Zadanie 31

Strona arkusza CKE z treścią zadania

Powiększ

Rozwiązanie

Jak oceniano wypracowanie (zasady oceniania CKE 2019)

Egzaminator ocenia wartość merytoryczną na jednym z trzech poziomów: 12, 8 albo 4 pkt (albo 0 pkt). Ostateczny wynik zależy też od trzech kryteriów: poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji – za każde z nich spełnione na poziomie wyższym albo niższym od poziomu wartości merytorycznej zdający dostaje 1 pkt więcej albo mniej. Maksimum to 12 pkt.

Poziom III (12 pkt) wymaga pełnego omówienia czterech aspektów wskazanych w zasadach oceniania; poziom II (8 pkt) – trzech aspektów w pełni albo dwóch w pełni i dwóch częściowo; poziom I (4 pkt) – jednego w pełni i jednego częściowo albo trzech częściowo.

Temat 1: formy wpływu społeczności lokalnej na gminę (poza wyborami)

Aspekty z zasad oceniania CKE:

1. Referendum gminne – w sprawach wspólnoty, w tym samoopodatkowania; na wniosek rady lub 10% uprawnionych; ważne przy udziale co najmniej 30% uprawnionych; wynik rozstrzygający, gdy za jednym rozwiązaniem oddano ponad połowę ważnych głosów, a przy samoopodatkowaniu – co najmniej 2/3; protesty rozpatruje sąd okręgowy.
2. Referendum w sprawie odwołania organu i inne formy demokracji bezpośredniej – odwołanie wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub rady; ważne, gdy wzięło w nim udział nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze odwoływanego organu; zebranie wiejskie w sołectwie, ogólne zebranie mieszkańców osiedla.
3. Konstytucyjne prawa i wolności – petycje, wnioski i skargi, dostęp do informacji publicznej, zgromadzenia, stowarzyszenia i inne organizacje lokalne (np. OSP, koła gospodyń wiejskich), wolność słowa (np. prasa lokalna, internet).
4. Inne formy – konsultacje, budżet obywatelski (partycypacyjny), udział w sesjach rady i posiedzeniach komisji, młodzieżowa rada gminy, gminna rada seniorów, skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego na uchwałę lub zarządzenie organu gminy naruszające interes prawny skarżącego.

Podstawa prawna: Konstytucja RP, ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, ustawa z 15 września 2000 r. o referendum lokalnym, ustawa z 11 lipca 2014 r. o petycjach.

Temat 2: Sejm i Senat – dwuizbowość nierównorzędna

Aspekty z zasad oceniania CKE:

1. Tryb wyboru – podobieństwa: wybory powszechne, bezpośrednie, tajne, tego samego dnia. Różnice: Sejm – wybory proporcjonalne z progiem, 41 okręgów wielomandatowych; Senat – wybory większościowe, 100 okręgów jednomandatowych. Inny tryb wyboru sam w sobie nie przesądza o przewadze Sejmu.
2. Funkcja ustawodawcza i ustrojodawcza – ustawę uchwala Sejm; Senat może wnieść poprawki lub ją odrzucić, ale ostatecznie decyduje Sejm; weto Prezydenta może odrzucić tylko Sejm; ustawę o zmianie Konstytucji obie izby muszą uchwalić w tym samym brzmieniu; referendum ogólnokrajowe zarządza Sejm albo Prezydent za zgodą Senatu.
3. Funkcja kreacyjna – obie izby współdecydują m.in. o wyborze RPO i Prezesa NIK; w wyłanianiu rządu, wyborze sędziów Trybunału Konstytucyjnego i członków Trybunału Stanu oraz w powołaniu Prezesa NBP (na wniosek Prezydenta) uczestniczy tylko Sejm.
4. Funkcja kontrolna i inne kompetencje – tylko Sejm: wotum nieufności, interpelacje i zapytania poselskie, komisje śledcze, absolutorium dla rządu, decyzja o stanie wojny; posłowie i senatorowie razem (Zgromadzenie Narodowe) decydują o postawieniu Prezydenta w stan oskarżenia.

Wniosek: przewaga Sejmu jest widoczna w funkcjach ustawodawczej, kreacyjnej i kontrolnej – zgodnie z tekstem Z. Witkowskiego.

Temat 3: ochrona praw człowieka w Radzie Europy i Unii Europejskiej

Aspekty z zasad oceniania CKE:

1. Dokumenty Rady Europy – Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (1950, prawa I generacji), Europejska karta społeczna (1961, prawa II generacji), protokoły dodatkowe.
2. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu – warunki rozpatrzenia skargi indywidualnej: zarzut naruszenia Konwencji, wyczerpanie krajowych środków odwoławczych, zachowanie terminu (w 2019 r. – 6 miesięcy, tak jak w formularzu z arkusza; od 1 lutego 2022 r. – 4 miesiące); skarga międzypaństwowa; skład: sędzia jednoosobowy, komitet 3 sędziów, izba 7 sędziów, Wielka Izba 17 sędziów; nad wykonaniem wyroków czuwa Komitet Ministrów Rady Europy.
3. Dokumenty Unii Europejskiej – Traktat o Unii Europejskiej (prawa z Konwencji jako zasady ogólne prawa UE), Karta praw podstawowych UE (2000, wiążąca od 2009 r.) i protokół polsko-brytyjski w sprawie jej stosowania; kontrola zgodności aktów UE z prawami podstawowymi przez Trybunał Sprawiedliwości UE; prawa obywatela UE, np. prawa wyborcze do Parlamentu Europejskiego, opieka konsularna.
4. Prawa proceduralne obywateli UE – skarga do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich (niewłaściwe administrowanie w instytucjach UE), petycja do Parlamentu Europejskiego, skarga do Komisji Europejskiej, skarga do Sądu UE (Trybunał Sprawiedliwości jako sąd odwoławczy).

Materiał do tematu 3 to fragmenty formularza skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (części E, F i G: opis stanu faktycznego, zarzucane naruszenia Konwencji, zgodność z kryteriami dopuszczalności z art. 35 ust. 1 Konwencji).