Zadanie 1
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) I. Człowiek w społeczeństwie — postawy konformistyczne i nonkonformistyczne, mechanizmy wywierania wpływu społecznego. (ZP) I. Człowiek i społeczeństwo. II. Wykorzystanie i tworzenie informacji — formułowanie argumentów i kontrargumentów.
Treść zadania
Rysunki. O zachowaniu młodej osoby, która robi sobie tatuaż, podkreślając potrzebę wyrażenia własnej indywidualności.
Tekst. R. Cialdini, Wywieranie wpływu na ludzi: „reguła niedostępności żeruje na naszej skłonności chodzenia na skróty. […] Z doświadczenia wiemy, że rzeczy trudne do uzyskania są zwykle cenniejsze od tych, które są dostępne bez żadnych ograniczeń […]. Źródłem oddziaływania reguły niedostępności jest więc prosty fakt, że na ogół mamy rację, kiedy traktujemy rzeczy mało dostępne jako cenne".
1.1. (0–1) Sformułuj argument i kontrargument do tezy: Zachowanie młodej osoby zilustrowane na rysunkach jest przykładem postawy nonkonformistycznej.
1.2. (0–1) Uzasadnij, że zachowanie młodej osoby nie jest przykładem działania reguły opisanej w tekście.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
1.1.
Argument (za tezą): młoda osoba podkreśla potrzebę wyrażania własnej indywidualności — świadomie odróżnia się od otoczenia i nie podporządkowuje oczekiwaniom rodziców czy dorosłych.
Kontrargument (przeciw tezie): młoda osoba ulega presji własnego środowiska rówieśniczego — chce upodobnić się do innych młodych osób, wśród których tatuaż jest normą. To zachowanie konformistyczne wobec grupy odniesienia, tylko innej niż społeczeństwo dorosłych.
1.2.
Reguła niedostępności działa wtedy, gdy coś jest trudno dostępne i przez to postrzegane jako cenne. Tatuaż tego warunku nie spełnia:
- robienie tatuaży stało się modne wśród młodzieży — bardzo wiele młodych osób je ma, więc nie są rzadkością,
- wykonanie tatuażu nie jest relatywnie drogie, a dostępność usług w tym zakresie jest szeroka,
- każda osoba pełnoletnia może go sobie zrobić — nie ma bariery formalnej ani ograniczonej podaży.
Skoro tatuaż jest łatwo dostępny, jego atrakcyjność nie może wynikać z reguły niedostępności. Wynika raczej z mody, czyli z reguły społecznego dowodu słuszności.
W 1.1 najczęstszy błąd to podanie dwóch argumentów zamiast argumentu i kontrargumentu. Polecenie wymaga obu stron sporu: jednego zdania popierającego tezę i jednego ją podważającego. Dwa zdania „za" to zero punktów, nawet gdy oba są trafne.
Kontrargument nie jest zaprzeczeniem tezy, tylko uzasadnieniem przeciwnym. „Nie, to nie jest nonkonformizm" to nie kontrargument — trzeba powiedzieć dlaczego: bo młoda osoba dostosowuje się do grupy rówieśniczej.
Klucz do zadania 1.1 leży w rozumieniu nonkonformizmu jako relacji do konkretnej grupy. To samo zachowanie może być nonkonformistyczne wobec rodziców i jednocześnie konformistyczne wobec rówieśników. Dlatego dają się sformułować oba stanowiska.
W 1.2 nie wystarczy napisać „bo tatuaż jest dostępny". Trzeba pokazać związek z regułą z tekstu: reguła niedostępności działa przez rzadkość i trudność uzyskania, a tatuaż jest łatwy do zdobycia — więc mechanizm z tekstu tu nie zachodzi.
Nie myl reguły niedostępności z regułą wzajemności ani ze społecznym dowodem słuszności. Cialdini opisuje sześć reguł wpływu; zadanie pyta wyłącznie o tę jedną, wskazaną w tekście.
Treść zadania (CKE)
Konformizm i nonkonformizm — zawsze wobec kogoś
| Postawa | Na czym polega | Uwaga |
|---|---|---|
| konformizm | dostosowanie zachowania do norm grupy | nie musi oznaczać zgody wewnętrznej |
| nonkonformizm | świadome odrzucenie norm grupy | wymaga własnego, przemyślanego stanowiska |
| negatywizm | odrzucanie norm „na złość”, bez własnego zdania | pozorny nonkonformizm |
Kluczowa obserwacja: te pojęcia są relacyjne. Osoba z tatuażem może być nonkonformistą wobec pokolenia rodziców i konformistą wobec rówieśników. Dlatego w tym zadaniu dają się sformułować oba stanowiska — i o to właśnie chodzi CKE.
Sześć reguł wpływu społecznego Cialdiniego
| Reguła | Mechanizm |
|---|---|
| wzajemności | odwdzięczamy się za przysługę |
| zaangażowania i konsekwencji | trzymamy się raz podjętej decyzji |
| społecznego dowodu słuszności | robimy to, co robią inni |
| lubienia i sympatii | ulegamy osobom, które lubimy |
| autorytetu | ulegamy ekspertom i symbolom władzy |
| niedostępności | cenimy to, co rzadkie i trudno dostępne |
W tym zadaniu tekst opisuje niedostępność, a zachowanie z rysunków ilustruje raczej społeczny dowód słuszności — i właśnie ta różnica jest punktowana w 1.2.
Jak pisać argument i kontrargument
Sprawdzona konstrukcja obu zdań:
- Argument: „Tak, ponieważ [cecha zachowania] świadczy o [pojęcie z polecenia].”
- Kontrargument: „Nie, ponieważ [inna cecha tego samego zachowania] świadczy o [pojęcie przeciwne].”
Obie wypowiedzi muszą dotyczyć tego samego zachowania i tej samej tezy — inaczej nie tworzą pary argument–kontrargument, tylko dwie niezależne opinie.
Punktacja CKE
- 1.1. 1 pkt — sformułowanie poprawnego argumentu i poprawnego kontrargumentu (jedno z dwojga = 0 pkt).
- 1.2. 1 pkt — poprawne uzasadnienie odwołujące się do łatwej dostępności tatuażu.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „konformizm i nonkonformizm, reguly wywierania wplywu, regula niedostepnosci, argument i kontrargument" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl