m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2405 • Otwarte krótkie • 3 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 10

Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony

Wymaganie:

10.1: (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 3) Zdający wyjaśnia, jak przeprowadzane są powszechne i bezpośrednie wybory organów władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej […]; (SP) XI. 3) […] przedstawia zasady wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej […]. 10.2: (ZR) VII. Rywalizacja o władzę. 9) Zdający […] porównuje systemy wyborcze obowiązujące w wyborach w Rzeczypospolitej Polskiej; (ZP) III. 3); (SP) XI. 3) Zdający […] przedstawia zasady wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej […].

Treść zadania

O zasadach prawa wyborczego:

Zasada 1. Zasada ta oznacza, że wszystkie głosy powinny mieć taką samą siłę, a formalnie pojmowana oznacza, że wszyscy obywatele dysponują taką samą liczbą głosów.

Zasada 2. Zasada ta oznacza, że decyzja o ostatecznym składzie organu przedstawicielskiego należy do wyborcy, który oddaje swój głos na preferowanego przez siebie kandydata na deputowanego, nie korzystając z żadnych ciał pośredniczących.

Zasada 3. Zasada ta oznacza, że liczba mandatów, jaką uzyskują partie w organie przedstawicielskim, jest adekwatna do poparcia uzyskanego przez nie w wyborach.

(Na podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2018, t. I, cz. II, s. 373–374)

10.1. (0–1) Podaj nazwy opisanych zasad prawa wyborczego.

10.2. (0–2) Rozstrzygnij, które z opisanych zasad (1.–3.) nie są konstytucyjnymi zasadami wyborów do Senatu RP. Uzasadnij, odwołując się w każdym przypadku do obowiązujących rozwiązań prawnych.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

10.1.

  1. równość (zasada równości)
  2. bezpośredniość (zasada bezpośredniości)
  3. proporcjonalność (zasada proporcjonalności)

10.2.

Konstytucja RP (art. 97 ust. 2) stanowi, że wybory do Senatu są powszechne, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym. Brakuje w tym katalogu równości i proporcjonalności.

Rozstrzygnięcie: zasada 1. (równość)

Uzasadnienie: okręgi wyborcze w wyborach do Senatu RP nie obejmują jednakowej liczby wyborców, a z każdego wybierany jest jeden senator. W okręgu o mniejszej liczbie mieszkańców głos pojedynczego wyborcy ma zatem większą siłę niż w okręgu większym — nie jest więc spełniona równość w znaczeniu materialnym.

Rozstrzygnięcie: zasada 3. (proporcjonalność)

Uzasadnienie: wybory do Senatu RP są większościowe — w każdym ze 100 jednomandatowych okręgów mandat zdobywa kandydat z największą liczbą głosów. Liczba mandatów uzyskanych przez komitety nie odzwierciedla więc proporcji poparcia w skali kraju.

Zasada 2. (bezpośredniość) jest konstytucyjną zasadą wyborów do Senatu RP — wyborcy głosują wprost na kandydatów, bez elektorów.

Typowy błąd / pułapka

Nie przypisuj Senatowi zasady proporcjonalności. Konstytucja RP wymienia proporcjonalność wyłącznie przy wyborach do Sejmu (art. 96 ust. 2). Wybory do Senatu są większościowe — od 2011 r. w 100 jednomandatowych okręgach.

Nie uznawaj wyborów do Senatu za równe. Art. 97 ust. 2 Konstytucji RP nie wymienia równości, a okręgi senackie nie obejmują jednakowej liczby wyborców.

Nie myl równości formalnej z materialną. Formalna — każdy ma tyle samo głosów (spełniona także w wyborach do Senatu). Materialna — każdy głos ma tę samą siłę, czyli okręgi mają porównywalną liczbę mieszkańców (niespełniona). Tekst w zadaniu opisuje oba wymiary.

W 10.2 trzeba wskazać dwie zasady i uzasadnić obie. Progi: dwa rozstrzygnięcia + dwa uzasadnienia = 2 pkt; dwa rozstrzygnięcia + jedno uzasadnienie albo jedno rozstrzygnięcie z uzasadnieniem = 1 pkt.

Polecenie każe odwołać się do obowiązujących rozwiązań prawnych. Ogólnik „bo Senat jest inny niż Sejm” tego nie robi; konkretne rozwiązania to np. wybory większościowe i jednomandatowe okręgi o nierównej liczbie wyborców.

Nie myl bezpośredniości z tajnością. Bezpośredniość — głosujemy wprost na kandydata, bez elektorów. Tajność — nikt nie wie, jak zagłosowaliśmy. Obie obowiązują w wyborach do Senatu.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 10 — WOS 2024, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2405 — zadanie 10. Na podstawie: CKE, matura maj 2024, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 13

Przymiotniki wyborcze w Konstytucji RP — kto ma które

OrganPowszechneRówneBezpośrednieTajneProporcjonalneArtykuł
Sejm RP✔✔✔✔✔art. 96 ust. 2
Senat RP✔✘✔✔✘art. 97 ust. 2
Prezydent RP✔✔✔✔—art. 127 ust. 1
organy stanowiące samorządu✔✔✔✔—art. 169 ust. 2

Wśród tych organów tylko przy Senacie Konstytucja nie wymienia równości, a proporcjonalność wymienia wyłącznie przy Sejmie — i właśnie o to pyta zadanie.

Znaczenie poszczególnych zasad

ZasadaCo gwarantuje
powszechnośćprawo wyborcze dla wszystkich obywateli spełniających warunki wieku i zdolności
równość formalnakażdy wyborca ma tyle samo głosów
równość materialnakażdy głos ma tę samą siłę (porównywalne okręgi)
bezpośredniośćgłosujemy na kandydata, bez elektorów
tajnośćnikt nie może poznać treści oddanego głosu
proporcjonalnośćpodział mandatów odzwierciedla poparcie

System większościowy a proporcjonalny

CechaWiększościowy (Senat RP)Proporcjonalny (Sejm RP)
okręgijednomandatowe (100)wielomandatowe (41)
kto wygrywakandydat z największą liczbą głosówlisty dzielą mandaty według poparcia
metoda podziału—d’Hondta
progibrak5% partia, 8% koalicja
skutek dla systemu partyjnegosprzyja dwupartyjnościsprzyja wielopartyjności
reprezentatywnośćniższa — głosy oddane na przegranych nie dają mandatówwyższa

Prawidłowość opisana przez Maurice’a Duvergera: system większościowy w okręgach jednomandatowych prowadzi do systemu dwupartyjnego, a proporcjonalny — do wielopartyjnego.

Wybory do Senatu RP — fakty

ElementWartość
liczba senatorów100
liczba okręgów100 jednomandatowych (od 2011 r.)
systemwiększościowy — wygrywa kandydat z największą liczbą głosów (większość względna)
kadencja4 lata, równolegle z Sejmem
bierne prawo wyborczeukończone 30 lat

Punktacja CKE

  • 10.1. 1 pkt — wszystkie trzy nazwy (równość, bezpośredniość, proporcjonalność).
  • 10.2. 2 pkt — dwa poprawne rozstrzygnięcia (zasady 1. i 3.) i dwa uzasadnienia; 1 pkt — dwa rozstrzygnięcia i jedno uzasadnienie albo jedno rozstrzygnięcie z uzasadnieniem.
  • Razem: 3 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „zasady prawa wyborczego, wybory do Senatu RP, rownosc wyborow, proporcjonalnosc, system wiekszosciowy” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl