Zadanie 20
Matura z WOS-u, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej — Prezydent RP, jego kompetencje i pozycja ustrojowa. (ZR) VIII. Modele sprawowania władzy.
Treść zadania
Materiały o pozycji ustrojowej Prezydenta RP — m.in. tekst D. Dudka (Konstytucja wymaga zmian, forsal.pl) postulujący przywrócenie Prezydentowi RP ogólnego kierownictwa w dziedzinie stosunków z innymi państwami oraz bezpieczeństwa i obronności.
Polecenie: napisz wystąpienie dotyczące pozycji ustrojowej Prezydenta RP. Scharakteryzuj konstytucyjne kompetencje Prezydenta RP w obszarach:
- wykonawczym i wobec innych organów egzekutywy;
- prawodawczym i wobec legislatywy.
Sformułuj także argumenty i kontrargumenty do opinii: Kompetencje Prezydenta RP we wskazanych obszarach wymagają wzmocnienia.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Wypowiedź musi zrealizować trzy aspekty tematu.
Aspekt 1 — obszar wykonawczy i wobec egzekutywy:
- desygnowanie i powoływanie Prezesa Rady Ministrów, przyjmowanie dymisji rządu;
- powoływanie ministrów na wniosek premiera;
- zwoływanie Rady Gabinetowej (Rada Ministrów pod przewodnictwem Prezydenta) — bez kompetencji Rady Ministrów;
- najwyższy zwierzchnik Sił Zbrojnych; mianowanie Szefa Sztabu Generalnego i dowódców;
- ratyfikowanie i wypowiadanie umów międzynarodowych, mianowanie ambasadorów;
- prawo łaski, nadawanie obywatelstwa i orderów.
Aspekt 2 — obszar prawodawczy i wobec legislatywy:
- inicjatywa ustawodawcza;
- weto ustawodawcze (Sejm odrzuca większością 3/5);
- wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności ustawy z Konstytucją (kontrola prewencyjna);
- podpisywanie ustaw i zarządzanie ich ogłoszenia;
- zarządzanie wyborów i skracanie kadencji Sejmu w przypadkach określonych w Konstytucji;
- zarządzanie referendum ogólnokrajowego za zgodą Senatu.
Aspekt 3 — argumenty i kontrargumenty:
Za wzmocnieniem: Prezydent pochodzi z wyborów bezpośrednich, więc ma mandat silniejszy niż premier; neutralność polityczna głowy państwa sprzyja ciągłości polityki zagranicznej i obronnej; obecny podział kompetencji rodzi spory kompetencyjne (np. o reprezentację Polski na szczytach UE).
Przeciw wzmocnieniu: obecny układ zapobiega koncentracji władzy; politykę zagraniczną i wewnętrzną prowadzi Rada Ministrów (art. 146 ust. 2), która ponosi odpowiedzialność przed Sejmem, a Prezydent takiej odpowiedzialności politycznej nie ponosi; wzmocnienie prowadziłoby ku systemowi semiprezydenckiemu i ryzyku kohabitacji z dwoma ośrodkami władzy wykonawczej.
To zadanie za 7 punktów, czyli ponad 11% arkusza — a najczęściej traci się je nie na wiedzy, tylko na pominięciu jednego z trzech aspektów. Najczęściej przepada aspekt trzeci: uczniowie opisują kompetencje i zapominają o argumentach i kontrargumentach.
Drugi typowy błąd: wyliczenie kompetencji bez podziału na dwa obszary. Polecenie wskazuje je wprost — trzeba je w wypowiedzi wyraźnie rozdzielić.
Trzeci: podanie tylko argumentów albo tylko kontrargumentów. Polecenie wymaga obu stron, niezależnie od własnego stanowiska.
Uwaga na formę — polecenie mówi o „wystąpieniu", więc punktowana jest także forma, struktura i logika wywodu. Wypunktowana lista kompetencji bez wstępu i zakończenia traci punkty konstrukcyjne.
Treść zadania (CKE)
Kompetencje Prezydenta RP — uporządkowane
Obszar wykonawczy i wobec egzekutywy
| Kompetencja | Podstawa / uwaga |
|---|---|
| desygnowanie i powoływanie Prezesa RM | art. 154 |
| powoływanie ministrów | na wniosek premiera |
| Rada Gabinetowa | art. 141 — nie ma kompetencji Rady Ministrów |
| zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi | art. 134, w czasie pokoju przez Ministra Obrony |
| ratyfikacja umów międzynarodowych | art. 133 |
| prawo łaski, obywatelstwo, ordery | art. 137–139 |
Obszar prawodawczy i wobec legislatywy
| Kompetencja | Podstawa / uwaga |
|---|---|
| inicjatywa ustawodawcza | art. 118 |
| weto ustawodawcze | art. 122 — Sejm odrzuca większością 3/5 |
| wniosek prewencyjny do TK | art. 122 ust. 3 — alternatywa dla weta |
| skrócenie kadencji Sejmu | art. 155, 225 — tylko w przypadkach z Konstytucji |
| zarządzenie referendum | art. 125 — za zgodą Senatu |
Dwa modele w tle sporu
- Parlamentarno-gabinetowy — rząd odpowiada przed parlamentem, głowa państwa pełni funkcje reprezentacyjne i arbitrażowe. To model bliski polskiemu.
- Semiprezydencki — prezydent z wyborów bezpośrednich współrządzi obok rządu (Francja). Ku temu zmierzają postulaty z materiału źródłowego.
Główny zarzut wobec wzmocnienia: Prezydent nie ponosi odpowiedzialności politycznej przed Sejmem (tylko konstytucyjną przed Trybunałem Stanu). Rozszerzanie kompetencji bez rozszerzania odpowiedzialności jest ustrojowo niespójne — to najmocniejszy kontrargument.
Jak zbudować wystąpienie na 7 punktów
- Wstęp — pozycja Prezydenta RP w systemie, zapowiedź trzech wątków.
- Część 1 — kompetencje wykonawcze (3–4 przykłady z komentarzem).
- Część 2 — kompetencje prawodawcze (3–4 przykłady, koniecznie weto i inicjatywa).
- Część 3 — argumenty i kontrargumenty, po dwa z każdej strony.
- Zakończenie — własne stanowisko z uzasadnieniem.
Punktacja CKE
Trzy aspekty tematu: (1) kompetencje wykonawcze, (2) kompetencje prawodawcze, (3) argumenty i kontrargumenty.
- 7 pkt — trzy aspekty w pełni oraz właściwa forma, struktura i logika wywodu.
- 6 pkt — dwa w pełni i jeden częściowo z właściwą formą albo trzy w pełni bez niej.
- 5 pkt — dwa w pełni i jeden częściowo · 4 pkt — dwa w pełni albo trzy częściowo z właściwą strukturą.
- 3 pkt — trzy częściowo albo jeden w pełni i jeden częściowo · 2 pkt — dwa częściowo albo jeden w pełni · 1 pkt — jeden częściowo.
- Razem: 7 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Prezydent RP, kompetencje, system parlamentarno-gabinetowy, wypowiedz rozszerzona" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl