Zadanie 15
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej — dostęp do informacji publicznej, jawność działania organów władzy. (ZP) IV. Prawa człowieka i ich ochrona — katalog wolności i praw w Konstytucji RP, prawa polityczne.
Treść zadania
Przepisy prawne z ustawy obowiązującej w RP (Dz.U. 2001, nr 112, poz. 1198):
Art. 3.1. Prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do:
- uzyskania informacji publicznej, w tym informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego;
- wglądu do dokumentów urzędowych;
- dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów.
Art. 5.2. Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne.
15.1. (0–2) Rozstrzygnij, czy w podanych sytuacjach obywatel ma prawo dostępu do informacji publicznej. Uzasadnij, odwołując się do przytoczonych przepisów.
- Sytuacja 1. Pani Janina Kowalska chce wziąć udział w posiedzeniu zarządu powiatu, na którym omawiany będzie plan rozbudowy szpitala.
- Sytuacja 2. Pan Władysław Nowak chce zapoznać się z treścią umowy o pracę osoby zatrudnionej w urzędzie gminy na stanowisku specjalisty.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
15.1.
Sytuacja 1. — Rozstrzygnięcie: Nie.
Uzasadnienie: art. 3 ust. 1 pkt 3 przyznaje prawo dostępu do posiedzeń organów kolegialnych, ale wyłącznie tych pochodzących z powszechnych wyborów. Zarząd powiatu nie pochodzi z wyborów powszechnych — wybiera go rada powiatu spośród swoich członków lub spoza nich. Pani Kowalska nie ma więc prawa uczestniczyć w jego posiedzeniu. Może natomiast wystąpić o wgląd do protokołu z takiego posiedzenia na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2, a także uczestniczyć w sesjach rady powiatu, która pochodzi z wyborów powszechnych.
Sytuacja 2. — Rozstrzygnięcie: Nie.
Uzasadnienie: zgodnie z art. 5 ust. 2 prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej, a wyłączenie tego ograniczenia dotyczy tylko osób pełniących funkcje publiczne. Urzędnik zatrudniony na stanowisku specjalisty nie pełni funkcji publicznej — nie podejmuje władczych rozstrzygnięć ani nie dysponuje samodzielnie środkami publicznymi. Treść jego umowy o pracę podlega więc ochronie prywatności.
(CKE uznaje też rozstrzygnięcie pozytywne lub warunkowe, jeśli zdający w uzasadnieniu założy, że dany specjalista wykonuje czynności związane z pełnieniem funkcji publicznej.)
15.2. C — praw politycznych.
Prawo do informacji o działalności organów władzy publicznej jest zapisane w art. 61 Konstytucji RP, w rozdziale II, w części poświęconej wolnościom i prawom politycznym — obok prawa wyborczego, prawa do zrzeszania się, petycji i dostępu do służby publicznej.
W sytuacji 1. kusi odpowiedź „Tak", bo temat posiedzenia dotyczy szpitala, czyli sprawy publicznej. Przepis nie mówi jednak o przedmiocie obrad, tylko o rodzaju organu: dostęp przysługuje wyłącznie do posiedzeń organów kolegialnych pochodzących z wyborów powszechnych.
Zarząd powiatu nie pochodzi z wyborów powszechnych. Wybiera go rada powiatu. To samo dotyczy zarządu województwa. Z wyborów powszechnych pochodzą: rada gminy, rada powiatu, sejmik województwa oraz — jednoosobowo — wójt, burmistrz i prezydent miasta.
W sytuacji 2. trzeba rozróżnić urzędnika od osoby pełniącej funkcję publiczną. Nie każdy zatrudniony w urzędzie pełni funkcję publiczną — decyduje zakres kompetencji władczych i dysponowanie środkami publicznymi, a nie samo miejsce zatrudnienia. Wójt, skarbnik czy sekretarz gminy — tak; specjalista wykonujący czynności techniczne — co do zasady nie.
W 15.2 kusi odpowiedź A (prawa osobiste). Prawo do informacji publicznej służy kontroli władzy przez obywateli, a nie ochronie sfery prywatnej — dlatego Konstytucja RP umieszcza je wśród praw politycznych (art. 61).
Nie myl dostępu do informacji publicznej z ochroną danych osobowych. Pierwsze to prawo do wiedzy o działaniach władzy; drugie chroni dane jednostki. Art. 5 ust. 2 wyznacza właśnie granicę między nimi.
Progi w 15.1: dwa rozstrzygnięcia + dwa uzasadnienia = 2 pkt; dwa rozstrzygnięcia + jedno uzasadnienie albo jedno rozstrzygnięcie z uzasadnieniem = 1 pkt.
Treść zadania (CKE)
Katalog wolności i praw w Konstytucji RP
| Kategoria | Artykuły | Przykłady |
|---|---|---|
| osobiste | 38–56 | życie, nietykalność, wolność sumienia, prywatność, prawo do sądu |
| polityczne | 57–63 | zrzeszanie się, zgromadzenia, prawo do informacji (art. 61), prawo wyborcze, petycje (art. 63), dostęp do służby publicznej |
| ekonomiczne, socjalne, kulturalne | 64–76 | własność, praca, zabezpieczenie społeczne, nauka, ochrona zdrowia, wolność twórczości |
Prosty test dla art. 61: prawo do informacji publicznej służy kontroli władzy, a wszystko, co dotyczy udziału obywatela w sprawowaniu i kontrolowaniu władzy, mieści się w prawach politycznych.
Kto pochodzi z wyborów powszechnych w samorządzie
| Organ | Z wyborów powszechnych? | Dostęp do posiedzeń? |
|---|---|---|
| rada gminy | tak | tak |
| rada powiatu | tak | tak |
| sejmik województwa | tak | tak |
| wójt / burmistrz / prezydent | tak, ale organ jednoosobowy | nie dotyczy (nie ma posiedzeń kolegialnych) |
| zarząd powiatu | nie — wybiera rada | nie |
| zarząd województwa | nie — wybiera sejmik | nie |
Trzy uprawnienia z art. 3 ustawy
| Uprawnienie | Na czym polega |
|---|---|
| uzyskanie informacji | wniosek o udostępnienie; także informacja przetworzona — ale tylko gdy jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego |
| wgląd do dokumentów urzędowych | protokoły, umowy, decyzje, rejestry |
| dostęp do posiedzeń | wstęp i rejestracja obrazu i dźwięku — tylko organy kolegialne z wyborów powszechnych |
Podmiot zobowiązany ma 14 dni na udostępnienie informacji; odmowa następuje w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie, a następnie skarga do sądu administracyjnego.
Granice prawa do informacji publicznej
| Ograniczenie | Podstawa |
|---|---|
| prywatność osoby fizycznej | art. 5 ust. 2 — z wyjątkiem osób pełniących funkcje publiczne |
| tajemnica przedsiębiorcy | art. 5 ust. 2 |
| informacje niejawne | ustawa o ochronie informacji niejawnych |
| inne tajemnice ustawowe | np. tajemnica skarbowa, statystyczna, lekarska |
Kto jest „osobą pełniącą funkcję publiczną”? Ten, kto wykonuje władcze uprawnienia lub dysponuje środkami publicznymi — np. wójt, radny, skarbnik, sekretarz gminy, dyrektor szkoły. Pracownik wykonujący wyłącznie czynności techniczne lub usługowe — nie.
Punktacja CKE
- 15.1. 2 pkt — oba rozstrzygnięcia (Nie, Nie) i oba uzasadnienia; 1 pkt — dwa rozstrzygnięcia i jedno uzasadnienie albo jedno rozstrzygnięcie z uzasadnieniem.
- 15.2. 1 pkt — odpowiedź C.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „dostep do informacji publicznej, jawnosc zycia publicznego, prawa polityczne, zarzad powiatu, ochrona prywatnosci" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl