Zadanie 18
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: 18.1: (ZR) IV. Aspekty etniczne życia społecznego. 7) Zdający przedstawia wielowarstwowość tożsamości narodowej na przykładzie […] Królestwa Hiszpanii […]; (ZP) VII. Współczesne stosunki międzynarodowe. 4) Zdający przedstawia konflikty etniczne na obszarze państw członkowskich Unii Europejskiej; lokalizuje je […]. 18.2: (ZR) XIII. Ład międzynarodowy. 7) Zdający wyjaśnia problem separatyzmów i odnosi go do prawa międzynarodowego […]; (ZP) VII. 1) Zdający przedstawia […] podstawowe zasady prawa międzynarodowego ([…] integralności terytorialnej, […] nienaruszalności granic).
Treść zadania
O separatyzmie w jednym z państw Europy: „Cieszy się największą autonomią spośród wszystkich regionów Unii, ma własny rząd, parlament i język uznany za urzędowy […]. 1 października 2017 r. odbyło się tu — nielegalne z punktu widzenia [władz państwa] — referendum niepodległościowe. Mimo prób siłowego zablokowania głosowania przez policję wzięło w nim udział 43 proc. uprawnionych. 90 proc. opowiedziało się za utworzeniem nowego państwa.” (B.T. Wieliński, K. Korzeniowska, Narodowa puszka Pandory, wyborcza.pl)
18.1. (0–1) Uzupełnij zdanie — podaj nazwę regionu (A–D) oraz numer (1–4), którym oznaczono go na mapie.
18.2. (0–1) Odwołując się do wybranej zasady prawa międzynarodowego, sformułuj argument do tezy: Niepodległość regionu, którego dotyczy tekst, byłaby nielegalna.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
18.1.
Tekst dotyczy Katalonii (odpowiedź B), oznaczonej na mapie numerem 3.
Rozpoznanie: referendum niepodległościowe 1 października 2017 r., siłowe interwencje policji, najszersza autonomia wśród regionów UE, własny rząd (Generalitat), parlament i język urzędowy (kataloński) — to jednoznacznie wskazuje na Katalonię w Hiszpanii.
18.2. Przykładowe argumenty (zasady oceniania CKE, s. 26–27, podają dwa typy odpowiedzi):
Wariant 1 (integralność terytorialna). Niepodległość Katalonii byłaby sprzeczna z zasadą integralności terytorialnej państw. Prawo międzynarodowe chroni całość terytorium państwa przed jednostronnym oderwaniem jego części; secesja bez zgody państwa macierzystego narusza tę zasadę.
Wariant 2 (nienaruszalność granic). Jednostronne ogłoszenie niepodległości oznaczałoby zmianę granic państwowych wbrew zasadzie ich nienaruszalności, potwierdzonej m.in. w Akcie końcowym KBWE z Helsinek (1975). Granice mogą być zmieniane wyłącznie pokojowo i za zgodą zainteresowanych państw.
Uwaga: to, że referendum było nielegalne w świetle prawa Hiszpanii (konstytucja w art. 2 mówi o nierozerwalnej jedności Narodu hiszpańskiego), jest argumentem z prawa wewnętrznego — polecenie wymaga odwołania się do zasady prawa międzynarodowego.
W 18.1 nie myl Katalonii ze Szkocją, gdzie także odbyło się referendum niepodległościowe. Rozstrzyga data — 1 października 2017 r. Referendum szkockie odbyło się 18 września 2014 r., było legalne (zgoda rządu Wielkiej Brytanii) i zakończyło się przewagą przeciwników niepodległości (55%). W Katalonii było odwrotnie: głosowanie nielegalne, blokowane przez policję.
Nie sugeruj się Irlandią Północną ani Korsyką. W Irlandii Północnej spór dotyczy przynależności do Republiki Irlandii, a nie utworzenia nowego państwa; Korsyka nie organizowała referendum niepodległościowego w 2017 r.
W 18.2 nie powołuj się na zasadę samostanowienia narodów. To argument za niepodległością, a teza mówi o jej nielegalności. W przykładowych odpowiedziach CKE są: integralność terytorialna i nienaruszalność granic.
Polecenie każe odwołać się do wybranej zasady prawa międzynarodowego. Zdanie „bo Hiszpania się nie zgadza” opisuje stan faktyczny, ale nie odwołuje się do żadnej zasady.
Treść zadania (CKE)
Ruchy separatystyczne i autonomiczne w Europie
| Region | Państwo | Referendum | Charakter dążeń |
|---|---|---|---|
| Katalonia | Hiszpania | 2017 — nielegalne, 43% frekwencji, 90% „za” | niepodległość |
| Kraj Basków | Hiszpania | brak | autonomia / niepodległość |
| Szkocja | Wielka Brytania | 2014 — legalne, 84,6% frekwencji, 55% „przeciw” | niepodległość |
| Irlandia Północna | Wielka Brytania | 1973, 1998 (porozumienie wielkopiątkowe) | zjednoczenie z Irlandią |
| Korsyka | Francja | brak | autonomia |
| Flandria | Belgia | brak | autonomia / podział państwa |
| Południowy Tyrol | Włochy | brak | autonomia (szeroka, zrealizowana) |
Katalonia — kluczowe fakty
| Element | Szczegóły |
|---|---|
| status | wspólnota autonomiczna Hiszpanii |
| rząd | Generalitat de Catalunya |
| parlament | Parlament Katalonii |
| języki urzędowe | kataloński, hiszpański, aranejski |
| stolica | Barcelona |
| referendum | 1 X 2017 — uznane za nielegalne przez Trybunał Konstytucyjny Hiszpanii |
| następstwa | jednostronna deklaracja niepodległości, zawieszenie autonomii (art. 155 konstytucji), procesy liderów |
Zasady prawa międzynarodowego w kolizji
| Zasada | Treść | Kogo chroni |
|---|---|---|
| integralność terytorialna | terytorium państwa jest nienaruszalne | państwo |
| nienaruszalność granic | granice zmieniane tylko pokojowo, za zgodą stron (Helsinki 1975) | państwo |
| samostanowienie narodów | prawo ludu do decydowania o swoim statusie | naród, grupa etniczna |
| nieingerencja w sprawy wewnętrzne | zakaz mieszania się innych państw | państwo |
| suwerenna równość państw | wszystkie państwa są równe wobec prawa | państwo |
Przykładowe odpowiedzi w zasadach oceniania CKE do 18.2 odwołują się do zasady integralności terytorialnej albo nienaruszalności granic.
Kiedy secesja bywa uznawana
| Warunek | Przykład |
|---|---|
| zgoda państwa macierzystego | Czarnogóra (2006) |
| dekolonizacja | państwa afrykańskie i azjatyckie po 1945 |
| rozpad państwa federalnego | ZSRR, Jugosławia |
| rażące łamanie praw ludności (secesja naprawcza — sporna) | Kosowo (2008) — uznanie częściowe |
Katalonia nie spełnia żadnego z tych warunków.
Punktacja CKE
- 18.1. 1 pkt — oba elementy: nazwa (Katalonia / B) i numer na mapie (3).
- 18.2. 1 pkt — poprawny argument odwołujący się do zasady prawa międzynarodowego (w przykładach CKE: integralności terytorialnej albo nienaruszalności granic).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „separatyzm, zasady prawa miedzynarodowego, Katalonia, referendum niepodleglosciowe 2017, integralnosc terytorialna, nienaruszalnosc granic” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl