m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2305 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★☆☆

Zadanie 14

Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zad. 14.1: (ZP) I. Wiedza i rozumienie. 5) Zdający charakteryzuje instytucje polskiego systemu prawnego. (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 3) Zdający rozpoznaje sprawy regulowane przez prawo cywilne […]; wskazuje, w jakim kodeksie obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej można znaleźć przepisy dotyczące konkretnej sprawy […]. Zad. 14.2: (ZP) I. 5) […]. (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 4) Zdający wyjaśnia podstawowe instytucje prawne części ogólnej prawa cywilnego […] w Rzeczypospolitej Polskiej ([…] zdolność prawna a zdolność do czynności prawnych […]).

Treść zadania

Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej:

Art. 8. § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.

Art. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.

(Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93, z późn. zm.; stan prawny na 19 stycznia 2023 r.)

14.1. (0–1) Podaj nazwę kodeksu, w którym znajdują się przytoczone przepisy prawne.

14.2. (0–1) Wyjaśnij, na czym polega różnica między instytucjami prawa, których nazwy podkreślono w przepisach.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

14.1.

Kodeks cywilny (ustawa z 23 kwietnia 1964 r. — Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93).

14.2. (przykładowa odpowiedź)

Zdolność prawna to zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków cywilnoprawnych. Przysługuje każdemu człowiekowi od chwili urodzenia aż do śmierci, niezależnie od wieku i stanu psychicznego. Dzięki niej noworodek może np. odziedziczyć majątek, być właścicielem nieruchomości albo mieć obowiązek podatkowy.

Zdolność do czynności prawnych to możliwość samodzielnego kształtowania swojej sytuacji prawnej — zawierania umów, składania oświadczeń woli, rozporządzania majątkiem. Nabywa się ją stopniowo, wraz z wiekiem i zdolnością do świadomego działania; pełną — z chwilą uzyskania pełnoletności.

Różnica w jednym zdaniu: zdolność prawna oznacza, że coś może być twoje; zdolność do czynności prawnych — że możesz tym sam rozporządzać.

Typowy błąd / pułapka

W 14.1 kusi „Kodeks rodzinny i opiekuńczy” albo „Kodeks karny”. Rozstrzyga treść: pojęcia zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych to podstawowe kategorie prawa cywilnego. Pomaga też data — 1964 r. to rok uchwalenia zarówno Kodeksu cywilnego, jak i Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale numer publikacji (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93) należy do Kodeksu cywilnego.

W 14.2 nie poprzestawaj na zacytowaniu przepisów. „Zdolność prawna od urodzenia, a zdolność do czynności prawnych od pełnoletności” to powtórzenie tekstu, nie wyjaśnienie różnicy. Trzeba powiedzieć, czym każda z nich jest — tak jak w przykładowej odpowiedzi CKE.

Błąd merytoryczny: uznanie, że dziecko nie może niczego mieć. Może — noworodek dziedziczy, jest właścicielem, może być stroną umowy zawartej przez przedstawiciela ustawowego. Nie może natomiast sam tej umowy zawrzeć.

Nie myl braku zdolności do czynności prawnych z brakiem zdolności prawnej. Zdolności prawnej nie da się utracić za życia — nie odbiera jej ani ubezwłasnowolnienie, ani wyrok sądu. Ubezwłasnowolnienie odbiera wyłącznie zdolność do czynności prawnych.

Uwaga na „pełną” zdolność do czynności prawnych. Art. 11 mówi o pełnej — istnieje też ograniczona (13–18 lat oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo) oraz jej całkowity brak (poniżej 13 lat i ubezwłasnowolnieni całkowicie).

Treść zadania (CKE)

Zadanie 14 — WOS 2023, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-2305 — zadanie 14. Na podstawie: CKE, matura maj 2023, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 18

Zdolność prawna a zdolność do czynności prawnych

CechaZdolność prawnaZdolność do czynności prawnych
co oznaczamożliwość bycia podmiotem praw i obowiązkówmożliwość samodzielnego działania w prawie
od kiedyod urodzeniastopniowo: od 13., pełna od 18. roku życia
kto makażdy człowiek, bez wyjątkuzakres zależy od wieku i ewentualnego ubezwłasnowolnienia
czy można stracićnie (kończy się dopiero ze śmiercią)tak — przez ubezwłasnowolnienie
przykładnoworodek dziedziczy mieszkanieosiemnastolatek sam podpisuje umowę najmu

Trzy stopnie zdolności do czynności prawnych

StopieńKtoCo może
brakponiżej 13 lat, ubezwłasnowolnieni całkowicietylko drobne umowy życia codziennego (zakupy w sklepie)
ograniczona13–18 lat, ubezwłasnowolnieni częściowoczynności ważne za zgodą przedstawiciela ustawowego; samodzielnie rozporządza zarobkiem i drobnymi sprawami
pełnaod 18 lat (także małoletni, który przez zawarcie małżeństwa uzyskał pełnoletność)wszystkie czynności, o ile ustawa nie stanowi inaczej

Uwaga na przypadek szczególny: przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność i nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa (art. 10 § 2 k.c.). Według Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stanie prawnym z 2023 r. sąd mógł zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła 16 lat.

Osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna

PodmiotZdolność prawnaPrzykłady
osoba fizycznaod urodzenia do śmierciczłowiek
osoba prawnazwykle od wpisu do właściwego rejestru, chyba że przepis stanowi inaczej (art. 37 k.c.)spółka z o.o., spółka akcyjna, fundacja, stowarzyszenie rejestrowe, gmina, Skarb Państwa
ułomna osoba prawnaz mocy ustawyspółka jawna, komandytowa, wspólnota mieszkaniowa

Najważniejsze kodeksy w polskim systemie prawa

KodeksRokZakres
cywilny1964stosunki majątkowe i osobiste między równorzędnymi podmiotami
rodzinny i opiekuńczy1964małżeństwo, pokrewieństwo, opieka, kuratela
karny1997przestępstwa i kary
postępowania cywilnego1964procedura przed sądem cywilnym
postępowania karnego1997procedura karna
pracy1974stosunek pracy
postępowania administracyjnego1960procedura przed organami administracji

Punktacja CKE

  • 14.1. 1 pkt — Kodeks cywilny.
  • 14.2. 1 pkt — sformułowanie poprawnej różnicy (w przykładowej odpowiedzi CKE: zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków cywilnoprawnych kontra możliwość podejmowania działań cywilnoprawnych, np. zawierania umów).
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „kodeks cywilny, zdolnosc prawna, zdolnosc do czynnosci prawnych, prawo cywilne” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl