Zadanie 10
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: 10.1: (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 3) Zdający wyjaśnia, jak przeprowadzane są powszechne i bezpośrednie wybory organów władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej […]; (SP) XI. 3) […] przedstawia zasady wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej […]. 10.2: (ZR) VII. Rywalizacja o władzę. 9) Zdający […] porównuje systemy wyborcze obowiązujące w wyborach w Rzeczypospolitej Polskiej; (ZP) III. 3); (SP) XI. 3) Zdający […] przedstawia zasady wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej […].
Treść zadania
O zasadach prawa wyborczego:
Zasada 1. Zasada ta oznacza, że wszystkie głosy powinny mieć taką samą siłę, a formalnie pojmowana oznacza, że wszyscy obywatele dysponują taką samą liczbą głosów.
Zasada 2. Zasada ta oznacza, że decyzja o ostatecznym składzie organu przedstawicielskiego należy do wyborcy, który oddaje swój głos na preferowanego przez siebie kandydata na deputowanego, nie korzystając z żadnych ciał pośredniczących.
Zasada 3. Zasada ta oznacza, że liczba mandatów, jaką uzyskują partie w organie przedstawicielskim, jest adekwatna do poparcia uzyskanego przez nie w wyborach.
(Na podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2018, t. I, cz. II, s. 373–374)
10.1. (0–1) Podaj nazwy opisanych zasad prawa wyborczego.
10.2. (0–2) Rozstrzygnij, które z opisanych zasad (1.–3.) nie są konstytucyjnymi zasadami wyborów do Senatu RP. Uzasadnij, odwołując się w każdym przypadku do obowiązujących rozwiązań prawnych.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
10.1.
- równość (zasada równości)
- bezpośredniość (zasada bezpośredniości)
- proporcjonalność (zasada proporcjonalności)
10.2.
Konstytucja RP (art. 97 ust. 2) stanowi, że wybory do Senatu są powszechne, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym. Brakuje w tym katalogu równości i proporcjonalności.
Rozstrzygnięcie: zasada 1. (równość)
Uzasadnienie: okręgi wyborcze w wyborach do Senatu RP nie obejmują jednakowej liczby wyborców, a z każdego wybierany jest jeden senator. W okręgu o mniejszej liczbie mieszkańców głos pojedynczego wyborcy ma zatem większą siłę niż w okręgu większym — nie jest więc spełniona równość w znaczeniu materialnym.
Rozstrzygnięcie: zasada 3. (proporcjonalność)
Uzasadnienie: wybory do Senatu RP są większościowe — w każdym ze 100 jednomandatowych okręgów mandat zdobywa kandydat z największą liczbą głosów. Liczba mandatów uzyskanych przez komitety nie odzwierciedla więc proporcji poparcia w skali kraju.
Zasada 2. (bezpośredniość) jest konstytucyjną zasadą wyborów do Senatu RP — wyborcy głosują wprost na kandydatów, bez elektorów.
Nie przypisuj Senatowi zasady proporcjonalności. Konstytucja RP wymienia proporcjonalność wyłącznie przy wyborach do Sejmu (art. 96 ust. 2). Wybory do Senatu są większościowe — od 2011 r. w 100 jednomandatowych okręgach.
Nie uznawaj wyborów do Senatu za równe. Art. 97 ust. 2 Konstytucji RP nie wymienia równości, a okręgi senackie nie obejmują jednakowej liczby wyborców.
Nie myl równości formalnej z materialną. Formalna — każdy ma tyle samo głosów (spełniona także w wyborach do Senatu). Materialna — każdy głos ma tę samą siłę, czyli okręgi mają porównywalną liczbę mieszkańców (niespełniona). Tekst w zadaniu opisuje oba wymiary.
W 10.2 trzeba wskazać dwie zasady i uzasadnić obie. Progi: dwa rozstrzygnięcia + dwa uzasadnienia = 2 pkt; dwa rozstrzygnięcia + jedno uzasadnienie albo jedno rozstrzygnięcie z uzasadnieniem = 1 pkt.
Polecenie każe odwołać się do obowiązujących rozwiązań prawnych. Ogólnik „bo Senat jest inny niż Sejm” tego nie robi; konkretne rozwiązania to np. wybory większościowe i jednomandatowe okręgi o nierównej liczbie wyborców.
Nie myl bezpośredniości z tajnością. Bezpośredniość — głosujemy wprost na kandydata, bez elektorów. Tajność — nikt nie wie, jak zagłosowaliśmy. Obie obowiązują w wyborach do Senatu.
Treść zadania (CKE)
Przymiotniki wyborcze w Konstytucji RP — kto ma które
| Organ | Powszechne | Równe | Bezpośrednie | Tajne | Proporcjonalne | Artykuł |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Sejm RP | ✔ | ✔ | ✔ | ✔ | ✔ | art. 96 ust. 2 |
| Senat RP | ✔ | ✘ | ✔ | ✔ | ✘ | art. 97 ust. 2 |
| Prezydent RP | ✔ | ✔ | ✔ | ✔ | — | art. 127 ust. 1 |
| organy stanowiące samorządu | ✔ | ✔ | ✔ | ✔ | — | art. 169 ust. 2 |
Wśród tych organów tylko przy Senacie Konstytucja nie wymienia równości, a proporcjonalność wymienia wyłącznie przy Sejmie — i właśnie o to pyta zadanie.
Znaczenie poszczególnych zasad
| Zasada | Co gwarantuje |
|---|---|
| powszechność | prawo wyborcze dla wszystkich obywateli spełniających warunki wieku i zdolności |
| równość formalna | każdy wyborca ma tyle samo głosów |
| równość materialna | każdy głos ma tę samą siłę (porównywalne okręgi) |
| bezpośredniość | głosujemy na kandydata, bez elektorów |
| tajność | nikt nie może poznać treści oddanego głosu |
| proporcjonalność | podział mandatów odzwierciedla poparcie |
System większościowy a proporcjonalny
| Cecha | Większościowy (Senat RP) | Proporcjonalny (Sejm RP) |
|---|---|---|
| okręgi | jednomandatowe (100) | wielomandatowe (41) |
| kto wygrywa | kandydat z największą liczbą głosów | listy dzielą mandaty według poparcia |
| metoda podziału | — | d’Hondta |
| progi | brak | 5% partia, 8% koalicja |
| skutek dla systemu partyjnego | sprzyja dwupartyjności | sprzyja wielopartyjności |
| reprezentatywność | niższa — głosy oddane na przegranych nie dają mandatów | wyższa |
Prawidłowość opisana przez Maurice’a Duvergera: system większościowy w okręgach jednomandatowych prowadzi do systemu dwupartyjnego, a proporcjonalny — do wielopartyjnego.
Wybory do Senatu RP — fakty
| Element | Wartość |
|---|---|
| liczba senatorów | 100 |
| liczba okręgów | 100 jednomandatowych (od 2011 r.) |
| system | większościowy — wygrywa kandydat z największą liczbą głosów (większość względna) |
| kadencja | 4 lata, równolegle z Sejmem |
| bierne prawo wyborcze | ukończone 30 lat |
Punktacja CKE
- 10.1. 1 pkt — wszystkie trzy nazwy (równość, bezpośredniość, proporcjonalność).
- 10.2. 2 pkt — dwa poprawne rozstrzygnięcia (zasady 1. i 3.) i dwa uzasadnienia; 1 pkt — dwa rozstrzygnięcia i jedno uzasadnienie albo jedno rozstrzygnięcie z uzasadnieniem.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „zasady prawa wyborczego, wybory do Senatu RP, rownosc wyborow, proporcjonalnosc, system wiekszosciowy” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl