Zadanie 6
Matura z WOS-u, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) IV. Aspekty etniczne życia społecznego — koncepcje narodu, modele polityki państwa wobec mniejszości: asymilacja, integracja, wielokulturowość. II. Wykorzystanie i tworzenie informacji — argument i kontrargument na podstawie tekstu źródłowego.
Treść zadania
O polityce władz francuskich: „[Francja] odróżnia tylko dwie zbiorowości — własnych obywateli od cudzoziemców. Dewiza »Wolność, Równość, Braterstwo« nakazuje, aby w życiu publicznym […] obywatele traktowani byli w ten sam sposób niezależnie od ich kultury etnicznej, regionalnej czy od religii. We Francji istnieje zakaz odnotowywania w oficjalnych statystykach […] przynależności obywateli do jakichkolwiek kategorii etnicznych. Z punktu widzenia prawa francuskiego, mniejszości etniczne lub narodowe nie istnieją […], zatem państwo nie może prowadzić wobec nich osobnej polityki. […] Celem polityki […] nie jest […] zaprzestanie przez obywateli z mniejszościowych grup etnicznych własnych praktyk kulturowych, czy rezygnacja z transmisji wiedzy i kompetencji w tym zakresie swym dzieciom. Akcentowana jest konieczność postępowania zgodnie z prawem francuskim, przyjęcia wartości Republiki." (J. Kubera, Warszawa 2019)
6.1. (0–1) Sformułuj argument i kontrargument do tezy: Polityka władz francuskich ma charakter asymilacyjny.
6.2. (0–1) Rozstrzygnij, na której koncepcji narodu — etniczno-kulturowej czy politycznej — bazuje polityka władz francuskich. Uzasadnij, odwołując się do tekstu.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
6.1.
Argument (za tezą) — jeden z poniższych:
- Z punktu widzenia prawa francuskiego mniejszości etniczne i narodowe nie istnieją, więc państwo nie może prowadzić wobec nich żadnej osobnej polityki — także akcji afirmatywnej ani wsparcia w zachowaniu kultury mniejszościowej. Brak takich instrumentów sprzyja stopniowemu zanikaniu odrębności.
- Formalnie równe traktowanie w życiu publicznym w praktyce uprzywilejowuje etnicznych Francuzów: to ich język jest urzędowy i to w nim prowadzi się nauczanie (języki regionalne, np. bretoński, mogą być tylko przedmiotem dodatkowym).
- Akcentowana jest konieczność przyjęcia wartości Republiki, wytworzonych przez większość etniczną — wymuszona akulturacja bez polityki ochrony mniejszości prowadzi w efekcie do asymilacji.
Kontrargument (przeciw tezie) — jeden z poniższych:
- Celem polityki Francji nie jest doprowadzenie do zaprzestania przez mniejszości własnych praktyk kulturowych ani do rezygnacji z przekazywania ich dzieciom — tekst mówi o tym wprost.
- W życiu prywatnym obywatele niebędący etnicznymi Francuzami mogą swobodnie kultywować tradycje swojej grupy; państwo wymaga jednolitości wyłącznie w sferze publicznej.
6.2.
Rozstrzygnięcie: koncepcja polityczna.
Uzasadnienie: koncepcja polityczna definiuje naród jako wspólnotę obywateli danego państwa, niezależnie od pochodzenia etnicznego, języka i religii. Tekst opisuje dokładnie taki model: Francja „odróżnia tylko dwie zbiorowości — własnych obywateli od cudzoziemców", a jedynym kryterium przynależności jest obywatelstwo. Prawo w ogóle nie posługuje się kategoriami etnicznymi — zakazane jest nawet ich odnotowywanie w statystykach. To wyklucza koncepcję etniczno-kulturową, która opierałaby przynależność do narodu na pochodzeniu i kulturze.
W 6.1 tekst zawiera materiał na obie strony sporu i trzeba to zauważyć. Argument buduje się na braku polityki wobec mniejszości i wymogu przyjęcia wartości Republiki; kontrargument — na zdaniu, że celem nie jest porzucenie praktyk kulturowych. Uczeń, który przeczyta tylko pierwszą połowę tekstu, nie znajdzie kontrargumentu.
Nie myl asymilacji z integracją. Asymilacja to pełne roztopienie się w kulturze większości i utrata odrębności. Integracja to włączenie do społeczeństwa przy zachowaniu własnej tożsamości. Francuski model republikański bywa opisywany jako pośredni — jednolitość w sferze publicznej, swoboda w prywatnej.
W 6.2 kusi koncepcja etniczno-kulturowa, bo tekst mówi o „wartościach Republiki". Ale wartości te są obywatelskie i polityczne (wolność, równość, braterstwo, laickość), a nie etniczne. Kryterium przynależności pozostaje obywatelstwo.
Samo rozstrzygnięcie nie punktuje. Trzeba wskazać w tekście fragment, który je uzasadnia — najlepiej podział na „obywateli i cudzoziemców" albo zakaz kategorii etnicznych.
Uwaga na pojęcie laickości (laïcité). To francuska zasada rozdziału państwa od religii, znacznie silniejsza niż polska neutralność światopoglądowa. Z niej wynikają m.in. zakazy noszenia symboli religijnych w szkołach publicznych — częsty przykład w zadaniach o modelach polityki wobec mniejszości.
Treść zadania (CKE)
Modele polityki państwa wobec mniejszości
| Model | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| asymilacja | mniejszość rezygnuje z odrębności i wtapia się w większość | historyczny „tygiel” amerykański |
| model republikański | równość obywateli w sferze publicznej, odrębność dopuszczalna w prywatnej | Francja |
| integracja | włączenie do społeczeństwa przy zachowaniu tożsamości | Szwecja, Niemcy (współcześnie) |
| wielokulturowość | państwo aktywnie wspiera odrębność grup | Kanada, dawniej Wielka Brytania |
| segregacja | oddzielenie grup, nierówny status | apartheid w RPA |
Francuski model bywa lokowany między asymilacją a integracją — i właśnie dlatego zadanie prosi o argument oraz kontrargument.
Dwie koncepcje narodu — powtórka
| Cecha | Polityczna (Staatsnation) | Etniczno-kulturowa (Kulturnation) |
|---|---|---|
| co tworzy naród | państwo i obywatelstwo | wspólnota pochodzenia, języka, kultury |
| kto należy | wszyscy obywatele | osoby o określonym pochodzeniu |
| wzorzec | Francja | Niemcy |
| polityka wobec mniejszości | brak odrębnych kategorii | uznanie i ochrona grup etnicznych |
| stosunek do imigrantów | włączający po nabyciu obywatelstwa | wymagający asymilacji lub wykluczający |
Trzy filary francuskiej doktryny republikańskiej
| Zasada | Konsekwencja praktyczna |
|---|---|
| niepodzielność Republiki | brak uznania mniejszości narodowych i regionalnych |
| równość obywateli | zakaz gromadzenia statystyk etnicznych i wyznaniowych |
| laickość (laïcité) | rozdział państwa od religii, neutralność przestrzeni publicznej |
Francja jako jedno z nielicznych państw UE nie ratyfikowała Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych — dokładnie z tego powodu, że uznanie mniejszości byłoby sprzeczne z zasadą niepodzielności Republiki.
Jak zbudować parę argument–kontrargument
| Krok | Treść |
|---|---|
| 1 | znajdź w tekście fragment wspierający tezę |
| 2 | znajdź fragment podważający tezę |
| 3 | każdy przekształć w zdanie: „Tak/Nie, ponieważ [cytat lub parafraza]“ |
| 4 | sprawdź, czy oba dotyczą tej samej tezy |
W tym zadaniu materiał na obie strony leży w jednym tekście: pierwsza połowa (brak kategorii etnicznych, wymóg wartości Republiki) daje argument, druga (cel polityki nie zakłada porzucenia praktyk kulturowych) — kontrargument.
Punktacja CKE
- 6.1. 1 pkt — poprawny argument i poprawny kontrargument.
- 6.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie (koncepcja polityczna) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do tekstu.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „asymilacja, polityka wobec mniejszosci, model republikanski Francji, polityczna koncepcja narodu, wielokulturowosc" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl