Zadanie 10
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) VIII. Modele sprawowania władzy — system prezydencki, półprezydencki i parlamentarno-gabinetowy; struktura i odpowiedzialność egzekutywy. II. Wykorzystanie i tworzenie informacji — rozpoznanie systemu politycznego na podstawie przepisów konstytucyjnych i schematu.
Treść zadania
Fragmenty konstytucji państwa 1.:
Art. 6. Prezydent Republiki jest wybierany na 5 lat w wyborach powszechnych. Art. 8. Prezydent Republiki powołuje premiera. […] Na wniosek premiera powołuje innych członków rządu i ich odwołuje. Art. 9. Prezydent Republiki przewodniczy Radzie Ministrów. Art. 21. Premier kieruje działalnością rządu. […] Art. 50. W przypadku gdy Zgromadzenie Narodowe uchwali wotum nieufności […], premier składa Prezydentowi Republiki dymisję rządu.
Schemat. Egzekutywa i legislatywa na szczeblu federalnym w państwie 2. (prezydent wybierany przez elektorów, stojący na czele gabinetu sekretarzy odpowiedzialnych przed nim).
10.1. (0–1) Podaj nazwy państw, których systemów politycznych dotyczą przedstawione materiały.
10.2. (0–2) Wyjaśnij, na czym polega różnica między systemami politycznymi państw 1. i 2. w każdym z aspektów: sposób wyboru głowy państwa, struktura egzekutywy, odpowiedzialność polityczna egzekutywy.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
10.1.
- Państwo 1. — Republika Francuska (Francja) — system półprezydencki (semiprezydencki).
- Państwo 2. — Stany Zjednoczone Ameryki (USA) — system prezydencki.
10.2.
| Aspekt | Francja | USA |
|---|---|---|
| Sposób wyboru głowy państwa | prezydent wybierany w wyborach bezpośrednich (powszechnych, w dwóch turach) | prezydent wybierany w wyborach pośrednich — przez kolegium elektorów |
| Struktura egzekutywy | egzekutywa dualistyczna (otwarta) — prezydent oraz rząd z premierem na czele | egzekutywa monistyczna (zamknięta) — władza wykonawcza skupiona w rękach prezydenta, stojącego na czele gabinetu |
| Odpowiedzialność polityczna egzekutywy | rząd ponosi odpowiedzialność parlamentarną — Zgromadzenie Narodowe może uchwalić wotum nieufności (art. 50) | sekretarze są odpowiedzialni politycznie wyłącznie przed prezydentem; Kongres nie może odwołać gabinetu wotum nieufności |
W 10.2 trzeba podać trzy różnice, żeby dostać 2 punkty. Dwie różnice to tylko 1 punkt, jedna — zero. To zadanie z ostrym progiem, więc żaden wiersz tabeli nie może zostać pusty.
Każda odpowiedź musi zestawiać oba państwa. Napisanie „w USA prezydent stoi na czele gabinetu" bez wskazania, jak jest we Francji, to opis, a nie różnica.
Największa pułapka: wybory prezydenckie w USA jako „powszechne". Obywatele głosują, ale formalnie wybierają elektorów, którzy dopiero wybierają prezydenta. To wybory pośrednie — i właśnie dlatego możliwa jest sytuacja, w której zwycięzca głosowania powszechnego przegrywa wybory.
Nie myl impeachmentu z wotum nieufności. Impeachment w USA to odpowiedzialność konstytucyjna (prawna) za delikt — nie polityczna. Wotum nieufności we Francji to odpowiedzialność polityczna za sam kierunek działania rządu, bez zarzutu złamania prawa.
We Francji istnieje też odpowiedzialność rządu przed prezydentem — ale to nie odróżnia jej od USA. Odróżnia ją dodatkowa odpowiedzialność przed parlamentem, której w systemie prezydenckim nie ma w ogóle.
W 10.1 nie wystarczy napisać „republika prezydencka" i „republika półprezydencka". Polecenie pyta o nazwy państw, a nie typy systemów.
Treść zadania (CKE)
Trzy modele systemów politycznych
| Cecha | Prezydencki (USA) | Półprezydencki (Francja) | Parlamentarno-gabinetowy (Niemcy, Polska) |
|---|---|---|---|
| wybór głowy państwa | pośredni (elektorzy) | bezpośredni | parlament lub bezpośredni, ale słaba pozycja |
| struktura egzekutywy | monistyczna — sam prezydent | dualistyczna — prezydent + premier | dualistyczna, ale rządzi premier |
| kto tworzy rząd | prezydent (za zgodą Senatu) | prezydent, ale rząd musi mieć poparcie izby | parlament / większość parlamentarna |
| wotum nieufności | brak | jest (art. 50) | jest, kluczowy instrument |
| odpowiedzialność rządu | przed prezydentem | podwójna — przed prezydentem i parlamentem | przed parlamentem |
| rozwiązanie parlamentu | niemożliwe | prezydent może rozwiązać | możliwe w określonych sytuacjach |
Jak rozpoznać system na podstawie przepisów
Trzy pytania rozstrzygają niemal zawsze:
- Czy jest premier obok prezydenta? Nie → prezydencki. Tak → idź dalej.
- Czy prezydent jest wybierany bezpośrednio i ma realne kompetencje (przewodniczy rządowi, powołuje premiera)? Tak → półprezydencki.
- Czy prezydent pełni funkcje głównie reprezentacyjne? Tak → parlamentarno-gabinetowy.
W tym zadaniu art. 6, 8 i 9 (bezpośredni wybór, powoływanie premiera, przewodniczenie Radzie Ministrów) plus art. 50 (wotum nieufności) jednoznacznie wskazują na Francję.
Egzekutywa otwarta i zamknięta
| Typ | Kto ją tworzy | Przykład |
|---|---|---|
| zamknięta (monistyczna) | jeden organ — prezydent | USA |
| otwarta (dualistyczna) | głowa państwa i rząd | Francja, Polska, Niemcy |
Terminy „otwarta/zamknięta” i „dualistyczna/monistyczna” znaczą to samo — CKE uznaje obie pary.
Kohabitacja — specyfika systemu francuskiego
Ponieważ prezydent i większość parlamentarna pochodzą z osobnych wyborów, może się zdarzyć, że należą do przeciwnych obozów. Wtedy prezydent musi powołać premiera z obozu przeciwnego — to kohabitacja. W takiej sytuacji ośrodek realnej władzy przesuwa się od prezydenta do premiera, a system funkcjonuje bliżej modelu parlamentarno-gabinetowego. W systemie prezydenckim USA zjawisko to jest niemożliwe, bo rządu w sensie europejskim tam nie ma.
Punktacja CKE
- 10.1. 1 pkt — obie nazwy: Francja (Republika Francuska) i USA (Stany Zjednoczone Ameryki).
- 10.2. 2 pkt — trzy poprawne różnice; 1 pkt — dwie różnice; 0 pkt — jedna lub żadna.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „system polprezydencki Francja, system prezydencki USA, egzekutywa otwarta i zamknieta, odpowiedzialnosc polityczna rzadu" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl