Zadanie 4
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: 4.1: (ZR) I. Człowiek w społeczeństwie. 3) Zdający wyjaśnia zjawisko alienacji oraz analizuje jego przyczyny i skutki. 4.2: (ZR) I. 3); (ZP) VII. Współczesne stosunki międzynarodowe. 3) Zdający wyjaśnia pojęcie globalizacji i wykazuje jej formy i skutki w sferze […] społeczeństwa; […] przedstawia najważniejsze wyzwania związane z procesem globalizacji.
Treść zadania
O przemianach społecznych: „Proces deregulacji dawniej preferowanych norm, wartości i wzorów zachowań wraz z zastępowaniem ich nowymi wariantami to naturalny proces towarzyszący przemianom cywilizacyjnym […], jednakże w ostatnich latach sama wielopłaszczyznowa i wielowątkowa zmiana społeczna stała się stanem nie tyle przejściowym, ile ciągłym, a proces dekompozycji obowiązujących regulacji normatywnych i wzorów zachowań wyraźnie wyprzedza konstruowanie nowych stabilnych i trwałych ich form. Dzięki kilku równoległym i powiązanym ze sobą procesom […] współczesność stała się nie tylko płynna i fragmentaryczna, lecz ponadto bardzo szybka, nad wyraz przepełniona treściami, obrazami, informacjami, a w konsekwencji [–] chaotyczna, iluzoryczna i chwilowa.” (W. Wrzesień, Współczesne oblicza […], „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2017, z. 4, s. 285)
4.2. (0–1) Sformułuj argument do tezy: Jedną z przyczyn zjawiska opisanego w tekście jest globalizacja.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
4.1. A — anomia.
Anomia to stan rozchwiania lub zaniku norm w społeczeństwie: stare regulacje przestają obowiązywać, a nowe jeszcze nie zdążyły się utrwalić. Tekst opisuje to wprost — „dekompozycja obowiązujących regulacji normatywnych wyraźnie wyprzedza konstruowanie nowych stabilnych i trwałych ich form”.
4.2. Przykładowe argumenty (warianty 1 i 2 odpowiadają typom odpowiedzi z zasad oceniania CKE, s. 6; wariant 3 to przykład własny):
Wariant 1 (powiązania systemowe). Związane z globalizacją, pogłębiające się, skomplikowane i nieprzejrzyste powiązania gospodarcze, polityczne i kulturowe prowadzą do zmian społecznych, grożą załamaniem porządku społecznego i wzrostem poczucia niepewności w społeczeństwie.
Wariant 2 (przenikanie kultur). Globalizacja ułatwia przenikanie się kultur, przez co społeczeństwa przejmują normy dotąd im obce. W efekcie w jednej zbiorowości zaczynają współistnieć sprzeczne wzory zachowań, a jednostka nie ma jasnej odpowiedzi na pytanie, która norma obowiązuje.
Wariant 3 (tempo i nadmiar informacji). Globalizacja radykalnie przyspiesza obieg informacji. Wzorce kulturowe zmieniają się szybciej, niż zdążą się zakorzenić, a nadmiar bodźców — opisany w tekście jako „przepełnienie treściami, obrazami, informacjami” — utrudnia wykształcenie trwałych punktów odniesienia.
W 4.1 nie wybieraj B (konformizm). Konformizm to dostosowanie się do norm grupy — zakłada, że normy istnieją i są czytelne. Tekst opisuje sytuację odwrotną: normy się rozpadają. Podobnie C i D — kontrola społeczna i integracja to mechanizmy wzmacniające ład normatywny, a nie jego skutki uboczne.
Anomia to nie chaos w ogóle, tylko chaos normatywny. Chodzi o brak jasnych reguł postępowania, a nie o zamieszki czy kryzys gospodarczy. Definicja pochodzi od Émile'a Durkheima.
W 4.2 polecenie prosi o argument, nie o definicję globalizacji. Samo wypisanie cech globalizacji nie pokazuje, że jest ona przyczyną zjawiska z tekstu. Pomaga struktura: „globalizacja powoduje X, a X prowadzi do rozchwiania norm”.
Zadanie nie prosi o kontrargument. Wystarczy jeden argument za tezą (1 pkt za sformułowanie poprawnego argumentu).
Nie myl anomii z alienacją. Anomia to stan społeczeństwa (brak norm); alienacja to stan jednostki (poczucie wyobcowania). Bywają skorelowane, ale opisują różne poziomy rzeczywistości.
Treść zadania (CKE)
Anomia — pojęcie Durkheima
| Element | Treść |
|---|---|
| autor | Émile Durkheim (Samobójstwo, 1897) |
| definicja | stan osłabienia lub zaniku norm regulujących zachowania |
| kiedy występuje | w okresach gwałtownej zmiany społecznej (rewolucja, kryzys, ale też nagły boom) |
| skutki dla jednostki | dezorientacja, poczucie bezsensu, wzrost zachowań dewiacyjnych |
| rozwinięcie | Robert Merton — anomia jako rozdźwięk między celami kulturowymi a dostępnymi środkami |
Merton wyróżnił pięć sposobów przystosowania do anomii: konformizm, innowację, rytualizm, wycofanie i bunt.
Pojęcia z zadania — czym się różnią
| Pojęcie | Znaczenie | Relacja do norm |
|---|---|---|
| anomia | rozchwianie systemu norm | normy zanikają |
| konformizm | dostosowanie się do norm grupy | normy są respektowane |
| kontrola społeczna | mechanizmy egzekwowania norm | normy są egzekwowane |
| integracja społeczna | spajanie zbiorowości wspólnymi wartościami | normy łączą |
Trzy ostatnie zakładają istnienie czytelnych reguł — tylko anomia opisuje ich brak.
Płynna nowoczesność — kontekst teoretyczny
Określenie „płynna” współczesność przywodzi na myśl kategorię płynnej nowoczesności Zygmunta Baumana:
| Nowoczesność „stała” | Nowoczesność płynna |
|---|---|
| trwałe instytucje | instytucje tymczasowe |
| kariera na całe życie | praca projektowa, elastyczność |
| tożsamość dana raz | tożsamość ciągle konstruowana |
| normy stabilne | normy w nieustannej renegocjacji |
| wspólnota | sieć luźnych powiązań |
Globalizacja a rozchwianie norm — mechanizmy
| Mechanizm | Skutek normatywny |
|---|---|
| przenikanie kultur | współistnienie sprzecznych wzorów zachowań |
| przyspieszenie obiegu informacji | wzorce nie zdążają się utrwalić |
| osłabienie państwa narodowego | mniejsza siła krajowych regulacji |
| migracje | zderzenie systemów norm w jednej przestrzeni |
| detradycjonalizacja | utrata autorytetu tradycji jako źródła reguł |
Każdy z tych wierszy można rozwinąć w argument do zadania 4.2, dopisując zdanie łączące go ze zjawiskiem opisanym w tekście.
Punktacja CKE
- 4.1. 1 pkt — odpowiedź A.
- 4.2. 1 pkt — poprawnie sformułowany argument łączący globalizację z rozchwianiem norm.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „anomia, plynna nowoczesnosc, dezintegracja normatywna, globalizacja, zmiana spoleczna” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl