Zadanie 9
Matura z WOS-u, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: 9.1: (ZP) I. Wiedza i rozumienie. 2) Zdający […] charakteryzuje zasady i formy demokracji […]. 3). (ZP) II. 2). (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 1) Zdający charakteryzuje zasady ustrojowe zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (demokratycznego państwa prawnego, unitarnej formy państwa, zwierzchnictwa narodu, […] pluralizmu, decentralizacji […]) […]. (SP) XI. Demokracja w Rzeczypospolitej Polskiej. 2), 4), 6).
9.2: I. Wiedza i rozumienie. (ZR) 3), (ZP) 3). (ZP) II. 2). (ZR) VIII. Modele sprawowania władzy. 9) Zdający przedstawia ustroje terytorialno-prawne we współczesnych państwach demokratycznych – wyjaśnia podział na państwa unitarne i złożone […]. (ZP) III. 1).
Treść zadania
Przepisy Konstytucji RP: art. 3 (państwo jednolite), art. 4.1 (władza zwierzchnia należy do Narodu), art. 7 (organy działają na podstawie i w granicach prawa), art. 11 (wolność tworzenia partii politycznych), art. 15.1 (decentralizacja władzy publicznej).
9.1. Do każdej zasady ustrojowej przyporządkuj przepis: A. Zasada suwerenności narodu · B. Zasada pluralizmu politycznego · C. Zasada praworządności
9.2. Rozstrzygnij, który przepis sprawia, że wprowadzenie w RP federalnego ustroju terytorialno-prawnego jest niemożliwe. Odpowiedź uzasadnij.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
9.1.
- A. Zasada suwerenności narodu — art. 4.1. („Władza zwierzchnia […] należy do Narodu")
- B. Zasada pluralizmu politycznego — art. 11. (wolność tworzenia i działania partii)
- C. Zasada praworządności — art. 7. (organy działają na podstawie i w granicach prawa)
9.2.
Przepis — art. 3.
Uzasadnienie — państwo jednolite (unitarne) jest przeciwieństwem państwa złożonego, którego rodzajem jest federacja. Ustrój unitarny wyklucza ustrój federalny.
W 9.2 kusi art. 15.1 o decentralizacji — bo brzmi „terytorialnie”. To pułapka. Decentralizacja nie jest przeciwieństwem unitarności: państwo unitarne (jak Polska) może być zdecentralizowane, a i tak nie jest federacją. Wykluczenie federacji wynika z art. 3 — „Rzeczpospolita Polska jest państwem jednolitym”.
W 9.1 łatwo pomylić zasady praworządności (art. 7) i suwerenności (art. 4.1), jeśli czyta się samo słowo „władza” zamiast „na podstawie i w granicach prawa”.
Treść zadania (CKE)
Zasady ustrojowe i ich kotwice w Konstytucji RP
| Zasada | Artykuł | Sedno |
|---|---|---|
| suwerenności narodu | art. 4 | władza zwierzchnia należy do Narodu |
| praworządności (legalizmu) | art. 7 | organy działają na podstawie i w granicach prawa |
| pluralizmu politycznego | art. 11 | wolność tworzenia i działania partii |
| unitarności | art. 3 | Rzeczpospolita jest państwem jednolitym |
| decentralizacji | art. 15 | ustrój terytorialny zapewnia decentralizację |
Unitarne, zdecentralizowane, federalne
- Unitarne — jedno źródło suwerenności, jeden system prawa (Polska, Francja).
- Zdecentralizowane (unitarne) — część zadań i kompetencji przekazana samorządom, ale państwo pozostaje jednolite (w Polsce samorząd terytorialny nie stanowi ustaw).
- Federalne — części składowe mają własne konstytucje i parlamenty (Niemcy, USA).
Decentralizacja jest kwestią stopnia, federalizm — kwestią rodzaju państwa. Dlatego art. 15 nie stoi w sprzeczności z art. 3.
Punktacja CKE
- 9.1. 1 pkt — poprawne przyporządkowanie wszystkich trzech artykułów.
- 9.2. 1 pkt — wybór art. 3 i poprawne uzasadnienie.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „zasady ustrojowe, Konstytucja RP, państwo unitarne, federacja” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl