m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2405 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 18

Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony

Wymaganie:

18.1: (ZR) IV. Aspekty etniczne życia społecznego. 7) Zdający przedstawia wielowarstwowość tożsamości narodowej na przykładzie […] Królestwa Hiszpanii […]; (ZP) VII. Współczesne stosunki międzynarodowe. 4) Zdający przedstawia konflikty etniczne na obszarze państw członkowskich Unii Europejskiej; lokalizuje je […]. 18.2: (ZR) XIII. Ład międzynarodowy. 7) Zdający wyjaśnia problem separatyzmów i odnosi go do prawa międzynarodowego […]; (ZP) VII. 1) Zdający przedstawia […] podstawowe zasady prawa międzynarodowego ([…] integralności terytorialnej, […] nienaruszalności granic).

Treść zadania

O separatyzmie w jednym z państw Europy: „Cieszy się największą autonomią spośród wszystkich regionów Unii, ma własny rząd, parlament i język uznany za urzędowy […]. 1 października 2017 r. odbyło się tu — nielegalne z punktu widzenia [władz państwa] — referendum niepodległościowe. Mimo prób siłowego zablokowania głosowania przez policję wzięło w nim udział 43 proc. uprawnionych. 90 proc. opowiedziało się za utworzeniem nowego państwa.” (B.T. Wieliński, K. Korzeniowska, Narodowa puszka Pandory, wyborcza.pl)

Fragment mapy politycznej Europy z zaznaczonymi regionami. Nazwy (alfabetycznie):A. Irlandia Północna,B. Katalonia,C. Korsyka,D. Szkocja.

18.1. (0–1) Uzupełnij zdanie — podaj nazwę regionu (A–D) oraz numer (1–4), którym oznaczono go na mapie.

18.2. (0–1) Odwołując się do wybranej zasady prawa międzynarodowego, sformułuj argument do tezy: Niepodległość regionu, którego dotyczy tekst, byłaby nielegalna.

Fragment mapy politycznej Europy z czterema regionami oznaczonymi numerami 1–4 oraz listą nazw regionów: Irlandia Północna, Katalonia, Korsyka, Szkocja.
Fragment mapy politycznej Europy Na podstawie: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405 Oryginalny PDF CKE, str. 21

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

18.1.

Tekst dotyczy Katalonii (odpowiedź B), oznaczonej na mapie numerem 3.

Rozpoznanie: referendum niepodległościowe 1 października 2017 r., siłowe interwencje policji, najszersza autonomia wśród regionów UE, własny rząd (Generalitat), parlament i język urzędowy (kataloński) — to jednoznacznie wskazuje na Katalonię w Hiszpanii.

18.2. Przykładowe argumenty (zasady oceniania CKE, s. 26–27, podają dwa typy odpowiedzi):

Wariant 1 (integralność terytorialna). Niepodległość Katalonii byłaby sprzeczna z zasadą integralności terytorialnej państw. Prawo międzynarodowe chroni całość terytorium państwa przed jednostronnym oderwaniem jego części; secesja bez zgody państwa macierzystego narusza tę zasadę.

Wariant 2 (nienaruszalność granic). Jednostronne ogłoszenie niepodległości oznaczałoby zmianę granic państwowych wbrew zasadzie ich nienaruszalności, potwierdzonej m.in. w Akcie końcowym KBWE z Helsinek (1975). Granice mogą być zmieniane wyłącznie pokojowo i za zgodą zainteresowanych państw.

Uwaga: to, że referendum było nielegalne w świetle prawa Hiszpanii (konstytucja w art. 2 mówi o nierozerwalnej jedności Narodu hiszpańskiego), jest argumentem z prawa wewnętrznego — polecenie wymaga odwołania się do zasady prawa międzynarodowego.

Typowy błąd / pułapka

W 18.1 nie myl Katalonii ze Szkocją, gdzie także odbyło się referendum niepodległościowe. Rozstrzyga data — 1 października 2017 r. Referendum szkockie odbyło się 18 września 2014 r., było legalne (zgoda rządu Wielkiej Brytanii) i zakończyło się przewagą przeciwników niepodległości (55%). W Katalonii było odwrotnie: głosowanie nielegalne, blokowane przez policję.

Nie sugeruj się Irlandią Północną ani Korsyką. W Irlandii Północnej spór dotyczy przynależności do Republiki Irlandii, a nie utworzenia nowego państwa; Korsyka nie organizowała referendum niepodległościowego w 2017 r.

W 18.2 nie powołuj się na zasadę samostanowienia narodów. To argument za niepodległością, a teza mówi o jej nielegalności. W przykładowych odpowiedziach CKE są: integralność terytorialna i nienaruszalność granic.

Polecenie każe odwołać się do wybranej zasady prawa międzynarodowego. Zdanie „bo Hiszpania się nie zgadza” opisuje stan faktyczny, ale nie odwołuje się do żadnej zasady.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 18 — WOS 2024, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2405 — zadanie 18. Na podstawie: CKE, matura maj 2024, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 21

Ruchy separatystyczne i autonomiczne w Europie

RegionPaństwoReferendumCharakter dążeń
KataloniaHiszpania2017 — nielegalne, 43% frekwencji, 90% „za”niepodległość
Kraj BaskówHiszpaniabrakautonomia / niepodległość
SzkocjaWielka Brytania2014 — legalne, 84,6% frekwencji, 55% „przeciw”niepodległość
Irlandia PółnocnaWielka Brytania1973, 1998 (porozumienie wielkopiątkowe)zjednoczenie z Irlandią
KorsykaFrancjabrakautonomia
FlandriaBelgiabrakautonomia / podział państwa
Południowy TyrolWłochybrakautonomia (szeroka, zrealizowana)

Katalonia — kluczowe fakty

ElementSzczegóły
statuswspólnota autonomiczna Hiszpanii
rządGeneralitat de Catalunya
parlamentParlament Katalonii
języki urzędowekataloński, hiszpański, aranejski
stolicaBarcelona
referendum1 X 2017 — uznane za nielegalne przez Trybunał Konstytucyjny Hiszpanii
następstwajednostronna deklaracja niepodległości, zawieszenie autonomii (art. 155 konstytucji), procesy liderów

Zasady prawa międzynarodowego w kolizji

ZasadaTreśćKogo chroni
integralność terytorialnaterytorium państwa jest nienaruszalnepaństwo
nienaruszalność granicgranice zmieniane tylko pokojowo, za zgodą stron (Helsinki 1975)państwo
samostanowienie narodówprawo ludu do decydowania o swoim statusienaród, grupa etniczna
nieingerencja w sprawy wewnętrznezakaz mieszania się innych państwpaństwo
suwerenna równość państwwszystkie państwa są równe wobec prawapaństwo

Przykładowe odpowiedzi w zasadach oceniania CKE do 18.2 odwołują się do zasady integralności terytorialnej albo nienaruszalności granic.

Kiedy secesja bywa uznawana

WarunekPrzykład
zgoda państwa macierzystegoCzarnogóra (2006)
dekolonizacjapaństwa afrykańskie i azjatyckie po 1945
rozpad państwa federalnegoZSRR, Jugosławia
rażące łamanie praw ludności (secesja naprawcza — sporna)Kosowo (2008) — uznanie częściowe

Katalonia nie spełnia żadnego z tych warunków.

Punktacja CKE

  • 18.1. 1 pkt — oba elementy: nazwa (Katalonia / B) i numer na mapie (3).
  • 18.2. 1 pkt — poprawny argument odwołujący się do zasady prawa międzynarodowego (w przykładach CKE: integralności terytorialnej albo nienaruszalności granic).
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „separatyzm, zasady prawa miedzynarodowego, Katalonia, referendum niepodleglosciowe 2017, integralnosc terytorialna, nienaruszalnosc granic” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl