Zadanie 20
Matura z WOS-u, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 3), 4), 8); (ZP) I. 3) Zdający przedstawia funkcjonowanie systemu politycznego Rzeczypospolitej Polskiej. (ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 1), 3), 4); (ZP) II. 2). (ZR) III. 3), 4). IV. Komunikowanie i współdziałanie. (ZR) 2), (ZP) 1).
(ZR) VIII. Modele sprawowania władzy. 1) Zdający […] odróżnia prerogatywy Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej od innych jego uprawnień. 3) […] parlamentarno-gabinetowy […] i kanclerski […]; wykazuje, że elementy tych systemów obowiązują w Rzeczypospolitej Polskiej. 4) […] semiprezydencki / parlamentarno-prezydencki […]; wykazuje, że elementy drugiego z tych systemów obowiązują w Rzeczypospolitej Polskiej. (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 5) Zdający wykazuje znaczenie, jakie dla pozycji ustrojowej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ma fakt wyborów powszechnych; przedstawia kompetencje Prezydenta […].
Treść zadania
Dwa teksty o pozycji ustrojowej Prezydenta RP: tekst 1. J. Majmurka (krytykapolityczna.pl) o ustroju „ćwierćprezydenckim” i wecie, do którego odrzucenia potrzeba w Sejmie RP trzech piątych głosów, oraz tekst 2. D. Dudka (Konstytucja wymaga zmian, forsal.pl) postulujący przywrócenie Prezydentowi RP ogólnego kierownictwa w dziedzinie stosunków z innymi państwami oraz bezpieczeństwa i obronności.
Polecenie: napisz wystąpienie dotyczące pozycji ustrojowej Prezydenta RP. Scharakteryzuj konstytucyjne kompetencje Prezydenta RP w obszarach:
- wykonawczym i wobec innych organów egzekutywy;
- prawodawczym i wobec legislatywy.
Sformułuj także argumenty i kontrargumenty do opinii: Kompetencje Prezydenta RP we wskazanych obszarach wymagają wzmocnienia.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Zasady oceniania wymieniają trzy aspekty tematu. Poniżej przykładowe treści (nie jedyne możliwe; przepisy: Konstytucja RP).
Aspekt 1 — obszar wykonawczy i wobec egzekutywy:
- desygnowanie i powoływanie Prezesa Rady Ministrów, przyjmowanie dymisji rządu;
- powoływanie ministrów na wniosek premiera;
- zwoływanie Rady Gabinetowej (Rada Ministrów pod przewodnictwem Prezydenta) — bez kompetencji Rady Ministrów;
- najwyższy zwierzchnik Sił Zbrojnych; mianowanie Szefa Sztabu Generalnego i dowódców;
- ratyfikowanie i wypowiadanie umów międzynarodowych, mianowanie ambasadorów;
- prawo łaski, nadawanie obywatelstwa i orderów.
Aspekt 2 — obszar prawodawczy i wobec legislatywy:
- inicjatywa ustawodawcza;
- weto ustawodawcze (Sejm odrzuca większością 3/5);
- wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności ustawy z Konstytucją (kontrola prewencyjna);
- podpisywanie ustaw i zarządzanie ich ogłoszenia;
- zarządzanie wyborów i skracanie kadencji Sejmu w przypadkach określonych w Konstytucji;
- zarządzanie referendum ogólnokrajowego za zgodą Senatu.
Aspekt 3 — argumenty i kontrargumenty:
Za wzmocnieniem: Prezydent pochodzi z wyborów bezpośrednich, więc ma mandat silniejszy niż premier; neutralność polityczna głowy państwa sprzyja ciągłości polityki zagranicznej i obronnej; obecny podział kompetencji rodzi spory kompetencyjne (np. o reprezentację Polski na szczytach UE).
Przeciw wzmocnieniu: obecny układ zapobiega koncentracji władzy; politykę zagraniczną i wewnętrzną prowadzi Rada Ministrów (art. 146 ust. 2), która ponosi odpowiedzialność przed Sejmem, a Prezydent takiej odpowiedzialności politycznej nie ponosi; wzmocnienie prowadziłoby ku systemowi semiprezydenckiemu i ryzyku kohabitacji z dwoma ośrodkami władzy wykonawczej.
To zadanie za 7 punktów, czyli ponad 11% arkusza. Zasady oceniania liczą trzy aspekty tematu — pominięcie któregokolwiek (najłatwiej zapomnieć o argumentach i kontrargumentach) od razu obniża wynik.
Druga pułapka: wyliczenie kompetencji bez podziału na dwa obszary. Polecenie wskazuje je wprost — warto je w wypowiedzi wyraźnie rozdzielić.
Trzecia: podanie tylko argumentów albo tylko kontrargumentów. Polecenie wymaga obu stron, niezależnie od własnego stanowiska.
Uwaga na formę — zasady oceniania uzależniają najwyższe noty od „właściwej formy, struktury i logiki wywodu”, więc pisz spójne wystąpienie, a nie samą listę kompetencji.
Treść zadania (CKE)
Kompetencje Prezydenta RP — uporządkowane
Obszar wykonawczy i wobec egzekutywy
| Kompetencja | Podstawa / uwaga |
|---|---|
| desygnowanie i powoływanie Prezesa RM | art. 154 |
| powoływanie ministrów | na wniosek premiera |
| Rada Gabinetowa | art. 141 — nie ma kompetencji Rady Ministrów |
| zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi | art. 134, w czasie pokoju przez Ministra Obrony |
| ratyfikacja umów międzynarodowych | art. 133 |
| prawo łaski, obywatelstwo, ordery | art. 137–139 |
Obszar prawodawczy i wobec legislatywy
| Kompetencja | Podstawa / uwaga |
|---|---|
| inicjatywa ustawodawcza | art. 118 |
| weto ustawodawcze | art. 122 — Sejm odrzuca większością 3/5 |
| wniosek prewencyjny do TK | art. 122 ust. 3 — alternatywa dla weta |
| skrócenie kadencji Sejmu | art. 155, 225 — tylko w przypadkach z Konstytucji |
| zarządzenie referendum | art. 125 — za zgodą Senatu |
Dwa modele w tle sporu
- Parlamentarno-gabinetowy — rząd odpowiada przed parlamentem, głowa państwa pełni funkcje reprezentacyjne i arbitrażowe.
- Semiprezydencki — prezydent z wyborów bezpośrednich współrządzi obok rządu (Francja). W tę stronę idą postulaty z tekstu 2.
Podstawa programowa (ZR VIII. 3–4) mówi, że w RP obowiązują elementy obu tych modeli.
Ważny kontrargument wobec wzmocnienia: Prezydent nie ponosi odpowiedzialności politycznej przed Sejmem (tylko konstytucyjną przed Trybunałem Stanu, art. 145), a rząd ją ponosi. Rozszerzanie kompetencji bez rozszerzania odpowiedzialności można uznać za ustrojowo niespójne.
Przykładowy plan wystąpienia
- Wstęp — pozycja Prezydenta RP w systemie, zapowiedź trzech wątków.
- Część 1 — kompetencje wykonawcze (kilka przykładów z komentarzem).
- Część 2 — kompetencje prawodawcze (kilka przykładów, np. weto i inicjatywa).
- Część 3 — argumenty i kontrargumenty.
- Zakończenie — własne stanowisko z uzasadnieniem.
Punktacja CKE
Trzy aspekty tematu: (1) kompetencje wykonawcze, (2) kompetencje prawodawcze, (3) argumenty i kontrargumenty.
- 7 pkt — trzy aspekty w pełni oraz właściwa forma, struktura i logika wywodu.
- 6 pkt — dwa w pełni i jeden częściowo z właściwą formą albo trzy w pełni bez niej.
- 5 pkt — dwa w pełni i jeden częściowo albo jeden w pełni i dwa częściowo z właściwą formą, strukturą i logiką wywodu.
- 4 pkt — dwa w pełni albo trzy częściowo z właściwą strukturą i logiką wywodu, albo jeden w pełni i dwa częściowo.
- 3 pkt — trzy częściowo albo jeden w pełni i jeden częściowo · 2 pkt — dwa częściowo albo jeden w pełni · 1 pkt — jeden częściowo.
- Razem: 7 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Prezydent RP, kompetencje, system parlamentarno-gabinetowy, wypowiedź rozszerzona” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl