Zadanie 2
Matura z WOS-u, maj 2019, poziom rozszerzony
Wymaganie: 2.1: 1. Życie zbiorowe i jego reguły. Zdający: 1) charakteryzuje wybrane zbiorowości, społeczności, wspólnoty, społeczeństwa, ze względu na obowiązujące w nich reguły i więzi; 6. Naród, ojczyzna i mniejszości narodowe. Zdający: 5) rozpoznaje przejawy ksenofobii, antysemityzmu, rasizmu i szowinizmu i uzasadnia potrzebę przeciwstawiania się tym zjawiskom. 2.2: 2. Socjalizacja i kontrola społeczna. Zdający: 3) wyjaśnia na przykładach, w jaki sposób dochodzi do stygmatyzacji społecznej i jakie mogą być jej skutki. 2.3: 4. Struktura społeczna. Zdający: 3) podaje przykłady i wyjaśnia uwarunkowania pionowej i poziomej ruchliwości społecznej.
Treść zadania
Materiał źródłowy:
- Tekst 1. „O koncepcji obcości według Jana Stanisława Bystronia” (Z. Benedyktowicz, Portrety obcego, Kraków 2000): wyobrażenia o obcych są logicznym następstwem zawyżonych wyobrażeń na temat grupy własnej. Pozytywnemu, wyidealizowanemu autoobrazowi danej grupy odpowiadają negatywne, pejoratywne wyobrażenia na temat grup obcych, w których podkreśla się niższość obcych, ich śmieszność.
- Tekst 2. „O postrzeganiu kultury rosyjskiej przez Jakutów” (Wielka Syberia Małych Narodów, red. E. Nowicka, Kraków 2000): „Wszystkim wiadomo było, że Rosjanie to wyższa nacja. […] Jakut zawsze powinien podporządkować się Rosjaninowi. […] Za Chruszczowa wstydziliśmy się, że jesteśmy Jakutami. […] Wstydziliśmy się mówić po jakucku. Kto lepiej znał rosyjski, ten wyżej trzymał głowę. Jakuci starali się posyłać dzieci do klas rosyjskich”. Wartości kultury tradycyjnej Jakuci odrzucali z nadzieją, że taka postawa uwolni ich od piętna „dzikusa”, a przede wszystkim umożliwi samorealizację, rozwój. Ich światopogląd kształtował się z dala od wioskowej małej ojczyzny, a często na pozarepublikańskich uniwersytetach.
2.1. Rozstrzygnij, czy koncepcja zaprezentowana w tekście 1. jest adekwatna do postaw mniejszościowej grupy etnicznej przedstawionej w tekście 2. Swój wybór uzasadnij, odnosząc się do obu tekstów.
2.2. Zaznacz poprawne dokończenie zdania. W obu tekstach przedstawiono zjawisko A. ksenofobii. B. anomii społecznej. C. stereotypowego postrzegania grup. D. międzygrupowej kontroli społecznej.
2.3. Wyjaśnij uwarunkowania ruchliwości pionowej na obszarach, których dotyczy tekst 2.
Źródło: arkusz CKE MWO-R1_1P-192. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
2.1. Przykładowa odpowiedź z zasad oceniania CKE:
- Rozstrzygnięcie: nie.
- Uzasadnienie: w tekście 1. jest mowa o negatywnym postrzeganiu innych narodów i idealizowaniu własnego, tymczasem informacje z tekstu 2. wskazują, że postrzeganie Rosjan oraz własnej nacji przez Jakutów było odwrotne.
1 p. – za dwa poprawne elementy.
2.2. C. stereotypowego postrzegania grup (1 p.).
2.3. Przykładowa odpowiedź CKE: awansowi społecznemu sprzyja asymilacja do kultury dominującej, kultury kolonizatora, a pozostanie przy swojej kulturze, brak asymilacji uniemożliwia go, przez co powoduje względną degradację społeczną (1 p.).
W 2.1 uzasadnienie musi odnosić się do obu tekstów: według Bystronia grupa idealizuje siebie, a obcych postrzega negatywnie, natomiast Jakuci postrzegali własną grupę jako gorszą, a Rosjan – jako „wyższą nację”.
W 2.2 oba teksty pokazują uproszczone, schematyczne wyobrażenia o grupach (stereotypy), a nie wyłącznie lęk przed obcymi (ksenofobię).
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
2.1. Według tekstu 1. grupa idealizuje siebie (pozytywny autoobraz), a grupy obce postrzega negatywnie – podkreśla ich niższość i śmieszność. W tekście 2. jest odwrotnie: Jakuci uznawali Rosjan za „wyższą nację”, wstydzili się własnej grupy i języka, odrzucali wartości kultury tradycyjnej. Koncepcja z tekstu 1. nie jest więc adekwatna do postaw opisanych w tekście 2.
2.2. W obu tekstach grupy są postrzegane w sposób uproszczony i schematyczny – to stereotypowe postrzeganie grup (odpowiedź C).
2.3. Z tekstu 2. wynika, że awans społeczny umożliwiała asymilacja do kultury dominującej (znajomość rosyjskiego, nauka w klasach rosyjskich, studia poza republiką), a pozostanie przy własnej kulturze go utrudniało.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „koncepcja obcości, stereotypy, Jakuci, ruchliwość pionowa” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl