m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2405 • Otwarte krótkie • 3 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 15

Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony

Wymaganie:

15.1: (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 3) Zdający […] interpretuje przepisy prawne. 13) Zdający wyjaśnia, jak można korzystać w Rzeczypospolitej Polskiej z dokumentacji gromadzonej w urzędach […]. (SP) VII. Społeczność regionalna. 3) Zdający wymienia organy stanowiące i wykonawcze samorządu powiatowego […]; przedstawia, jak są one wybierane […]. 15.2: (ZP) IV. Prawa człowieka i ich ochrona. 1) Zdający wymienia „zasady ogólne” i katalog praw człowieka zapisane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. (SP) IV. Prawa człowieka. 5) Zdający wymienia prawa i wolności polityczne zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej […].

Treść zadania

Przepisy prawne z ustawy obowiązującej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2001, nr 112, poz. 1198, z późn. zm.; stan prawny na 10 lutego 2024 r.):

Art. 3.1. Prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do:

  1. uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego;
  2. wglądu do dokumentów urzędowych;
  3. dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów.

Art. 5.2. Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne […].

15.1. (0–2) Rozstrzygnij, czy w podanych sytuacjach obywatel ma prawo dostępu do informacji publicznej. Uzasadnij, odwołując się do przytoczonych przepisów.

  • Sytuacja 1. Pani Janina Kowalska chce wziąć udział w posiedzeniu zarządu powiatu, na którym omawiany będzie plan rozbudowy szpitala.
  • Sytuacja 2. Pan Władysław Nowak chce zapoznać się z treścią umowy o pracę osoby zatrudnionej w urzędzie gminy na stanowisku specjalisty.
15.2. (0–1) Prawo określone w przytoczonych przepisach — zgodnie z Konstytucją RP — mieści się w katalogu praw:A. osobistych ·B. kulturalnych ·C. politycznych ·D. ekonomicznych

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

15.1.

Sytuacja 1. — Rozstrzygnięcie: Nie.

Uzasadnienie: art. 3 ust. 1 pkt 3 przyznaje prawo dostępu do posiedzeń organów kolegialnych, ale wyłącznie tych pochodzących z powszechnych wyborów. Zarząd powiatu nie pochodzi z wyborów powszechnych — wybiera go rada powiatu spośród swoich członków lub spoza nich. Pani Kowalska nie ma więc prawa uczestniczyć w jego posiedzeniu. Może natomiast wystąpić o wgląd do protokołu z takiego posiedzenia na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2, a także uczestniczyć w sesjach rady powiatu, która pochodzi z wyborów powszechnych.

Sytuacja 2. — Rozstrzygnięcie: Nie.

Uzasadnienie: zgodnie z art. 5 ust. 2 prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej, a wyłączenie tego ograniczenia dotyczy tylko osób pełniących funkcje publiczne. Urzędnik zatrudniony na stanowisku specjalisty jest — jak w przykładowej odpowiedzi CKE — osobą fizyczną niepełniącą funkcji publicznej. Treść jego umowy o pracę podlega więc ochronie prywatności.

(CKE uznaje też rozstrzygnięcie pozytywne lub warunkowe, jeśli zdający w uzasadnieniu założy, że dany specjalista wykonuje czynności związane z pełnieniem funkcji publicznej.)

15.2. C — praw politycznych.

Prawo do informacji o działalności organów władzy publicznej jest zapisane w art. 61 Konstytucji RP, w rozdziale II, w części poświęconej wolnościom i prawom politycznym — obok prawa wyborczego, prawa do zrzeszania się, petycji i dostępu do służby publicznej.

Typowy błąd / pułapka

W sytuacji 1. nie odpowiadaj „Tak” tylko dlatego, że temat posiedzenia (szpital) jest sprawą publiczną. Przepis nie mówi jednak o przedmiocie obrad, tylko o rodzaju organu: dostęp przysługuje wyłącznie do posiedzeń organów kolegialnych pochodzących z wyborów powszechnych.

Zarząd powiatu nie pochodzi z wyborów powszechnych. Wybiera go rada powiatu. To samo dotyczy zarządu województwa. Z wyborów powszechnych pochodzą: rada gminy, rada powiatu, sejmik województwa oraz — jednoosobowo — wójt, burmistrz i prezydent miasta.

W sytuacji 2. trzeba rozróżnić urzędnika od osoby pełniącej funkcję publiczną. Nie każdy zatrudniony w urzędzie pełni funkcję publiczną — liczy się zakres wykonywanych zadań, a nie samo miejsce zatrudnienia. Zasady oceniania uznają też rozstrzygnięcie pozytywne lub warunkowe, jeśli zdający założy w uzasadnieniu, że specjalista wykonuje czynności związane z pełnieniem funkcji publicznej.

W 15.2 nie wybieraj A (prawa osobiste). Prawo do informacji publicznej służy kontroli władzy przez obywateli, a nie ochronie sfery prywatnej — dlatego Konstytucja RP umieszcza je wśród praw politycznych (art. 61).

Nie myl dostępu do informacji publicznej z ochroną danych osobowych. Pierwsze to prawo do wiedzy o działaniach władzy; drugie chroni dane jednostki. Art. 5 ust. 2 wyznacza właśnie granicę między nimi.

Progi w 15.1: dwa rozstrzygnięcia + dwa uzasadnienia = 2 pkt; dwa rozstrzygnięcia + jedno uzasadnienie albo jedno rozstrzygnięcie z uzasadnieniem = 1 pkt.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 15 — WOS 2024, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2405 — zadanie 15. Na podstawie: CKE, matura maj 2024, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 18

Katalog wolności i praw w Konstytucji RP

KategoriaArtykułyPrzykłady
osobiste38–56życie, nietykalność, wolność sumienia, prywatność, prawo do sądu
polityczne57–63zrzeszanie się, zgromadzenia, prawo do informacji (art. 61), prawo wyborcze, petycje (art. 63), dostęp do służby publicznej
ekonomiczne, socjalne, kulturalne64–76własność, praca, zabezpieczenie społeczne, nauka, ochrona zdrowia, wolność twórczości

Prosty test dla art. 61: prawo do informacji publicznej służy kontroli władzy, a wszystko, co dotyczy udziału obywatela w sprawowaniu i kontrolowaniu władzy, mieści się w prawach politycznych.

Kto pochodzi z wyborów powszechnych w samorządzie

OrganZ wyborów powszechnych?Dostęp do posiedzeń?
rada gminytaktak
rada powiatutaktak
sejmik województwataktak
wójt / burmistrz / prezydenttak, ale organ jednoosobowynie dotyczy (nie ma posiedzeń kolegialnych)
zarząd powiatunie — wybiera radanie
zarząd województwanie — wybiera sejmiknie

Trzy uprawnienia z art. 3 ustawy

UprawnienieNa czym polega
uzyskanie informacjiwniosek o udostępnienie; także informacja przetworzona — ale tylko gdy jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego
wgląd do dokumentów urzędowychprotokoły, umowy, decyzje, rejestry
dostęp do posiedzeńwstęp i rejestracja obrazu i dźwięku — tylko organy kolegialne z wyborów powszechnych

Podmiot zobowiązany ma 14 dni na udostępnienie informacji; odmowa następuje w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie, a następnie skarga do sądu administracyjnego.

Granice prawa do informacji publicznej

OgraniczeniePodstawa
prywatność osoby fizycznejart. 5 ust. 2 — z wyjątkiem osób pełniących funkcje publiczne
tajemnica przedsiębiorcyart. 5 ust. 2
informacje niejawneustawa o ochronie informacji niejawnych
inne tajemnice ustawowenp. tajemnica skarbowa, statystyczna, lekarska

Kto jest „osobą pełniącą funkcję publiczną”? Ustawa tego pojęcia nie definiuje; ocenia się zakres zadań danej osoby. W przykładowej odpowiedzi CKE urzędnik na stanowisku specjalisty jest traktowany jako osoba niepełniąca funkcji publicznej.

Punktacja CKE

  • 15.1. 2 pkt — oba rozstrzygnięcia (Nie, Nie) i oba uzasadnienia; 1 pkt — dwa rozstrzygnięcia i jedno uzasadnienie albo jedno rozstrzygnięcie z uzasadnieniem.
  • 15.2. 1 pkt — odpowiedź C.
  • Razem: 3 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „dostep do informacji publicznej, prawa czlowieka - prawa polityczne, jawnosc zycia publicznego, zarzad powiatu, ochrona prywatnosci” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl