m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2305 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 13

Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zad. 13.1: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 6) Zdający charakteryzuje kwestię praw człowieka i ich międzynarodowej ochrony. (ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 2) […] interpretacja innych źródeł […]. (ZR) XII. Prawa człowieka i ich ochrona międzynarodowa. 1) […] rozróżnia generacje praw człowieka […]; 3) wymienia katalog praw i wolności z Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności […]. (ZP) IV. Prawa człowieka i ich ochrona. 3) […] analizuje wybrany wyrok tego trybunału [Europejskiego Trybunału Praw Człowieka]. Zad. 13.2: (ZR) I. 6) […]. (ZR) XII. 3) […]. (ZP) IV. Prawa człowieka i ich ochrona. 3) Zdający uzasadnia znaczenie Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w kontekście Europejskiego Trybunału Praw Człowieka […].

Treść zadania

Fragment wyroku jednego z trybunałów z siedzibą w Strasburgu (sprawa Kędzior przeciwko Polsce, skarga nr 45026/07, wyrok z 16.10.2012 r.):

[…] art. 5 ust. 1 Konwencji, który stanowi: „Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego. Nikt nie może być pozbawiony wolności, z wyjątkiem […] zgodnego z prawem pozbawienia wolności osoby […] umysłowo chorej […]”.

Skarżący twierdził, że umieszczenie go w domu pomocy społecznej stanowiło naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji. […] skarżący nie mógł swobodnie opuścić domu opieki. […] pozostawał pod całkowitą kontrolą domu pomocy społecznej. […] skarżący nigdy nie wyraził zgody na umieszczenie go w zakładzie opiekuńczym […].

Z TYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE 1. Uznaje skargę za dopuszczalną; 2. Stwierdza, że nastąpiło naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji.

13.1. (0–1) Rozstrzygnij, czy wyrok został wydany w sprawie naruszania praw i wolności człowieka zaliczanych do drugiej generacji. Odpowiedź uzasadnij.

13.2. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):

  1. Wyrok wydał Europejski Trybunał Praw Człowieka, funkcjonujący w systemie ochrony praw człowieka Rady Europy.
  2. Konwencja, do której odwołano się w wyroku, to Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 1950 r., zwana także Europejską Konwencją Praw Człowieka.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

13.1.

Rozstrzygnięcie: Nie.

Uzasadnienie (przykładowe): wyrok dotyczy prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego, czyli prawa osobistego, należącego do pierwszej generacji praw człowieka (prawa osobiste i polityczne). Druga generacja obejmuje prawa socjalne, ekonomiczne i kulturalne — do pracy, nauki, zabezpieczenia społecznego, ochrony zdrowia. Sprawa nie dotyczy jednak jakości opieki ani prawa do pomocy społecznej, lecz pozbawienia wolności (skarżący nie mógł swobodnie opuścić domu i nie wyraził zgody na umieszczenie w nim) — a wolność osobista to prawo pierwszej generacji.

13.2. PP (klucz CKE: 1. P, 2. P)

  1. P — trybunałem z siedzibą w Strasburgu, orzekającym o naruszeniach Konwencji, jest Europejski Trybunał Praw Człowieka. Działa on w ramach Rady Europy, a nie Unii Europejskiej.
  2. P — chodzi o Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisaną w Rzymie w 1950 r., powszechnie nazywaną Europejską Konwencją Praw Człowieka.
Typowy błąd / pułapka

W 13.1 kusi odpowiedź „Tak”, bo sprawa dotyczy domu pomocy społecznej. Instytucja pomocy społecznej kojarzy się z prawami socjalnymi (II generacja) — ale przedmiotem sporu jest wolność osobista, nie prawo do opieki. Liczy się to, jakie prawo zostało naruszone, a nie w jakiej instytucji.

Przy rozstrzygnięciu „Nie” wskaż, o jakie prawo chodzi. Samo „Nie, to nie druga generacja” powtarza rozstrzygnięcie zamiast je uzasadnić. W przykładowej odpowiedzi CKE uzasadnienie wskazuje, że prawo do wolności osobistej jest prawem osobistym, należącym do pierwszej generacji.

W 13.2 nie myl ETPC z Trybunałem Sprawiedliwości UE. Zestawienie do zapamiętania: Strasburg = ETPC = Rada Europy = Konwencja; Luksemburg = TSUE = Unia Europejska = traktaty. Oba są europejskie, ale należą do dwóch zupełnie różnych organizacji.

Nie myl też Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z Kartą praw podstawowych UE. Konwencja to akt Rady Europy z 1950 r.; Karta to akt Unii Europejskiej, moc prawną uzyskała z traktatem lizbońskim w 2009 r.

Uwaga na skargę indywidualną. Do ETPC może się zwrócić osoba fizyczna, ale dopiero po wyczerpaniu krajowej drogi prawnej i w terminie 4 miesięcy od prawomocnego orzeczenia (do 2022 r. — 6 miesięcy).

Treść zadania (CKE)

Zadanie 13 — WOS 2023, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-2305 — zadanie 13. Na podstawie: CKE, matura maj 2023, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 17

Trzy generacje praw człowieka

GeneracjaCharakterPrzykładyRola państwa
I — osobiste i politycznewolnościowe (negatywne)życie, wolność osobista, nietykalność, sumienie, wybory, zrzeszanie siępowstrzymać się od ingerencji
II — socjalne, ekonomiczne, kulturalneroszczeniowe (pozytywne)praca, nauka, ochrona zdrowia, zabezpieczenie społecznedziałać i zapewnić świadczenia
III — solidarnościowezbiorowepokój, czyste środowisko, rozwój, dostęp do dóbr wspólnychwspółpracować z innymi państwami

Prosty test na generację: czy państwo ma coś zrobić, czy czegoś zaniechać? Jeśli zaniechać (nie zamykać, nie cenzurować) — I generacja. Jeśli zrobić (zapewnić szkołę, leczenie) — II generacja.

Strasburg czy Luksemburg — dwa systemy europejskie

CechaETPCTSUE
siedzibaStrasburgLuksemburg
organizacjaRada Europy (46 państw)Unia Europejska (27 państw)
podstawa orzekaniaEuropejska Konwencja Praw Człowieka (1950)traktaty UE, prawo wtórne
kto może skarżyćosoba fizyczna, po wyczerpaniu drogi krajowejgłównie państwa, instytucje, sądy krajowe (pytania prejudycjalne)
przedmiotnaruszenie praw człowieka przez państwostosowanie i wykładnia prawa UE

Rada Europy powstała w 1949 r., jej głównym dorobkiem jest Konwencja z 1950 r. (weszła w życie w 1953). Polska należy do Rady Europy od 1991 r., Konwencję ratyfikowała w 1993 r.

Droga skargi do ETPC

  1. Wyczerpanie wszystkich krajowych środków odwoławczych.
  2. Złożenie skargi w terminie 4 miesięcy od prawomocnego orzeczenia krajowego.
  3. Badanie dopuszczalności skargi (jak w pkt 1 sentencji cytowanego wyroku).
  4. Wyrok — stwierdzenie naruszenia i ewentualne słuszne zadośćuczynienie.
  5. Nadzór nad wykonaniem wyroku sprawuje Komitet Ministrów Rady Europy.

Wyrok ETPC nie uchyla orzeczenia krajowego, ale zobowiązuje państwo do usunięcia naruszenia — niekiedy także przez zmianę prawa.

Punktacja CKE

  • 13.1. 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (Nie) i poprawne uzasadnienie (przykładowa odpowiedź CKE: wyrok dotyczy prawa do wolności osobistej, które jest prawem osobistym należącym do pierwszej generacji).
  • 13.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (PP).
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „generacje praw czlowieka, Europejski Trybunal Praw Czlowieka, Rada Europy, Europejska Konwencja Praw Czlowieka, wolnosc osobista” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl