Zadanie 15
Matura z WOS-u, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: 15.1: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 7) Zdający analizuje współczesny ład międzynarodowy i wyjaśnia rolę różnych podmiotów zaangażowanych w jego stabilność lub zmianę w jego funkcjonowaniu. (ZR) II. 2). (ZR) XIII. Ład międzynarodowy. 2) Zdający przedstawia zmiany w międzynarodowym ładzie politycznym i gospodarczym w XXI w. 7) Zdający wykazuje, że regionalne mocarstwa niezachodnie (Chińska Republika Ludowa […]) działają w kierunku wzmocnienia własnej pozycji międzynarodowej […].
15.2: (ZR) I. 7); (ZR) XIII. 1) Zdający rozróżnia typy ładów międzynarodowych (monocentryczny, dwubiegunowy, policentryczny), odwołując się do historii XX i XXI w.; przedstawia na przykładach znaczenie supermocarstw dla funkcjonowania tych ładów.
Treść zadania
Dwa teksty o ładzie międzynarodowym.
Tekst 1 (K. Gruszko) — podkreślony fragment: „USA jako mocarstwo globalne i jednocześnie główny architekt ładu liberalnego […] dążą do utrzymania status quo [stan obecny] i swojej przywódczej roli w świecie”; rosnąca potęga Chin stwarza ryzyko bilateralnego podziału świata na dwa bloki oraz konfrontacji.
Tekst 2 (K. Łopacińska) — Inicjatywa Pasa i Szlaku wyraża aspiracje Chin do bycia „mocarstwem nowego typu", niedążącym do konfrontacji i bez aspiracji hegemonistycznych; stwarza szanse rozwoju dla gospodarek Nowego Jedwabnego Szlaku.
15.1. Wyjaśnij, na czym polega różnica w sposobie postrzegania mocarstwowej roli Chin w obu tekstach.
15.2. Uzasadnij, że ład międzynarodowy, którego opis podkreślono w tekście 1., nie został ukształtowany bezpośrednio po II wojnie światowej.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Przykładowe odpowiedzi (oparte na zasadach oceniania CKE):
15.1. Autor tekstu 1. postrzega ekspansję Chin jako zagrożenie dla ładu światowego — rośnie ryzyko podziału na bloki i konfrontacji mocarstw. Autor tekstu 2. uważa natomiast, że Chiny nie dążą do konfrontacji, a ich rozwój jest szansą rozwoju gospodarczego dla innych państw.
15.2. W tekście 1. opisano ład postzimnowojenny — monocentryczny, z naczelną rolą USA jako architekta ładu liberalnego. Bezpośrednio po II wojnie światowej ukształtował się natomiast ład dwubiegunowy (zimnowojenny), w którym mocarstwami wiodącymi były USA i ZSRR, a Chiny nie odgrywały roli drugiego bieguna.
W 15.1 nie wystarczy streścić obu tekstów osobno. Polecenie wymaga wskazania osi różnicy: zagrożenie kontra szansa. Odpowiedź musi zestawić oba stanowiska, a nie je wyliczyć.
W 15.2 zestaw oba łady — ten z podkreślonego fragmentu (z przywódczą rolą USA) i ten ukształtowany bezpośrednio po wojnie (dwubiegunowy USA–ZSRR). Tak są zbudowane obie przykładowe odpowiedzi w zasadach oceniania.
Treść zadania (CKE)
Trzy łady międzynarodowe po 1945 r.
| Ład | Okres | Charakter |
|---|---|---|
| dwubiegunowy (zimnowojenny) | po II wojnie światowej do końca zimnej wojny | dwa bieguny: USA i ZSRR, rywalizacja blokowa |
| monocentryczny (postzimnowojenny) | po zimnej wojnie | przywódcza rola USA, ład liberalny |
| policentryczny | kształtuje się współcześnie | kilka ośrodków siły, m.in. rosnąca rola Chin |
Podkreślony fragment tekstu 1. opisuje ład z przywódczą rolą USA — według zasad oceniania ład postzimnowojenny (monocentryczny), a nie powojenny ład dwubiegunowy.
Dwa odczytania wzrostu Chin
- Tekst 1. — wzrost potęgi Chin rodzi ryzyko podziału świata na dwa bloki i konfrontacji z USA.
- Tekst 2. — Chiny jako „mocarstwo nowego typu”, niedążące do konfrontacji; ich inwestycje są szansą rozwoju dla innych gospodarek.
Punktacja CKE
- 15.1. 1 pkt — poprawne wyjaśnienie różnicy.
- 15.2. 1 pkt — poprawne uzasadnienie.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „ład międzynarodowy, USA i Chiny, Nowy Jedwabny Szlak, dwubiegunowość” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl