Zadanie 9
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: 9.1: (ZR) V. Państwo, myśl polityczna i demokratyzacja. 6) Zdający porównuje założenia myśli liberalnej i konserwatywnej. 11) Zdający analizuje kwestię pojmowania równości, wolności i sprawiedliwości w różnych nurtach myśli politycznej. (ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie. 9) Zdający interpretuje wyniki badań opinii publicznej […]. 9.2: (ZR) V. 6) i 7) Zdający porównuje założenia myśli socjaldemokratycznej i katolickiej nauki społecznej; (ZR) VII. Rywalizacja o władzę. 2) Zdający wyjaśnia związki między partiami politycznymi a społeczeństwem […]; (ZP) II. 9).
Treść zadania
Materiał 1. Wykres pt. Elektoraty na osiach podziałów politycznych w 2019 roku (Elektoraty 2019 – charakterystyka poglądów, „Komunikat z Badań CBOS” 2019, nr 124, s. 23). Oś pozioma: liberalizm światopoglądowy (wartości ujemne) ↔ konserwatyzm (dodatnie). Oś pionowa: etatyzm (ujemne) ↔ liberalizm ekonomiczny (dodatnie). Wartości w tabeli odczytano z wykresu w przybliżeniu (w arkuszu nie ma liczb przy punktach).
| Elektorat | Oś światopoglądowa | Oś gospodarcza |
|---|---|---|
| KW Sojusz Lewicy Demokratycznej | ok. −1,1 (najbardziej liberalny) | ok. +0,2 |
| KKW Koalicja Obywatelska PO .N IPL Zieloni | ok. −0,6 | ok. +0,1 |
| KW Konfederacja Wolność i Niepodległość | ok. +0,4 | ok. +0,85 (najbardziej liberalny ekonomicznie) |
| KW Polskie Stronnictwo Ludowe | ok. −0,13 | ok. −0,12 |
| KW Prawo i Sprawiedliwość | ok. +0,65 | ok. −0,17 (najbardziej etatystyczny) |
Materiał 2. Tekst o typie państwa: „[P]aństwo stawiające sobie za cel zabezpieczenie obywateli przed ryzykiem wiążącym się z działaniem gospodarki rynkowej, przede wszystkim z ryzykiem utraty pracy, zdrowia […]. Polityka […] jest realizowana, najogólniej, poprzez redystrybucję dochodów (finansowanie świadczeń i usług) za pomocą budżetu państwa […].” (Politologia. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 2008, s. 143)
9.1. (0–1) Rozstrzygnij, czy wyborcy KW Konfederacja Wolność i Niepodległość byli w 2019 roku zwolennikami typu państwa opisanego w tekście. Uzasadnij, odwołując się do obu materiałów.
9.2. (0–1) Na podstawie wykresu oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Elektorat KW SLD w kwestiach światopoglądowych był w 2019 roku najbardziej liberalny spośród wszystkich elektoratów.
- W kwestiach gospodarczych najbardziej lewicowym elektoratem był w 2019 roku elektorat KW PiS.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
9.1.
Rozstrzygnięcie: Nie.
Uzasadnienie: w materiale 2. opisano państwo opiekuńcze (socjalne, welfare state) — model oparty na redystrybucji dochodów przez budżet i zabezpieczaniu obywateli przed ryzykiem rynkowym. Tymczasem z wykresu wynika, że elektorat Konfederacji zajmuje skrajną pozycję na biegunie liberalizmu ekonomicznego (ok. +0,85 — najwyższa wartość spośród wszystkich elektoratów). Liberalizm ekonomiczny zakłada ograniczenie roli państwa w gospodarce, niskie podatki i minimalną redystrybucję, a więc jest przeciwieństwem modelu z tekstu.
9.2. PP
- P — na osi światopoglądowej elektorat SLD osiąga wartość ok. −1,1, czyli najbardziej ujemną (najdalej w stronę bieguna liberalizmu światopoglądowego) spośród wszystkich pięciu elektoratów.
- P — na osi gospodarczej „lewicowość” oznacza etatyzm, czyli wartości ujemne. Punkt elektoratu PiS leży najniżej (ok. −0,17), niżej nawet niż punkt PSL (ok. −0,12). Jest więc najbardziej etatystyczny, czyli gospodarczo najbardziej lewicowy.
Dwie osie mierzą dwie różne rzeczy. „Prawica” i „lewica” znaczą co innego w wymiarze światopoglądowym i gospodarczym. PiS jest konserwatywny światopoglądowo (prawica), ale etatystyczny gospodarczo (lewica). Konfederacja jest odwrotnie: konserwatywna światopoglądowo i skrajnie liberalna gospodarczo.
W 9.2 stwierdzenie 2. oceniaj na podstawie wykresu. Rozumowanie „PiS to prawica, więc nie może być lewicowy” prowadzi do błędnej odpowiedzi F — w wymiarze gospodarczym punkt PiS leży najniżej.
Uwaga na kierunki osi. Oś pozioma rośnie w stronę konserwatyzmu, więc „najbardziej liberalny światopoglądowo” to wartość najmniejsza (najbardziej ujemna). Oś pionowa rośnie w stronę liberalizmu ekonomicznego, więc „najbardziej etatystyczny” to również wartość najmniejsza.
W 9.1 nie wystarczy napisać, że Konfederacja jest liberalna. Polecenie wymaga odwołania do obu materiałów: trzeba nazwać typ państwa z tekstu (opiekuńcze) i zestawić go z pozycją elektoratu na wykresie.
Nie myl państwa opiekuńczego z socjalistycznym. Państwo opiekuńcze działa w ramach gospodarki rynkowej — nie znosi własności prywatnej ani rynku, tylko koryguje ich skutki przez redystrybucję. Tekst mówi wprost o „ryzyku wiążącym się z działaniem gospodarki rynkowej”.
Treść zadania (CKE)
Dwie osie, cztery ćwiartki
| Liberalizm ekonomiczny (góra) | Etatyzm (dół) | |
|---|---|---|
| liberalizm światopoglądowy (lewo) | SLD, KO (blisko osi poziomej) | PSL (blisko środka wykresu) |
| konserwatyzm (prawo) | Konfederacja | PiS |
Określenia „lewica” i „prawica” bez wskazania wymiaru (światopoglądowego czy gospodarczego) są niejednoznaczne.
Modele państwa w polityce gospodarczej
| Model | Rola państwa | Nurt |
|---|---|---|
| państwo opiekuńcze (welfare state) | redystrybucja, ochrona przed ryzykiem | socjaldemokracja, chadecja |
| państwo liberalne (minimum) | „stróż nocny” — bezpieczeństwo, sądy | liberalizm, libertarianizm |
| państwo interwencjonistyczne | korygowanie cyklu koniunkturalnego | keynesizm |
| gospodarka centralnie planowana | państwo kieruje całą gospodarką | socjalizm realny |
Państwo opiekuńcze nie znosi rynku — działa w jego ramach, przejmując część ryzyka, które rynek przerzuca na jednostkę. To odróżnia je od gospodarki planowej.
Filary państwa opiekuńczego
| Filar | Instrumenty |
|---|---|
| ochrona przed bezrobociem | zasiłki, aktywna polityka rynku pracy |
| ochrona zdrowia | powszechne ubezpieczenie zdrowotne |
| zabezpieczenie na starość | system emerytalny |
| wsparcie rodzin | świadczenia rodzinne, żłobki, ulgi |
| edukacja | powszechna i bezpłatna |
Trzy klasyczne typy państwa opiekuńczego według Gøsty Espinga-Andersena: liberalny (np. USA), konserwatywno-korporacyjny (np. Niemcy) i socjaldemokratyczny (np. Szwecja).
Jak czytać wykres dwuosiowy — trzy kroki
- Sprawdź, co rośnie w którą stronę. Tu obie osie mają na jednym końcu nazwę bieguna, na drugim — bieguna przeciwnego.
- Przetłumacz pytanie na kierunek. „Najbardziej liberalny światopoglądowo” = wartość najmniejsza na osi poziomej.
- Porównuj wartości, nie skojarzenia. Stereotyp o partii nie zastąpi odczytu współrzędnej.
Punktacja CKE
- 9.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Nie) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu materiałów: tekst opisuje państwo opiekuńcze, a elektorat Konfederacji jest skrajnie liberalny ekonomicznie.
- 9.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (PP).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „panstwo opiekuncze, podzialy socjopolityczne, liberalizm ekonomiczny i etatyzm, elektoraty partyjne, wykres dwuosiowy” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl