Zadanie 17
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) XIV. Integracja europejska — instytucje Unii Europejskiej, ich skład, kompetencje i sposób powoływania; problem deficytu demokratycznego. II. Wykorzystanie i tworzenie informacji — rozpoznanie instytucji na podstawie przepisów traktatowych.
Treść zadania
O instytucjach Unii Europejskiej (na podstawie traktatów, Dz.U. UE 2007/C, 306/01):
Instytucja 1.: „Pełni, wspólnie z Radą, funkcje prawodawczą i budżetową. Pełni funkcje kontroli politycznej i konsultacyjne […]. W skład wchodzą przedstawiciele obywateli Unii […] wybierani na pięcioletnią kadencję w powszechnych wyborach bezpośrednich."
Instytucja 2.: „Orzeka zgodnie z Traktatami [m.in.] w zakresie skarg wniesionych przez Państwa Członkowskie [oraz] w sprawie wykładni prawa Unii lub ważności aktów przyjętych przez instytucje. Sędziowie i rzecznicy generalni […] mianowani za wspólnym porozumieniem […] na okres sześciu lat."
Instytucja 3.: „Nadzoruje stosowanie prawa Unii […]. Wykonuje budżet i zarządza programami. Pełni funkcje koordynacyjne, wykonawcze i zarządzające […]. Kadencja wynosi pięć lat. [Członkowie] wybierani na podstawie sugestii zgłaszanych przez Państwa Członkowskie."
17.1. (0–2) Do przepisów dotyczących danej instytucji dopisz jej nazwę.
17.2. (0–1) Wyjaśnij, na czym polega różnica w legitymizacji tych instytucji.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
17.1.
- Instytucja 1. — Parlament Europejski (funkcja prawodawcza i budżetowa wspólnie z Radą, wybory powszechne i bezpośrednie, kadencja 5 lat).
- Instytucja 2. — Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (orzekanie, wykładnia prawa UE, sędziowie i rzecznicy generalni, kadencja 6 lat).
- Instytucja 3. — Komisja Europejska („strażniczka traktatów", wykonywanie budżetu, funkcje wykonawcze i zarządzające, kadencja 5 lat).
17.2.
Różnica dotyczy źródła mandatu do sprawowania władzy:
- Parlament Europejski ma legitymizację bezpośrednią (demokratyczną) — jego skład wyłaniają sami obywatele Unii w powszechnych wyborach bezpośrednich. Posłowie odpowiadają więc bezpośrednio przed wyborcami.
- Trybunał Sprawiedliwości UE i Komisja Europejska mają legitymizację pośrednią — ich członkowie są mianowani / desygnowani przez państwa członkowskie (a skład Komisji dodatkowo zatwierdza Parlament). Obywatele nie mają na ich obsadę bezpośredniego wpływu.
Ta asymetria jest źródłem zarzutu deficytu demokratycznego w Unii Europejskiej — realną władzę wykonawczą sprawuje organ, którego obywatele nie wybierają wprost.
W 17.1 najczęstsza pomyłka to „Rada Europejska" albo „Rada Unii Europejskiej" zamiast Komisji. Rozstrzyga zwrot „nadzoruje stosowanie prawa Unii" i „wykonuje budżet" — to opis Komisji Europejskiej, zwanej strażniczką traktatów. Rada UE współtworzy prawo, ale go nie nadzoruje.
Uwaga na trzy podobne nazwy: Rada Europejska (szefowie państw i rządów, wyznacza kierunki polityczne), Rada Unii Europejskiej (ministrowie, współprawodawca) i Rada Europy (organizacja spoza UE, ochrona praw człowieka, Strasburg). Na maturze mieszają się regularnie.
Nie myl TSUE z ETPC. Trybunał Sprawiedliwości UE (Luksemburg) orzeka o prawie unijnym; Europejski Trybunał Praw Człowieka (Strasburg) — o naruszeniach Konwencji Rady Europy.
W 17.2 nie wystarczy napisać, jak powoływane są poszczególne instytucje. Trzeba nazwać różnicę w legitymizacji: bezpośrednia (od obywateli) kontra pośrednia (od państw członkowskich). Samo wyliczenie procedur to opis, nie wyjaśnienie.
Legitymizacja to nie to samo co kompetencje. Pytanie nie dotyczy tego, co dana instytucja robi, tylko skąd czerpie prawo do działania.
W 17.1 progi są ostre: trzy nazwy = 2 pkt, dwie = 1 pkt, jedna = 0 pkt. Nie warto zostawiać pustego pola — nawet niepewna odpowiedź nic nie kosztuje.
Treść zadania (CKE)
Instytucje Unii Europejskiej — ściąga
| Instytucja | Skład | Kadencja | Główna rola | Siedziba |
|---|---|---|---|---|
| Parlament Europejski | posłowie wybierani bezpośrednio | 5 lat | prawodawstwo i budżet (z Radą), kontrola | Strasburg / Bruksela |
| Rada Europejska | szefowie państw i rządów + przewodniczący + szef KE | — | wyznacza kierunki polityczne | Bruksela |
| Rada Unii Europejskiej | ministrowie państw członkowskich | rotacyjna prezydencja | współprawodawca z PE | Bruksela |
| Komisja Europejska | po jednym komisarzu z państwa | 5 lat | inicjatywa ustawodawcza, nadzór, wykonanie budżetu | Bruksela |
| TSUE | sędziowie + rzecznicy generalni | 6 lat | wykładnia i stosowanie prawa UE | Luksemburg |
| Trybunał Obrachunkowy | po jednym członku z państwa | 6 lat | kontrola finansów UE | Luksemburg |
| Europejski Bank Centralny | zarząd + rada prezesów | 8 lat (zarząd) | polityka pieniężna strefy euro | Frankfurt |
Legitymizacja bezpośrednia i pośrednia
| Typ | Skąd mandat | Instytucje UE |
|---|---|---|
| bezpośrednia | od obywateli, w wyborach | Parlament Europejski |
| pośrednia | przez organy pochodzące z wyborów | Komisja, Rada, TSUE, EBC |
Deficyt demokratyczny — argumenty w sporze:
| Zarzut | Odpowiedź |
|---|---|
| Komisja nie pochodzi z wyborów | jest zatwierdzana i może być odwołana przez wybrany Parlament |
| decyzje zapadają za daleko od obywatela | obowiązuje zasada pomocniczości (art. 5 TUE) |
| niska frekwencja w wyborach do PE | rosną kompetencje PE (zwykła procedura ustawodawcza) |
| brak europejskiej debaty publicznej | system Spitzenkandidaten, europejska inicjatywa obywatelska (1 mln podpisów) |
Kto ma inicjatywę ustawodawczą w UE
Wyłącznie Komisja Europejska — to jej najmocniejsze uprawnienie. Parlament i Rada mogą jedynie wezwać Komisję do przedłożenia projektu. Obywatele mogą skorzystać z europejskiej inicjatywy obywatelskiej (milion podpisów z co najmniej 7 państw), która również jest wezwaniem skierowanym do Komisji, a nie samodzielnym projektem.
Punktacja CKE
- 17.1. 2 pkt — trzy poprawne nazwy; 1 pkt — dwie nazwy.
- 17.2. 1 pkt — wskazanie różnicy: Parlament Europejski pochodzi z wyborów bezpośrednich, a pozostałe instytucje są obsadzane przez państwa członkowskie.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „instytucje Unii Europejskiej, Parlament Europejski, Trybunal Sprawiedliwosci UE, Komisja Europejska, legitymizacja wladzy" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl