem był w 2019 roku elektorat KW PiS.
Wykres CBOS: elektoraty komitetów wyborczych z 2019 roku rozmieszczone na osiach liberalizm światopoglądowy – konserwatyzm oraz etatyzm – liberalizm ekonomiczny.
Wykres. Elektoraty na osiach podziałów politycznych w 2019 roku Na podstawie: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405 Oryginalny PDF CKE, str. 12

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

9.1.

Rozstrzygnięcie: Nie.

Uzasadnienie: w materiale 2. opisano państwo opiekuńcze (socjalne, welfare state) — model oparty na redystrybucji dochodów przez budżet i zabezpieczaniu obywateli przed ryzykiem rynkowym. Tymczasem z wykresu wynika, że elektorat Konfederacji zajmuje skrajną pozycję na biegunie liberalizmu ekonomicznego (ok. +0,85 — najwyższa wartość spośród wszystkich elektoratów). Liberalizm ekonomiczny zakłada ograniczenie roli państwa w gospodarce, niskie podatki i minimalną redystrybucję, a więc jest przeciwieństwem modelu z tekstu.

9.2. PP

  1. P — na osi światopoglądowej elektorat SLD osiąga wartość ok. −1,1, czyli najbardziej ujemną (najdalej w stronę bieguna liberalizmu światopoglądowego) spośród wszystkich pięciu elektoratów.
  2. P — na osi gospodarczej „lewicowość” oznacza etatyzm, czyli wartości ujemne. Punkt elektoratu PiS leży najniżej (ok. −0,17), niżej nawet niż punkt PSL (ok. −0,12). Jest więc najbardziej etatystyczny, czyli gospodarczo najbardziej lewicowy.
Typowy błąd / pułapka

Dwie osie mierzą dwie różne rzeczy. „Prawica” i „lewica” znaczą co innego w wymiarze światopoglądowym i gospodarczym. PiS jest konserwatywny światopoglądowo (prawica), ale etatystyczny gospodarczo (lewica). Konfederacja jest odwrotnie: konserwatywna światopoglądowo i skrajnie liberalna gospodarczo.

W 9.2 stwierdzenie 2. oceniaj na podstawie wykresu. Rozumowanie „PiS to prawica, więc nie może być lewicowy” prowadzi do błędnej odpowiedzi F — w wymiarze gospodarczym punkt PiS leży najniżej.

Uwaga na kierunki osi. Oś pozioma rośnie w stronę konserwatyzmu, więc „najbardziej liberalny światopoglądowo” to wartość najmniejsza (najbardziej ujemna). Oś pionowa rośnie w stronę liberalizmu ekonomicznego, więc „najbardziej etatystyczny” to również wartość najmniejsza.

W 9.1 nie wystarczy napisać, że Konfederacja jest liberalna. Polecenie wymaga odwołania do obu materiałów: trzeba nazwać typ państwa z tekstu (opiekuńcze) i zestawić go z pozycją elektoratu na wykresie.

Nie myl państwa opiekuńczego z socjalistycznym. Państwo opiekuńcze działa w ramach gospodarki rynkowej — nie znosi własności prywatnej ani rynku, tylko koryguje ich skutki przez redystrybucję. Tekst mówi wprost o „ryzyku wiążącym się z działaniem gospodarki rynkowej”.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 9 — WOS 2024, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2405 — zadanie 9. Na podstawie: CKE, matura maj 2024, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 12

Dwie osie, cztery ćwiartki

Liberalizm ekonomiczny (góra)Etatyzm (dół)
liberalizm światopoglądowy (lewo)SLD, KO (blisko osi poziomej)PSL (blisko środka wykresu)
konserwatyzm (prawo)KonfederacjaPiS

Określenia „lewica” i „prawica” bez wskazania wymiaru (światopoglądowego czy gospodarczego) są niejednoznaczne.

Modele państwa w polityce gospodarczej

ModelRola państwaNurt
państwo opiekuńcze (welfare state)redystrybucja, ochrona przed ryzykiemsocjaldemokracja, chadecja
państwo liberalne (minimum)„stróż nocny” — bezpieczeństwo, sądyliberalizm, libertarianizm
państwo interwencjonistycznekorygowanie cyklu koniunkturalnegokeynesizm
gospodarka centralnie planowanapaństwo kieruje całą gospodarkąsocjalizm realny

Państwo opiekuńcze nie znosi rynku — działa w jego ramach, przejmując część ryzyka, które rynek przerzuca na jednostkę. To odróżnia je od gospodarki planowej.

Filary państwa opiekuńczego

FilarInstrumenty
ochrona przed bezrobociemzasiłki, aktywna polityka rynku pracy
ochrona zdrowiapowszechne ubezpieczenie zdrowotne
zabezpieczenie na starośćsystem emerytalny
wsparcie rodzinświadczenia rodzinne, żłobki, ulgi
edukacjapowszechna i bezpłatna

Trzy klasyczne typy państwa opiekuńczego według Gøsty Espinga-Andersena: liberalny (np. USA), konserwatywno-korporacyjny (np. Niemcy) i socjaldemokratyczny (np. Szwecja).

Jak czytać wykres dwuosiowy — trzy kroki

  1. Sprawdź, co rośnie w którą stronę. Tu obie osie mają na jednym końcu nazwę bieguna, na drugim — bieguna przeciwnego.
  2. Przetłumacz pytanie na kierunek. „Najbardziej liberalny światopoglądowo” = wartość najmniejsza na osi poziomej.
  3. Porównuj wartości, nie skojarzenia. Stereotyp o partii nie zastąpi odczytu współrzędnej.

Punktacja CKE

  • 9.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Nie) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu materiałów: tekst opisuje państwo opiekuńcze, a elektorat Konfederacji jest skrajnie liberalny ekonomicznie.
  • 9.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (PP).
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „panstwo opiekuncze, podzialy socjopolityczne, liberalizm ekonomiczny i etatyzm, elektoraty partyjne, wykres dwuosiowy” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl