Zadanie 5
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zad. 5.1: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 1) Zdający wyjaśnia prawidłowości życia społeczno-kulturowego […]; 2) analizuje różnorodne postawy i zachowania społeczno-polityczne […]. (ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 2) Zdający wykazuje się umiejętnością czytania ze zrozumieniem tekstów publicystycznych, a także wybranych tekstów z zakresu nauk społecznych. (ZR) I. Człowiek w społeczeństwie. 4) Zdający analizuje poznawcze przyczyny stosowania stereotypów i związane z tym niebezpieczeństwa. (ZR) II. Różnorodność kulturowa. 11) Zdający wyjaśnia kwestię deformacji w postrzeganiu innych kultur na podstawie literatury (np. […] fragmentów pracy „Wizerunek obcego. Kultury afrykańskie w relacjach […]” Haliny Witek).
Zad. 5.2: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 1) […]; 8) Zdający wykorzystuje swą wiedzę do rozumienia zjawisk społeczno-politycznych, także w perspektywie globalnej i ze wskazaniem na globalne współzależności. (ZR) I. Człowiek w społeczeństwie. 4) Zdający analizuje poznawcze przyczyny stosowania stereotypów […]. (ZP) VII. Współczesne stosunki międzynarodowe. 3) Zdający wyjaśnia pojęcie globalizacji i wykazuje jej formy i skutki w sferze […] kultury i społeczeństwa […].
Treść zadania
Tekst 1. O postrzeganiu Afryki (H. Witek): autor „odgranicza się od otaczającej go przestrzeni […] z zachowaniem bezpiecznego — strategicznie dalekiego — dystansu. »Europejczycy patrzą na Afrykę, sami pozostając niewidzialnymi«. […] Afryka […] obserwowana jest z bezpiecznej odległości, zza parkanów, ogrodzeń, hotelowych tarasów, ogrodów misyjnych. […] pozostaje w swej tajemnicy nienaruszona, dzika, groźna […]. A przedmiotem poznania […] staje się Afryka […] oswojonych krajobrazów, których »dzikość«[,] ujęta w ramy, obserwowana być może ze specjalnie przygotowanych punktów widokowych […]”.
Tekst 2. O współczesnej turystyce (J. Isański): „[W] większości przypadków turyści nie są zainteresowani [kontaktem kulturowym z tubylcami, a] korzystają jedynie z przestrzeni, która znajduje się nad odpowiednio ciepłym morzem […]. Do opisu tego rodzaju doświadczeń socjologowie używają m.in. kategorii tzw. bańki środowiskowej. Jest to przestrzeń otaczająca turystę przez cały czas jego pobytu w obcym kulturowo […] miejscu, które dzięki całemu szeregowi zabiegów staje się […] mniej uciążliwe i [bardziej] przyjazne turyście. […] Zauważalna jest ścisła izolacja turystów od lokalnego środowiska — im bardziej szczelna, tym lepiej […]”.
5.1. (0–1) Uzasadnij, że określenie użyte w tekście 2. — bańka środowiskowa — można odnieść do sposobu postrzegania Afryki przedstawionego w tekście 1.
5.2. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Bańka środowiskowa prowadzi do szerokiej wymiany międzykulturowej i współpracy rozwojowej.
- Bańka środowiskowa prowadzi do eliminacji stereotypowego postrzegania odmiennych kultur.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
5.1. (przykładowe uzasadnienie)
Pisarz opisany w tekście 1. zachowuje się podobnie jak turysta zamknięty w bańce środowiskowej:
- izoluje się od lokalnej rzeczywistości — obserwuje Afrykę „zza parkanów, ogrodzeń, hotelowych tarasów”, odgradzając się od otaczającej go przestrzeni,
- ogląda ją z bezpiecznej odległości, w warunkach przygotowanych i kontrolowanych („specjalnie przygotowane punkty widokowe”), tak samo jak turysta korzystający z wycieczek fakultatywnych po najbardziej znanych atrakcjach,
- odbiera iluzję poznania, a nie poznanie — „dzikość ujęta w ramy” jest dawkowana tak, by dostarczyć wrażeń bez ryzyka; prawdziwe życie tubylców pozostaje mu nieznane.
W obu tekstach mamy więc ten sam mechanizm: fizyczna obecność w obcej kulturze bez rzeczywistego kontaktu z nią.
5.2. FF (klucz CKE: 1. F, 2. F)
- F — bańka środowiskowa polega właśnie na izolacji od lokalnego środowiska („im bardziej szczelna, tym lepiej”). To przeciwieństwo wymiany międzykulturowej.
- F — brak realnego kontaktu nie eliminuje stereotypów. Turysta widzi głównie obraz przygotowany dla niego i najbardziej znane atrakcje, „wpisujące turystów i ich doświadczenia w potoczny zakres wiedzy o danym obszarze”.
W 5.1 nie wystarczy zdefiniować bańki środowiskowej. Uzasadnienie musi odnieść pojęcie z tekstu 2. do konkretnych elementów tekstu 1. — parkanów, hotelowych tarasów, punktów widokowych, dystansu. Sama definicja to opis, nie uzasadnienie.
Nie wystarczy też streścić tekstu 1. Trzeba nazwać mechanizm wspólny obu tekstom: przebywanie w obcej kulturze przy jednoczesnym odgrodzeniu się od niej.
W 5.2 oba stwierdzenia brzmią „pozytywnie” i to jest cała pułapka. Wymiana międzykulturowa i eliminacja stereotypów to skutki kontaktu, a bańka środowiskowa kontaktowi zapobiega. Odpowiedź FF jest logicznym przeciwieństwem tego, co stwierdzenia sugerują.
Uwaga na hipotezę kontaktu. Zgodnie z nią kontakt między grupami zmniejsza uprzedzenia — ale tylko przy spełnieniu warunków: równy status, wspólny cel, współpraca, wsparcie instytucji. Turystyka w bańce tych warunków na ogół nie spełnia, więc trudno oczekiwać, że osłabi stereotypy.
Nie myl bańki środowiskowej z bańką informacyjną. Ta pierwsza dotyczy fizycznej izolacji turysty; druga (filter bubble) — zamknięcia w spersonalizowanym obiegu treści w internecie. Mechanizm jest analogiczny, ale to dwa różne pojęcia.
Treść zadania (CKE)
Postawy wobec obcych kultur
| Postawa | Na czym polega |
|---|---|
| etnocentryzm | ocena innych kultur miarą własnej, uznanej za lepszą |
| relatywizm kulturowy | rozumienie kultury w jej własnych kategoriach |
| ksenofobia | lęk i wrogość wobec obcych |
| egzotyzacja | traktowanie obcej kultury jak atrakcji, widowiska |
| dialog międzykulturowy | wymiana oparta na równości partnerów |
Oba teksty można odczytać jako przykład egzotyzacji: obca kultura jest oglądana jak eksponat — z dystansu, w bezpiecznych dawkach, bez wchodzenia w relację.
Hipoteza kontaktu — kiedy kontakt zmniejsza uprzedzenia
Gordon Allport wskazał cztery warunki, bez których spotkanie grup nie osłabia stereotypów:
- równy status uczestników,
- wspólny cel,
- współpraca, a nie rywalizacja,
- wsparcie instytucji lub norm społecznych.
Turystyka w bańce środowiskowej na ogół tych warunków nie spełnia — kontakt z mieszkańcami jest ograniczony i sprowadza się głównie do usług. To dodatkowo tłumaczy, dlaczego w 5.2 oba stwierdzenia są fałszywe (FF).
Dwie „bańki”, które łatwo pomylić
| Pojęcie | Dziedzina | Mechanizm |
|---|---|---|
| bańka środowiskowa | socjologia turystyki | fizyczna izolacja od lokalnego środowiska |
| bańka informacyjna (filter bubble) | media, internet | algorytm pokazuje tylko zgodne treści |
Wspólny efekt obu: potwierdzenie tego, co już się wiedziało, i brak konfrontacji z odmiennością.
Punktacja CKE
- 5.1. 1 pkt — sformułowanie poprawnego uzasadnienia (przykładowa odpowiedź CKE: pisarz, podobnie jak współcześni turyści, izolował się od lokalnej rzeczywistości, oglądał Afrykę z bezpiecznej odległości, poddawał się iluzji, bo nie poznał prawdziwego życia tubylców).
- 5.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FF).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „banka srodowiskowa, kontakt miedzykulturowy, stereotypy, postrzeganie innych kultur, turystyka” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl