Zadanie 10
Matura z WOS-u, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: 10.1: (ZP) I. Wiedza i rozumienie. 2), 3). (ZP) II. 2). (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 2) Zdający charakteryzuje formy demokracji bezpośredniej […]. 8) Zdający przedstawia organy stanowiące i wykonawcze samorządu terytorialnego na poziomie gminy i miasta na prawach powiatu […]. (SP) VI. Społeczność lokalna. 3).
10.2: (ZR) I. 5); (ZP) II. 2); (ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. 4) Zdający wskazuje zależności między rozporządzeniami a ustawami oraz zarządzeniami a uchwałami (w przypadku aktów prawa miejscowego) […]. (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 2) Zdający przedstawia źródła prawa w Rzeczypospolitej Polskiej […].
10.3: (ZP) I. 3); (ZP) II. 2); (ZP) III. 3) Zdający wyjaśnia, jak są przeprowadzane powszechne i bezpośrednie wybory organów władzy publicznej […]. (SP) IX. Udział obywateli w życiu publicznym – społeczeństwo obywatelskie. 4).
Treść zadania
Tabela o Płocku (112 483 mieszkańców, średni wiek 44,8 roku, 53,1% kobiet) oraz przepisy ustawy o referendum lokalnym: art. 3 (prawo udziału mają osoby z czynnym prawem wyborczym) i art. 4 (wniosek co najmniej 10% uprawnionych mieszkańców gminy albo powiatu).
10.1. Podaj nazwy: (1.) typu demokracji, (2.) organu władzy miejskiej uprawnionego do zainicjowania referendum lokalnego w Płocku.
10.2. Rozstrzygnij, czy przytoczony akt prawny to akt prawa miejscowego. Uzasadnij.
10.3. Rozstrzygnij, czy informacje z tabeli wystarczą do ustalenia minimalnej liczby mieszkańców potrzebnej do złożenia wniosku o referendum. Uzasadnij.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
10.1. (1.) demokracji bezpośredniej · (2.) Rada Miasta (Płocka)
10.2.
Rozstrzygnięcie — Nie.
Uzasadnienie (przykładowe, za zasadami oceniania CKE) — akty prawa miejscowego obowiązują wyłącznie na określonym obszarze (gminy, powiatu, województwa). Tu mamy ustawę, czyli źródło prawa powszechnie obowiązującego na terenie całej Polski, publikowane w Dzienniku Ustaw.
10.3.
Rozstrzygnięcie — Nie.
Uzasadnienie — tabela podaje ogólną liczbę mieszkańców, a art. 4 odnosi się do uprawnionych do głosowania. Dane nie uwzględniają kryterium wieku ani obywatelstwa, więc nie da się ustalić podstawy, od której liczy się 10%.
W 10.1 (2.) nie wpisuj „prezydent miasta”. Prezydent jest organem wykonawczym — według art. 4 ustawy referendum przeprowadza się z inicjatywy organu stanowiącego, czyli Rady Miasta (albo na wniosek mieszkańców).
W 10.3 pułapką jest to, że liczba mieszkańców jest podana, więc wydaje się, że wystarczy policzyć 10%. Ale 112 483 to wszyscy mieszkańcy — łącznie z dziećmi i osobami bez czynnego prawa wyborczego. Bez danych o strukturze wieku i obywatelstwie rachunek jest niewykonalny. Średni wiek 44,8 roku nie pozwala wyliczyć liczby pełnoletnich.
Treść zadania (CKE)
Formy demokracji bezpośredniej w Polsce
- referendum (ogólnokrajowe i lokalne),
- obywatelska inicjatywa ustawodawcza (co najmniej 100 000 obywateli, art. 118 ust. 2 Konstytucji RP).
Podstawa programowa (ZP III. 2) wymienia obok form demokracji bezpośredniej także wpływ konsultacji publicznych na kształtowanie prawa.
Organ stanowiący a wykonawczy w gminie
| Organ stanowiący | Organ wykonawczy | |
|---|---|---|
| gmina wiejska | rada gminy | wójt |
| miasto | rada miasta | burmistrz / prezydent miasta |
| powiat | rada powiatu | zarząd powiatu ze starostą |
Referendum lokalne inicjuje organ stanowiący albo mieszkańcy (10% uprawnionych w gminie i powiecie, 5% w województwie).
Źródła prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 Konstytucji RP)
- Konstytucja
- ustawy
- ratyfikowane umowy międzynarodowe
- rozporządzenia
- akty prawa miejscowego — tylko na obszarze działania organu, który je wydał
Ustawa o referendum lokalnym reguluje instytucję lokalną, ale sama jest ustawą — obowiązuje w całym kraju. Ta różnica jest sednem 10.2.
Punktacja CKE
- 10.1. 1 pkt — obie nazwy · 10.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie i uzasadnienie · 10.3. 1 pkt — rozstrzygnięcie i uzasadnienie.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „referendum lokalne, demokracja bezpośrednia, akty prawa miejscowego” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl