Zadanie 16
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) XIII. Ład międzynarodowy — NATO, jego zadania i ewolucja roli po zimnej wojnie, operacje poza obszarem traktatowym. (ZP) VII. Współczesne stosunki międzynarodowe — konflikty na Bałkanach, rola ONZ w utrzymaniu pokoju.
Treść zadania
O jednej z operacji wojskowych NATO: „NATO, realizując postanowienia Rady Bezpieczeństwa (rezolucja S/RES/781), rozpoczęło patrolowanie stref objętych zakazem lotów (no-fly zones) nad terytorium Bośni i Hercegowiny w ramach operacji »Sky Monitor«, będącej pierwszą operacją powietrzną NATO. Operacja ta została zastąpiona przez operację »Deny Flight«, która zapewniała również bezpośrednie wsparcie powietrzne wojskom UNPROFOR […] oraz pozwalała na użycie siły w przypadku naruszenia zakazu. [W następnym roku] doszło do pierwszej bezpośredniej akcji bojowej Sojuszu — natowskie F-16 zestrzeliły cztery samoloty szturmowo-treningowe Super Galeb, które wtargnęły do strefy objętej zakazem lotów."
16.1. (0–1) Rozstrzygnij, czy opisana operacja była formą realizacji przez NATO zadania kolektywnej obrony państw członkowskich. Uzasadnij.
16.2. (0–1) Rozstrzygnij, czy operację przeprowadzono na podstawie mandatu ONZ. Uzasadnij.
16.3. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Konflikt i operacja wojskowa miały miejsce na początku XXI wieku.
- Skutkiem konfliktu był rozpad Bośni i Hercegowiny — likwidacja tego państwa.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
16.1.
Rozstrzygnięcie: Nie.
Uzasadnienie: kolektywna obrona to zadanie wynikające z art. 5 traktatu waszyngtońskiego — reakcja na zbrojną napaść na państwo członkowskie Sojuszu. Tymczasem opisany konflikt toczył się na terytorium Bośni i Hercegowiny, jednego z państw byłej Jugosławii, które nie było wówczas członkiem NATO. Żadne z państw członkowskich nie było bezpośrednio zagrożone. Była to więc operacja spoza obszaru traktatowego (out of area), realizująca zadanie zarządzania kryzysowego, a nie obrony kolektywnej.
16.2.
Rozstrzygnięcie: Tak.
Uzasadnienie: tekst wprost mówi, że NATO działało, „realizując postanowienia Rady Bezpieczeństwa (rezolucja S/RES/781)". Rada Bezpieczeństwa ONZ jest organem uprawnionym do udzielania mandatu na użycie siły, a operacja wspierała ponadto siły UNPROFOR — misję pokojową Organizacji Narodów Zjednoczonych.
16.3. FF
- F — rezolucja S/RES/781 pochodzi z października 1992 r., operacja „Deny Flight" ruszyła w 1993 r., a pierwsza akcja bojowa NATO (zestrzelenie samolotów nad Bośnią) miała miejsce 28 lutego 1994 r. Były to więc wydarzenia z końca XX wieku, a nie z początku XXI.
- F — Bośnia i Hercegowina istnieje do dziś jako niepodległe państwo. Wojnę zakończyło porozumienie z Dayton (1995), które utrzymało jedność państwa, dzieląc je wewnętrznie na dwie części składowe: Federację Bośni i Hercegowiny oraz Republikę Serbską.
W 16.1 kusi odpowiedź „Tak", bo działało NATO. Nie każde działanie Sojuszu jest obroną kolektywną. NATO realizuje trzy podstawowe zadania: obronę kolektywną (art. 5), zarządzanie kryzysowe i bezpieczeństwo kooperatywne. Opisana operacja należy do drugiej kategorii.
Art. 5 uruchamiano w historii NATO tylko raz — po zamachach z 11 września 2001 r. To najlepszy punkt odniesienia przy ocenie, czy dana operacja jest obroną kolektywną.
W 16.2 uzasadnienie leży wprost w tekście. Wystarczy wskazać rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ. Nie trzeba znać jej treści — trzeba zauważyć, że jest przywołana.
W 16.3 stwierdzenie 1. wymaga umiejscowienia wojny w czasie. Wojna w Bośni: 1992–1995. Konflikty jugosłowiańskie w ogóle: 1991–2001 (Słowenia, Chorwacja, Bośnia, Kosowo, Macedonia). „Początek XXI wieku" to lata po 2000 r.
Nie myl Bośni i Hercegowiny z Kosowem. Kosowo ogłosiło niepodległość w 2008 r. i jest państwem uznawanym częściowo; Bośnia i Hercegowina zachowała integralność terytorialną na mocy porozumienia z Dayton.
UNPROFOR to misja ONZ, nie NATO. Siły Ochronne Organizacji Narodów Zjednoczonych działały w byłej Jugosławii w latach 1992–1995; NATO zapewniało im wsparcie powietrzne. Po Dayton zastąpiły je natowskie IFOR, a następnie SFOR.
Treść zadania (CKE)
Trzy podstawowe zadania NATO
| Zadanie | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| obrona kolektywna | reakcja na napaść na państwo członkowskie — art. 5 | jedyne uruchomienie: po 11 września 2001 |
| zarządzanie kryzysowe | operacje stabilizacyjne i pokojowe, także poza obszarem traktatowym | Bośnia, Kosowo, Afganistan, Libia |
| bezpieczeństwo kooperatywne | partnerstwa, rozszerzenie, kontrola zbrojeń | Partnerstwo dla Pokoju |
Art. 5 traktatu waszyngtońskiego: napaść na jednego członka uznaje się za napaść na wszystkich. Warunek: napaść musi dotyczyć państwa Sojuszu.
Wojna w Bośni i Hercegowinie — kalendarium
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 1992 | uznanie niepodległości BiH; wybuch wojny; rezolucja S/RES/781 (strefa zakazu lotów); operacja Sky Monitor |
| 1993 | operacja Deny Flight — egzekwowanie zakazu i wsparcie UNPROFOR |
| luty 1994 | pierwsza bezpośrednia akcja bojowa NATO w historii |
| lipiec 1995 | ludobójstwo w Srebrenicy |
| sierpień–wrzesień 1995 | operacja Deliberate Force — naloty NATO |
| grudzień 1995 | porozumienie z Dayton — koniec wojny, zachowanie jedności państwa |
| 1995–2004 | misje NATO IFOR, potem SFOR |
| 2004 | przejęcie misji przez UE — operacja EUFOR Althea |
Ustrój Bośni i Hercegowiny po Dayton
| Element | Szczegóły |
|---|---|
| części składowe | Federacja Bośni i Hercegowiny (Boszniacy i Chorwaci) oraz Republika Serbska |
| dodatkowo | Dystrykt Brczko pod wspólnym zarządem |
| głowa państwa | trzyosobowe Prezydium — Boszniak, Chorwat, Serb |
| nadzór międzynarodowy | Wysoki Przedstawiciel ds. Bośni i Hercegowiny |
Dayton pokazuje ważną prawidłowość: konflikt etniczny zakończono nie przez podział państwa, lecz przez wewnętrzną federalizację przy zachowaniu integralności terytorialnej.
Mandat ONZ na użycie siły
| Element | Treść |
|---|---|
| organ | Rada Bezpieczeństwa ONZ |
| podstawa | rozdział VII Karty Narodów Zjednoczonych |
| forma | rezolucja |
| skład RB | 5 stałych członków z prawem weta (USA, Rosja, Chiny, Wielka Brytania, Francja) + 10 niestałych |
Bez rezolucji Rady Bezpieczeństwa użycie siły jest legalne wyłącznie w samoobronie (art. 51 Karty NZ). Dlatego przywołanie rezolucji S/RES/781 w tekście jest kluczowe dla odpowiedzi w 16.2.
Punktacja CKE
- 16.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Nie) wraz z uzasadnieniem: żadne państwo członkowskie NATO nie było zagrożone.
- 16.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Tak) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ.
- 16.3. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FF).
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „NATO, obrona kolektywna, operacje out of area, mandat ONZ, wojna w Bosni i Hercegowinie" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl