Zadanie 12
Matura z WOS-u, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: 12.1: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 3). (ZR) II. 1). (ZR) VII. Rywalizacja o władzę. 9) Zdający porównuje typy systemów wyborczych […]. (ZR) VIII. Modele sprawowania władzy. 2) […] typologie współczesnych monarchii […]. 4) Zdający charakteryzuje systemy ze szczególną rolą prezydenta – […] semiprezydencki / parlamentarno-prezydencki (na przykładzie Republiki Francuskiej) […]. 9) Zdający […] wyjaśnia podział na państwa unitarne i złożone […].
12.2: I. (ZR) 3), (ZP) 3). (ZR) II. 1). (ZR) VIII. 4). (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 4) Zdający przedstawia […] instytucje mandatu wolnego i immunitetu […].
12.3: I. (ZR) 3), (ZP) 3). (ZP) II. 2). (ZR) VIII. 4) […] parlamentarno-gabinetowy […] i kanclerski […]. (ZP) III. 4) Zdający przedstawia procedury powoływania i odwoływania Rady Ministrów, używając określeń: wotum zaufania, konstruktywne wotum nieufności, wotum nieufności […].
Treść zadania
Przepisy konstytucji jednego z państw: art. 42 (członkowie obu Izb reprezentują Naród), art. 46 (Król może rozwiązać izbę pierwszą tylko w razie odrzucenia wotum zaufania albo uchwalenia wotum nieufności bez wskazania nowego premiera), art. 62 (wybory proporcjonalne), art. 70 (Senat odnawia się w całości co 4 lata). Mowa o „rządzie federalnym".
12.1. Sformułuj trzy argumenty do stwierdzenia: Rozwiązania z przytoczonych przepisów nie funkcjonują we współczesnej Francji. W każdym przypadku przedstaw rozwiązanie francuskie.
12.2. Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Członkom obu izb parlamentu tego państwa przysługuje mandat wolny.
- W systemie politycznym tego państwa występuje monizm egzekutywy.
12.3. Wyjaśnij różnicę — w zakresie podmiotów inicjujących — między wotum zaufania a wotum nieufności.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
12.1. Przykładowe argumenty z zasad oceniania CKE (2 pkt — trzy poprawne argumenty, 1 pkt — dwa; mogą być też inne):
- państwo z materiału to monarchia (Król), a Francja jest republiką z prezydentem;
- państwo z materiału to federacja („rząd federalny"), a Francja jest państwem unitarnym;
- izba pierwsza wybierana proporcjonalnie, a we Francji — w wyborach większościowych;
- Senat odnawiany w całości co 4 lata, a francuski — w połowie co 3 lata;
- we Francji także nie ma mandatu imperatywnego, ale konstytucja określa, że izba druga — inaczej niż w państwie z materiału — zapewnia reprezentację wspólnot terytorialnych.
12.2. PF
- P — art. 42 („reprezentują Naród, a nie tylko tych, którzy ich wybrali") to definicja mandatu wolnego.
- F — występuje dualizm egzekutywy: Król jako głowa państwa i rząd federalny z premierem.
12.3. Wotum nieufności to inicjatywa izby parlamentu (w praktyce opozycji). Wotum zaufania to inicjatywa rządu lub jego szefa.
Przepisy wskazują na monarchię federalną (król, rząd federalny) — pasuje to do Belgii. Ale polecenie nie wymaga nazwania państwa, tylko wskazania różnic wobec Francji. Nie trać czasu na dochodzenie nazwy.
W 12.2 stwierdzenie 2. jest pułapką terminologiczną. Monizm egzekutywy = jednoosobowa władza wykonawcza (jak w USA — prezydent jest jednocześnie szefem rządu). Tu są dwa ośrodki: Król i premier, czyli dualizm.
W 12.1 argument bez podania rozwiązania francuskiego jest połowiczny — polecenie wymaga obu stron porównania.
Treść zadania (CKE)
Jak rozpoznać państwo z opisu
| Przesłanka z przepisów | Wniosek |
|---|---|
| „Król” | monarchia |
| „rząd federalny” | państwo złożone |
| Senat odnawiany w całości co 4 lata | nie Francja (tam co 3 lata w połowie) |
| wybory proporcjonalne do izby pierwszej | nie Francja (tam większościowe) |
Zestaw pasuje do Belgii — monarchii federalnej (nazwa państwa nie jest potrzebna do rozwiązania).
Francja — punkty odniesienia
- republika semiprezydencka, prezydent wybierany bezpośrednio;
- państwo unitarne;
- Zgromadzenie Narodowe — wybory większościowe w dwóch turach;
- Senat — odnawiany w połowie co 3 lata, reprezentuje wspólnoty terytorialne.
Wotum zaufania a wotum nieufności
| Kto inicjuje | Po co | |
|---|---|---|
| wotum zaufania | rząd / premier | potwierdzenie poparcia izby |
| wotum nieufności | izba (opozycja) | odwołanie rządu lub ministra |
W Polsce obowiązuje konstruktywne wotum nieufności — wniosek musi wskazywać kandydata na nowego premiera (art. 158 Konstytucji RP). Podobną logikę widać w art. 46 przytoczonych przepisów: jeśli izba uchwali wotum nieufności i nie zaproponuje nominacji nowego premiera, Król może ją rozwiązać.
Monizm a dualizm egzekutywy
- Monizm — jeden ośrodek władzy wykonawczej (USA).
- Dualizm — głowa państwa i rząd z premierem (Polska, Belgia, Francja).
Punktacja CKE
- 12.1. 2 pkt — trzy poprawne argumenty; 1 pkt — dwa.
- 12.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (PF).
- 12.3. 1 pkt — poprawne wyjaśnienie różnicy.
- Razem: 4 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „systemy polityczne, monarchia federalna, Belgia, Francja, mandat wolny, odpowiedzialność rządu przed izbą” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl