Zadanie 11
Matura z WOS-u, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: 11.1: I. Wiedza i rozumienie. (ZR) 3), (ZR) 4), (ZP) 3). (ZP) II. 2). (ZR) VII. Rywalizacja o władzę. 8) Zdający analizuje argumenty na rzecz […] proporcjonalnego […] systemu wyborczego; przedstawia rozwiązania prawne w systemie proporcjonalnym sprzyjające […] stabilności rządu. (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 3) […] porównuje ordynację proporcjonalną i większościową; analizuje potencjalne wady i zalety każdego z tych systemów wyborczych […].
11.2: (ZP) I. 2), 3). (ZP) II. 2). (ZR) IV. Aspekty etniczne życia społecznego. 5) Zdający analizuje stan przestrzegania praw mniejszości narodowych […]. (ZP) III. 3). (ZP) IV. Prawa człowieka i ich ochrona. 4) Zdający przedstawia szczegółowe prawa mniejszości narodowych […].
Treść zadania
Art. 196 Kodeksu wyborczego: w podziale mandatów uwzględnia się listy komitetów, które otrzymały co najmniej 5% ważnie oddanych głosów w skali kraju, a listy koalicyjnych komitetów wyborczych — co najmniej 8%.
11.1. Podaj nazwę rozwiązania prawnego uregulowanego w tych przepisach oraz sformułuj jego zaletę i wadę.
11.2. Wyjaśnij, w jakiej sytuacji w wyborach do Sejmu RP nie stosuje się tego rozwiązania.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
11.1.
Przykładowa odpowiedź (za zasadami oceniania CKE):
Nazwa — próg wyborczy (klauzula zaporowa).
Zaleta — powstrzymuje rozdrobnienie polityczne izby pierwszej parlamentu, a przez to wzmacnia stabilność rządu.
Wada — mandatów nie otrzymują ugrupowania o mniejszym poparciu, co ogranicza reprezentatywność parlamentu (głosy ich wyborców przepadają).
11.2. Z progu wyborczego zwolnione są (mogą korzystać ze zwolnienia — art. 197 Kodeksu wyborczego) komitety wyborcze utworzone przez wyborców zrzeszonych w zarejestrowanych organizacjach mniejszości narodowych.
W 11.1 zaleta i wada dotyczą tego samego rozwiązania z dwóch stron — w przykładowej odpowiedzi CKE: stabilność kontra reprezentatywność. Samo hasło „progi są niedemokratyczne” to ocena bez wyjaśnienia skutku.
W 11.2 nie myl mniejszości narodowych z „małymi partiami”. Art. 197 Kodeksu wyborczego pozwala korzystać ze zwolnienia z progu komitetom wyborczym utworzonym przez wyborców zrzeszonych w zarejestrowanych organizacjach mniejszości narodowych (po złożeniu oświadczenia w PKW).
Treść zadania (CKE)
Progi wyborcze w wyborach do Sejmu RP
| Podmiot | Próg |
|---|---|
| komitet wyborczy (partii lub wyborców) | 5% (art. 196 § 1) |
| koalicyjny komitet wyborczy | 8% (art. 196 § 2) |
| komitet wyborców zrzeszonych w organizacji mniejszości narodowej | może być zwolniony z progu (art. 197) |
Koalicje a wyższy próg
Koalicja kilku ugrupowań musi przekroczyć wyższy próg niż pojedynczy komitet. W tabeli 2. z zadania 5. tego arkusza Trzecia Droga występuje jako koalicyjny komitet wyborczy (KKW) — w 2023 r. obowiązywał ją więc próg 8%.
Stabilność kontra reprezentatywność
To klasyczny kompromis systemów wyborczych:
- wysoki próg → mniej partii w parlamencie → łatwiej o większość i trwały rząd, ale więcej głosów przepada;
- brak progu → wierne odwzorowanie preferencji, ale rozdrobnienie i trudność w utworzeniu rządu.
Zadanie wymaga nazwania obu stron tego kompromisu.
Punktacja CKE
- 11.1. 2 pkt — nazwa oraz zaleta i wada; 1 pkt — nazwa z jednym elementem albo sama zaleta i wada.
- 11.2. 1 pkt — poprawne wyjaśnienie.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „próg wyborczy, klauzula zaporowa, mniejszości narodowe, system wyborczy” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl