Zadanie 15
Matura z WOS-u, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) XIII. Ład międzynarodowy — mocarstwa i ich rola. (ZP) VII. Współczesne stosunki międzynarodowe.
Treść zadania
Dwa teksty o ładzie międzynarodowym.
Tekst 1 (K. Gruszko) — USA jako mocarstwo globalne i architekt ładu liberalnego dążą do utrzymania status quo; rosnąca potęga Chin stwarza ryzyko bilateralnego podziału świata na dwa bloki oraz konfrontacji.
Tekst 2 (K. Łopacińska) — Inicjatywa Pasa i Szlaku wyraża aspiracje Chin do bycia „mocarstwem nowego typu", niedążącym do konfrontacji i bez aspiracji hegemonistycznych; stwarza szanse rozwoju dla gospodarek Nowego Jedwabnego Szlaku.
15.1. Wyjaśnij, na czym polega różnica w sposobie postrzegania mocarstwowej roli Chin w obu tekstach.
15.2. Uzasadnij, że ład międzynarodowy, którego opis podkreślono w tekście 1., nie został ukształtowany bezpośrednio po II wojnie światowej.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
15.1. Autor tekstu 1. postrzega ekspansję Chin jako zagrożenie dla ładu światowego — rośnie ryzyko podziału na bloki i konfrontacji mocarstw. Autor tekstu 2. uważa natomiast, że Chiny nie dążą do konfrontacji, a ich rozwój jest szansą rozwoju gospodarczego dla innych państw.
15.2. W tekście 1. opisano ład postzimnowojenny — monocentryczny, z naczelną rolą USA jako architekta ładu liberalnego. Bezpośrednio po II wojnie światowej ukształtował się natomiast ład dwubiegunowy (zimnowojenny), w którym mocarstwami wiodącymi były USA i ZSRR, a Chiny nie odgrywały roli drugiego bieguna.
W 15.1 nie wystarczy streścić obu tekstów osobno. Polecenie wymaga wskazania osi różnicy: zagrożenie kontra szansa. Odpowiedź musi zestawić oba stanowiska, a nie je wyliczyć.
W 15.2 trzeba nazwać oba łady — ten z tekstu (postzimnowojenny, z dominacją USA) i ten powojenny (dwubiegunowy USA–ZSRR). Samo napisanie „bo wtedy był ZSRR" bez nazwania charakteru ładu jest niepełne.
Treść zadania (CKE)
Trzy łady międzynarodowe po 1945 r.
| Ład | Okres | Charakter |
|---|---|---|
| dwubiegunowy (zimnowojenny) | 1945–1989/91 | dwa bieguny: USA i ZSRR, rywalizacja blokowa |
| jednobiegunowy (postzimnowojenny) | lata 90. – ok. 2008 | dominacja USA, ekspansja ładu liberalnego |
| wielobiegunowy / kształtujący się | współcześnie | wzrost Chin, Indii, powrót rywalizacji mocarstw |
Tekst 1. opisuje przejście od drugiego do trzeciego — stąd „nie bezpośrednio po II wojnie światowej”.
Dwa odczytania wzrostu Chin
- Realistyczne (tekst 1.) — wzrost potęgi jednego mocarstwa zawsze rodzi napięcie z hegemonem; ryzyko konfrontacji.
- Liberalne / gospodarcze (tekst 2.) — współzależność ekonomiczna i inwestycje tworzą wspólny interes; wzrost jest szansą.
Warto umieć nazwać oba, bo maturalne polecenia o ładzie międzynarodowym często proszą o argument i kontrargument.
Punktacja CKE
- 15.1. 1 pkt — poprawne wyjaśnienie różnicy.
- 15.2. 1 pkt — poprawne uzasadnienie.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „lad miedzynarodowy, USA i Chiny, Nowy Jedwabny Szlak, dwubiegunowosc" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl