Zadanie 9
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) V. Państwo, myśl polityczna i modele ustrojowe — nurty myśli politycznej, modele państwa (opiekuńcze, liberalne), podziały socjopolityczne. (ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie. II. Wykorzystanie i tworzenie informacji — odczyt wykresu dwuosiowego.
Treść zadania
Materiał 1. Wykres: Elektoraty na osiach podziałów politycznych w 2019 roku (CBOS 2019, nr 124). Oś pozioma: liberalizm światopoglądowy (wartości ujemne) ↔ konserwatyzm (dodatnie). Oś pionowa: etatyzm (ujemne) ↔ liberalizm ekonomiczny (dodatnie).
| Elektorat | Oś światopoglądowa | Oś gospodarcza |
|---|---|---|
| KW Sojusz Lewicy Demokratycznej | −1,1 (najbardziej liberalny) | +0,2 |
| KKW Koalicja Obywatelska | −0,63 | +0,13 |
| KW Konfederacja Wolność i Niepodległość | +0,43 | +0,84 (najbardziej liberalny ekonomicznie) |
| KW Polskie Stronnictwo Ludowe | −0,15 | −0,12 |
| KW Prawo i Sprawiedliwość | +0,65 | −0,16 (najbardziej etatystyczny) |
Materiał 2. Tekst o typie państwa: „[P]aństwo stawiające sobie za cel zabezpieczenie obywateli przed ryzykiem wiążącym się z działaniem gospodarki rynkowej, przede wszystkim z ryzykiem utraty pracy, zdrowia […]. Polityka […] jest realizowana […] poprzez redystrybucję dochodów (finansowanie świadczeń i usług) za pomocą budżetu państwa."
9.1. (0–1) Rozstrzygnij, czy wyborcy KW Konfederacja Wolność i Niepodległość byli w 2019 roku zwolennikami typu państwa opisanego w tekście. Uzasadnij, odwołując się do obu materiałów.
9.2. (0–1) Na podstawie wykresu oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Elektorat KW SLD w kwestiach światopoglądowych był w 2019 roku najbardziej liberalny spośród wszystkich elektoratów.
- W kwestiach gospodarczych najbardziej lewicowym elektoratem był w 2019 roku elektorat KW PiS.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
9.1.
Rozstrzygnięcie: Nie.
Uzasadnienie: w materiale 2. opisano państwo opiekuńcze (socjalne, welfare state) — model oparty na redystrybucji dochodów przez budżet i zabezpieczaniu obywateli przed ryzykiem rynkowym. Tymczasem z wykresu wynika, że elektorat Konfederacji zajmuje skrajną pozycję na biegunie liberalizmu ekonomicznego (+0,84 — najwyższa wartość spośród wszystkich elektoratów). Liberalizm ekonomiczny zakłada ograniczenie roli państwa w gospodarce, niskie podatki i minimalną redystrybucję, a więc jest przeciwieństwem modelu z tekstu.
9.2. PP
- P — na osi światopoglądowej elektorat SLD osiąga wartość −1,1, czyli najbardziej ujemną (najdalej w stronę bieguna liberalizmu światopoglądowego) spośród wszystkich pięciu elektoratów.
- P — na osi gospodarczej „lewicowość" oznacza etatyzm, czyli wartości ujemne. Elektorat PiS ma −0,16 — wartość najniższą spośród wszystkich, niższą nawet niż PSL (−0,12). Jest więc najbardziej etatystyczny, czyli gospodarczo najbardziej lewicowy.
Największa pułapka całego zadania: dwie osie mierzą dwie niezależne rzeczy. „Prawica" i „lewica" znaczą co innego w wymiarze światopoglądowym i gospodarczym. PiS jest konserwatywny światopoglądowo (prawica), ale etatystyczny gospodarczo (lewica). Konfederacja jest odwrotnie: konserwatywna światopoglądowo i skrajnie liberalna gospodarczo.
W 9.2 stwierdzenie 2. wydaje się absurdalne — i właśnie dlatego jest prawdziwe. Odruchowe „PiS to prawica, więc nie może być lewicowy" prowadzi do błędnej odpowiedzi F. Trzeba czytać wykres, nie stereotyp.
Uwaga na kierunki osi. Oś pozioma rośnie w stronę konserwatyzmu, więc „najbardziej liberalny światopoglądowo" to wartość najmniejsza (najbardziej ujemna). Oś pionowa rośnie w stronę liberalizmu ekonomicznego, więc „najbardziej etatystyczny" to również wartość najmniejsza.
W 9.1 nie wystarczy napisać, że Konfederacja jest liberalna. Polecenie wymaga odwołania do obu materiałów: trzeba nazwać typ państwa z tekstu (opiekuńcze) i zestawić go z pozycją elektoratu na wykresie.
Nie myl państwa opiekuńczego z socjalistycznym. Państwo opiekuńcze działa w ramach gospodarki rynkowej — nie znosi własności prywatnej ani rynku, tylko koryguje ich skutki przez redystrybucję. Tekst mówi wprost o „ryzyku wiążącym się z działaniem gospodarki rynkowej".
Treść zadania (CKE)
Dwie osie, cztery ćwiartki
| Liberalizm ekonomiczny (góra) | Etatyzm (dół) | |
|---|---|---|
| liberalizm światopoglądowy (lewo) | liberałowie klasyczni | lewica socjalna (SLD, KO) |
| konserwatyzm (prawo) | prawica wolnorynkowa (Konfederacja) | prawica socjalna (PiS) |
Kluczowa obserwacja: te dwie osie są niezależne. Dlatego określenia „lewica” i „prawica” bez wskazania wymiaru są niejednoznaczne — i dlatego CBOS rysuje ten wykres w dwóch wymiarach zamiast na jednej linii.
Modele państwa w polityce gospodarczej
| Model | Rola państwa | Podatki | Świadczenia | Nurt |
|---|---|---|---|---|
| państwo opiekuńcze (welfare state) | redystrybucja, ochrona przed ryzykiem | wysokie | rozbudowane | socjaldemokracja, chadecja |
| państwo liberalne (minimum) | „stróż nocny” — bezpieczeństwo, sądy | niskie | minimalne | liberalizm, libertarianizm |
| państwo interwencjonistyczne | korygowanie cyklu koniunkturalnego | średnie | średnie | keynesizm |
| gospodarka centralnie planowana | państwo jest gospodarką | — | pełne, ale niskie | socjalizm realny |
Państwo opiekuńcze nie znosi rynku — działa w jego ramach, przejmując część ryzyka, które rynek przerzuca na jednostkę. To odróżnia je od gospodarki planowej.
Filary państwa opiekuńczego
| Filar | Instrumenty |
|---|---|
| ochrona przed bezrobociem | zasiłki, aktywna polityka rynku pracy |
| ochrona zdrowia | powszechne ubezpieczenie zdrowotne |
| zabezpieczenie na starość | system emerytalny |
| wsparcie rodzin | świadczenia rodzinne, żłobki, ulgi |
| edukacja | powszechna i bezpłatna |
Trzy klasyczne typy państwa opiekuńczego według Gøsty Espinga-Andersena: liberalny (USA, Wielka Brytania), konserwatywno-korporacyjny (Niemcy, Francja) i socjaldemokratyczny (Szwecja, Dania).
Jak czytać wykres dwuosiowy — trzy kroki
- Sprawdź, co rośnie w którą stronę. Tu obie osie mają na jednym końcu nazwę bieguna, na drugim — bieguna przeciwnego.
- Przetłumacz pytanie na kierunek. „Najbardziej liberalny światopoglądowo” = wartość najmniejsza na osi poziomej.
- Porównuj wartości, nie skojarzenia. Stereotyp o partii nie zastąpi odczytu współrzędnej.
Punktacja CKE
- 9.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Nie) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu materiałów: tekst opisuje państwo opiekuńcze, a elektorat Konfederacji jest skrajnie liberalny ekonomicznie.
- 9.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (PP).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „panstwo opiekuncze, podzialy socjopolityczne, liberalizm ekonomiczny i etatyzm, elektoraty partyjne, wykres dwuosiowy" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl