m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2405 • Otwarte krótkie • 3 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 16

Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony

Wymaganie:

16.1: (ZR) XIII. Ład międzynarodowy. 20) Zdający wymienia najważniejsze operacje pokojowe i militarne Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego; wykazuje zmieniającą się rolę tej organizacji od lat 90. XX wieku; (ZP) VII. 10) Zdający przedstawia […] cele […] Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego […]. 16.2: (ZR) XIII. 12) […] sposoby rozwiązywania długotrwałych konfliktów […]; 13) Zdający wyjaśnia pojęcia […] interwencji humanitarnej oraz misji pokojowej […]; (ZP) VII. 7) Zdający charakteryzuje cele i najważniejsze organy Organizacji Narodów Zjednoczonych (Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa […]) […]. 16.3: (ZR) XIII. 8) Zdający przedstawia konflikty międzynarodowe i etniczne w nieunijnej części Europy; lokalizuje je, wyjaśnia ich przyczyny i konsekwencje.

Treść zadania

O jednej z operacji wojskowych NATO: „NATO, realizując postanowienia Rady Bezpieczeństwa (rezolucja S/RES/781), rozpoczęło patrolowanie stref objętych zakazem lotów dla samolotów wojskowych (no-fly zones) nad terytorium Bośni i Hercegowiny w ramach operacji »Sky Monitor«, będącej pierwszą operacją powietrzną NATO. [O]peracja ta została zastąpiona przez operację »Deny Flight«, która zapewniała również bezpośrednie wsparcie powietrzne wojskom UNPROFOR (tzw. CAS – close air support) oraz pozwalała na użycie siły w przypadku naruszenia zakazu. [W następnym roku] doszło do pierwszej bezpośredniej akcji bojowej Sojuszu – natowskie F-16 zestrzeliły cztery samoloty szturmowo-treningowe Super Galeb, które wtargnęły do strefy objętej zakazem lotów.” (Międzynarodowe operacje pokojowe i stabilizacyjne w polskiej polityce bezpieczeństwa w XX i XXI wieku, red. D.S. Kozerawski, Warszawa 2016, s. 123)

16.1. (0–1) Rozstrzygnij, czy opisana operacja była formą realizacji przez NATO zadania kolektywnej obrony państw członkowskich. Uzasadnij.

16.2. (0–1) Rozstrzygnij, czy operację przeprowadzono na podstawie mandatu ONZ. Uzasadnij.

16.3. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):

  1. Konflikt i operacja wojskowa miały miejsce na początku XXI wieku.
  2. Skutkiem konfliktu był rozpad Bośni i Hercegowiny — likwidacja tego państwa.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

16.1.

Rozstrzygnięcie: Nie.

Uzasadnienie: kolektywna obrona to zadanie wynikające z art. 5 traktatu waszyngtońskiego — reakcja na zbrojną napaść na państwo członkowskie Sojuszu. Tymczasem opisany konflikt toczył się na terytorium Bośni i Hercegowiny, jednego z państw byłej Jugosławii, które nie było wówczas członkiem NATO. Żadne z państw członkowskich nie było bezpośrednio zagrożone. Była to więc operacja spoza obszaru traktatowego (out of area), realizująca zadanie zarządzania kryzysowego, a nie obrony kolektywnej.

16.2.

Rozstrzygnięcie: Tak.

Uzasadnienie: tekst wprost mówi, że NATO działało, „realizując postanowienia Rady Bezpieczeństwa (rezolucja S/RES/781)”. Rada Bezpieczeństwa ONZ jest organem uprawnionym do udzielania mandatu na użycie siły, a operacja wspierała ponadto siły UNPROFOR — misję pokojową Organizacji Narodów Zjednoczonych.

16.3. FF

  1. F — rezolucja S/RES/781 pochodzi z października 1992 r., operacja „Deny Flight” ruszyła w 1993 r., a pierwsza akcja bojowa NATO (zestrzelenie samolotów nad Bośnią) miała miejsce 28 lutego 1994 r. Były to więc wydarzenia z końca XX wieku, a nie z początku XXI.
  2. F — Bośnia i Hercegowina istnieje do dziś jako niepodległe państwo. Wojnę zakończyło porozumienie z Dayton (1995), które utrzymało jedność państwa, dzieląc je wewnętrznie na dwie części składowe: Federację Bośni i Hercegowiny oraz Republikę Serbską.
Typowy błąd / pułapka

W 16.1 nie odpowiadaj „Tak” tylko dlatego, że działało NATO. Nie każde działanie Sojuszu jest obroną kolektywną. NATO realizuje trzy podstawowe zadania: obronę kolektywną (art. 5), zarządzanie kryzysowe i bezpieczeństwo kooperatywne. Opisana operacja należy do drugiej kategorii.

Art. 5 uruchamiano w historii NATO tylko raz — po zamachach z 11 września 2001 r., czyli już po wydarzeniach opisanych w tekście.

W 16.2 uzasadnienie leży wprost w tekście. Wystarczy wskazać rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ. Nie trzeba znać jej treści — trzeba zauważyć, że jest przywołana.

W 16.3 stwierdzenie 1. wymaga umiejscowienia wojny w czasie. Wojna w Bośni: 1992–1995. Konflikty jugosłowiańskie w ogóle: 1991–2001 (Słowenia, Chorwacja, Bośnia, Kosowo, Macedonia). „Początek XXI wieku” to lata po 2000 r.

Nie myl Bośni i Hercegowiny z Kosowem. Kosowo ogłosiło niepodległość w 2008 r. i jest państwem uznawanym częściowo; Bośnia i Hercegowina zachowała integralność terytorialną na mocy porozumienia z Dayton.

UNPROFOR to misja ONZ, nie NATO. Siły Ochronne Organizacji Narodów Zjednoczonych działały w byłej Jugosławii w latach 1992–1995; NATO zapewniało im wsparcie powietrzne. Po Dayton zastąpiły je natowskie IFOR, a następnie SFOR.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 16 — WOS 2024, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2405 — zadanie 16. Na podstawie: CKE, matura maj 2024, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 19

Trzy podstawowe zadania NATO

ZadanieNa czym polegaPrzykład
obrona kolektywnareakcja na napaść na państwo członkowskie — art. 5jedyne uruchomienie: po 11 września 2001
zarządzanie kryzysoweoperacje stabilizacyjne i pokojowe, także poza obszarem traktatowymBośnia, Kosowo, Afganistan, Libia
bezpieczeństwo kooperatywnepartnerstwa, rozszerzenie, kontrola zbrojeńPartnerstwo dla Pokoju

Art. 5 traktatu waszyngtońskiego: napaść na jednego członka uznaje się za napaść na wszystkich. Warunek: napaść musi dotyczyć państwa Sojuszu.

Wojna w Bośni i Hercegowinie — kalendarium

DataWydarzenie
1992uznanie niepodległości BiH; wybuch wojny; rezolucja S/RES/781 (strefa zakazu lotów); operacja Sky Monitor
1993operacja Deny Flight — egzekwowanie zakazu i wsparcie UNPROFOR
luty 1994pierwsza bezpośrednia akcja bojowa NATO w historii
lipiec 1995ludobójstwo w Srebrenicy
sierpień–wrzesień 1995operacja Deliberate Force — naloty NATO
grudzień 1995porozumienie z Dayton — koniec wojny, zachowanie jedności państwa
1995–2004misje NATO IFOR, potem SFOR
2004przejęcie misji przez UE — operacja EUFOR Althea

Ustrój Bośni i Hercegowiny po Dayton

ElementSzczegóły
części składoweFederacja Bośni i Hercegowiny (Boszniacy i Chorwaci) oraz Republika Serbska
dodatkowoDystrykt Brczko (utworzony w 2000 r. po arbitrażu przewidzianym w Dayton)
głowa państwatrzyosobowe Prezydium — Boszniak, Chorwat, Serb
nadzór międzynarodowyWysoki Przedstawiciel ds. Bośni i Hercegowiny

W Bośni i Hercegowinie konflikt zakończono nie przez podział państwa, lecz przez podział wewnętrzny na dwie części składowe przy zachowaniu integralności terytorialnej.

Mandat ONZ na użycie siły

ElementTreść
organRada Bezpieczeństwa ONZ
podstawarozdział VII Karty Narodów Zjednoczonych
formarezolucja
skład RB5 stałych członków z prawem weta (USA, Rosja, Chiny, Wielka Brytania, Francja) + 10 niestałych

Karta NZ poza działaniami podjętymi przez Radę Bezpieczeństwa przewiduje prawo do samoobrony (art. 51). Przywołanie rezolucji S/RES/781 w tekście jest podstawą odpowiedzi w 16.2.

Punktacja CKE

  • 16.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Nie) wraz z uzasadnieniem: żadne państwo członkowskie NATO nie było zagrożone.
  • 16.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Tak) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ.
  • 16.3. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FF).
  • Razem: 3 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „NATO, obrona kolektywna, operacje out of area, mandat ONZ, wojna w Bosni i Hercegowinie” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl