Zadanie 14
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zad. 14.1: (ZP) I. Wiedza i rozumienie. 5) Zdający charakteryzuje instytucje polskiego systemu prawnego. (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 3) Zdający rozpoznaje sprawy regulowane przez prawo cywilne […]; wskazuje, w jakim kodeksie obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej można znaleźć przepisy dotyczące konkretnej sprawy […].
Zad. 14.2: (ZP) I. 5) […]. (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 4) Zdający wyjaśnia podstawowe instytucje prawne części ogólnej prawa cywilnego […] w Rzeczypospolitej Polskiej ([…] zdolność prawna a zdolność do czynności prawnych […]).
Treść zadania
Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej:
Art. 8. § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.
Art. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.
(Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93, z późn. zm.; stan prawny na 19 stycznia 2023 r.)
14.1. (0–1) Podaj nazwę kodeksu, w którym znajdują się przytoczone przepisy prawne.
14.2. (0–1) Wyjaśnij, na czym polega różnica między instytucjami prawa, których nazwy podkreślono w przepisach.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
14.1.
Kodeks cywilny (ustawa z 23 kwietnia 1964 r. — Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93).
14.2. (przykładowa odpowiedź)
Zdolność prawna to zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków cywilnoprawnych. Przysługuje każdemu człowiekowi od chwili urodzenia aż do śmierci, niezależnie od wieku i stanu psychicznego. Dzięki niej noworodek może np. odziedziczyć majątek, być właścicielem nieruchomości albo mieć obowiązek podatkowy.
Zdolność do czynności prawnych to możliwość samodzielnego kształtowania swojej sytuacji prawnej — zawierania umów, składania oświadczeń woli, rozporządzania majątkiem. Nabywa się ją stopniowo, wraz z wiekiem i zdolnością do świadomego działania; pełną — z chwilą uzyskania pełnoletności.
Różnica w jednym zdaniu: zdolność prawna oznacza, że coś może być twoje; zdolność do czynności prawnych — że możesz tym sam rozporządzać.
W 14.1 kusi „Kodeks rodzinny i opiekuńczy” albo „Kodeks karny”. Rozstrzyga treść: pojęcia zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych to podstawowe kategorie prawa cywilnego. Pomaga też data — 1964 r. to rok uchwalenia zarówno Kodeksu cywilnego, jak i Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale numer publikacji (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93) należy do Kodeksu cywilnego.
W 14.2 nie poprzestawaj na zacytowaniu przepisów. „Zdolność prawna od urodzenia, a zdolność do czynności prawnych od pełnoletności” to powtórzenie tekstu, nie wyjaśnienie różnicy. Trzeba powiedzieć, czym każda z nich jest — tak jak w przykładowej odpowiedzi CKE.
Błąd merytoryczny: uznanie, że dziecko nie może niczego mieć. Może — noworodek dziedziczy, jest właścicielem, może być stroną umowy zawartej przez przedstawiciela ustawowego. Nie może natomiast sam tej umowy zawrzeć.
Nie myl braku zdolności do czynności prawnych z brakiem zdolności prawnej. Zdolności prawnej nie da się utracić za życia — nie odbiera jej ani ubezwłasnowolnienie, ani wyrok sądu. Ubezwłasnowolnienie odbiera wyłącznie zdolność do czynności prawnych.
Uwaga na „pełną” zdolność do czynności prawnych. Art. 11 mówi o pełnej — istnieje też ograniczona (13–18 lat oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo) oraz jej całkowity brak (poniżej 13 lat i ubezwłasnowolnieni całkowicie).
Treść zadania (CKE)
Zdolność prawna a zdolność do czynności prawnych
| Cecha | Zdolność prawna | Zdolność do czynności prawnych |
|---|---|---|
| co oznacza | możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków | możliwość samodzielnego działania w prawie |
| od kiedy | od urodzenia | stopniowo: od 13., pełna od 18. roku życia |
| kto ma | każdy człowiek, bez wyjątku | zakres zależy od wieku i ewentualnego ubezwłasnowolnienia |
| czy można stracić | nie (kończy się dopiero ze śmiercią) | tak — przez ubezwłasnowolnienie |
| przykład | noworodek dziedziczy mieszkanie | osiemnastolatek sam podpisuje umowę najmu |
Trzy stopnie zdolności do czynności prawnych
| Stopień | Kto | Co może |
|---|---|---|
| brak | poniżej 13 lat, ubezwłasnowolnieni całkowicie | tylko drobne umowy życia codziennego (zakupy w sklepie) |
| ograniczona | 13–18 lat, ubezwłasnowolnieni częściowo | czynności ważne za zgodą przedstawiciela ustawowego; samodzielnie rozporządza zarobkiem i drobnymi sprawami |
| pełna | od 18 lat (także małoletni, który przez zawarcie małżeństwa uzyskał pełnoletność) | wszystkie czynności, o ile ustawa nie stanowi inaczej |
Uwaga na przypadek szczególny: przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność i nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa (art. 10 § 2 k.c.). Według Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stanie prawnym z 2023 r. sąd mógł zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła 16 lat.
Osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna
| Podmiot | Zdolność prawna | Przykłady |
|---|---|---|
| osoba fizyczna | od urodzenia do śmierci | człowiek |
| osoba prawna | zwykle od wpisu do właściwego rejestru, chyba że przepis stanowi inaczej (art. 37 k.c.) | spółka z o.o., spółka akcyjna, fundacja, stowarzyszenie rejestrowe, gmina, Skarb Państwa |
| ułomna osoba prawna | z mocy ustawy | spółka jawna, komandytowa, wspólnota mieszkaniowa |
Najważniejsze kodeksy w polskim systemie prawa
| Kodeks | Rok | Zakres |
|---|---|---|
| cywilny | 1964 | stosunki majątkowe i osobiste między równorzędnymi podmiotami |
| rodzinny i opiekuńczy | 1964 | małżeństwo, pokrewieństwo, opieka, kuratela |
| karny | 1997 | przestępstwa i kary |
| postępowania cywilnego | 1964 | procedura przed sądem cywilnym |
| postępowania karnego | 1997 | procedura karna |
| pracy | 1974 | stosunek pracy |
| postępowania administracyjnego | 1960 | procedura przed organami administracji |
Punktacja CKE
- 14.1. 1 pkt — Kodeks cywilny.
- 14.2. 1 pkt — sformułowanie poprawnej różnicy (w przykładowej odpowiedzi CKE: zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków cywilnoprawnych kontra możliwość podejmowania działań cywilnoprawnych, np. zawierania umów).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „kodeks cywilny, zdolnosc prawna, zdolnosc do czynnosci prawnych, prawo cywilne” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl