Zadanie 8
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej — kompetencje Sejmu, Senatu i Prezydenta RP. (ZP) V. Prawo w RP oraz formy demokracji bezpośredniej — referendum ogólnokrajowe, tryb zarządzania i skutki prawne.
Treść zadania
Materiał 1. Tekst o referendach: „[Referenda obligatoryjne] mają charakter obowiązkowy, co oznacza, że ich odbycie jest niezbędne dla przyjęcia określonego rozstrzygnięcia. Innymi słowy: bez przeprowadzenia referendum nie jest możliwe skuteczne wprowadzanie określonego rozwiązania, z uwagi na brak alternatywnej drogi do jego podjęcia." (P. Uziębło, Demokracja partycypacyjna, 2009)
Materiał 2. Przepisy Konstytucji RP:
Art. 90. 1. Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach. 3. Wyrażenie zgody na ratyfikację takiej umowy może być uchwalone w referendum ogólnokrajowym zgodnie z przepisem artykułu 125.
Art. 125. 1. W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe.
8.1. (0–1) Rozstrzygnij, czy w porządku prawnym RP występuje referendum obligatoryjne. Uzasadnij, odwołując się do przepisów.
8.2. (0–2) Uzupełnij zdania:
W tekście zostało przedstawione referendum — jedna z form demokracji (1.) …. W RP prawo zarządzenia referendum wskazanego w artykule 125. ma (2.) … lub (3.) … za zgodą Senatu RP.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
8.1.
Rozstrzygnięcie: Nie.
Uzasadnienie: oba przytoczone przepisy posługują się słowem „może" — art. 90 ust. 3 („może być uchwalone w referendum") oraz art. 125 ust. 1 („może być przeprowadzone referendum"). Mówią więc o możliwości, a nie o konieczności przeprowadzenia głosowania. Ponadto Konstytucja przewiduje alternatywną drogę wyrażenia zgody na ratyfikację umowy z art. 90 — ustawę uchwaloną kwalifikowaną większością 2/3 w obu izbach. Skoro istnieje inna droga, referendum nie ma charakteru obligatoryjnego.
8.2.
- bezpośredniej
- Sejm RP (bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów)
- Prezydent RP — za zgodą Senatu RP
8.3. B — 2003.
Chodzi o referendum akcesyjne z 7–8 czerwca 2003 r., w którym Polacy wyrazili zgodę na ratyfikację traktatu akcesyjnego, a tym samym na przystąpienie do Unii Europejskiej. Frekwencja wyniosła 58,85%, a za przystąpieniem opowiedziało się 77,45% głosujących.
W 8.1 uzasadnienie musi wychwycić jedno słowo: „może". Cała odpowiedź opiera się na trybie przepisu. Uzasadnienie odwołujące się do praktyki („bo rzadko się je organizuje") nie punktuje — zadanie pyta o konstrukcję prawną.
Nie myl referendum obligatoryjnego z wiążącym. Obligatoryjne to takie, którego trzeba przeprowadzić; wiążące — takie, którego wynik jest rozstrzygający. Polskie referendum ogólnokrajowe jest fakultatywne, ale może być wiążące (przy frekwencji powyżej 50%).
W 8.2 luka 3. bywa wypełniana „Prezydent RP za zgodą Sejmu". Konstytucja mówi wyraźnie: za zgodą Senatu. Sejm zarządza referendum samodzielnie, uchwałą.
Nie wpisuj w lukę 1. „przedstawicielskiej". Referendum to forma demokracji bezpośredniej — obywatele decydują sami, bez pośrednictwa reprezentantów.
W 8.3 kusi rok 1997. W 1997 r. odbyło się referendum konstytucyjne (zatwierdzenie Konstytucji RP), oparte na innej podstawie — przepisach ustawy konstytucyjnej z 1992 r., a nie na art. 90. Rok 2015 to referendum o JOW-ach i finansowaniu partii (art. 125), a 2023 — referendum przy wyborach parlamentarnych, również z art. 125. Tylko rok 2003 dotyczył przekazania kompetencji organizacji międzynarodowej.
Progi w 8.2: trzy luki = 2 pkt, dwie = 1 pkt, jedna = 0 pkt.
Treść zadania (CKE)
Podziały referendów
| Kryterium | Rodzaje |
|---|---|
| konieczność przeprowadzenia | obligatoryjne (obowiązkowe) — fakultatywne (możliwe) |
| skutek prawny | wiążące — konsultacyjne (opiniodawcze) |
| zasięg | ogólnokrajowe — lokalne |
| moment | ratyfikacyjne (przed wejściem aktu w życie) — zatwierdzające (po uchwaleniu) |
W Polsce referendum ogólnokrajowe jest fakultatywne i wiążące pod warunkiem frekwencji przekraczającej 50% uprawnionych (art. 125 ust. 3).
Kto zarządza referendum ogólnokrajowe
| Organ | Tryb |
|---|---|
| Sejm RP | uchwała podjęta bezwzględną większością głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów |
| Prezydent RP | postanowienie za zgodą Senatu RP (bezwzględna większość) |
Z wnioskiem o zarządzenie referendum przez Sejm mogą wystąpić: Senat, Rada Ministrów albo grupa 500 000 obywateli. Sejm nie ma jednak obowiązku takiego wniosku uwzględnić.
Referenda ogólnokrajowe w III RP
| Rok | Przedmiot | Frekwencja | Wynik wiążący? |
|---|---|---|---|
| 1996 | powszechne uwłaszczenie i prywatyzacja | 32,4% | nie |
| 1997 | zatwierdzenie Konstytucji RP | 42,9% | tak (inna podstawa prawna — bez progu) |
| 2003 | przystąpienie do Unii Europejskiej (art. 90) | 58,85% | tak |
| 2015 | JOW-y, finansowanie partii, podatki | 7,8% | nie |
| 2023 | cztery pytania, przy wyborach parlamentarnych | 40,9% | nie |
Tylko referendum z 2003 r. miało za podstawę art. 90 — jako zgoda na przekazanie kompetencji organów władzy państwowej organizacji międzynarodowej.
Art. 90 — dwie drogi ratyfikacji
Konstytucja daje wybór (art. 90 ust. 2 i 3), a decyzję o trybie podejmuje Sejm bezwzględną większością głosów:
| Droga | Wymóg |
|---|---|
| ustawa | zgoda 2/3 głosów w Sejmie i 2/3 głosów w Senacie, przy kworum połowy ustawowej liczby członków |
| referendum ogólnokrajowe | zgodnie z art. 125 — wiążące przy frekwencji > 50% |
Istnienie tej alternatywy jest właśnie dowodem, że referendum z art. 90 nie jest obligatoryjne — a to sedno zadania 8.1.
Punktacja CKE
- 8.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Nie) wraz z uzasadnieniem: przepisy mówią o możliwości, nie o konieczności; istnieje droga alternatywna.
- 8.2. 2 pkt — trzy poprawne luki (bezpośredniej / Sejm RP / Prezydent RP); 1 pkt — dwie luki.
- 8.3. 1 pkt — odpowiedź B.
- Razem: 4 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „referendum obligatoryjne i fakultatywne, demokracja bezposrednia, art. 90 i 125 Konstytucji RP, referendum akcesyjne 2003" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl