Zadanie 17
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zad. 17.1: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 7) Zdający analizuje współczesny ład międzynarodowy i wyjaśnia rolę różnych podmiotów zaangażowanych w jego stabilność lub zmianę w jego funkcjonowaniu. (ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 2) […] interpretacja innych źródeł […]. (ZR) XIV. Integracja europejska. 5) Zdający przedstawia zadania […] Parlamentu […]; 6) przedstawia podział kompetencji pomiędzy Komisją i Radą […]; 7) […] przedstawia najważniejsze kompetencje jej [Unii Europejskiej] instytucji sądowych.
Zad. 17.2: (ZR) I. 7) […]; 8) wykorzystuje swą wiedzę do rozumienia zjawisk społeczno-politycznych, także w perspektywie globalnej […]. (ZR) XIV. Integracja europejska. 4) Zdający rozważa kwestię charakteru prawnego Unii Europejskiej, korzystając z przepisów traktatu z Lizbony […]; 5) […] wyjaśnia kwestię legitymizacji […] instytucji [Unii Europejskiej].
Treść zadania
O instytucjach Unii Europejskiej (na podstawie traktatów, Dz.U. UE 2007/C, 306/01):
Instytucja 1.: „Pełni, wspólnie z Radą, funkcje prawodawczą i budżetową. Pełni funkcje kontroli politycznej i konsultacyjne […]. W skład wchodzą przedstawiciele obywateli Unii […] wybierani na pięcioletnią kadencję w powszechnych wyborach bezpośrednich […]”.
Instytucja 2.: „Orzeka zgodnie z Traktatami [m.in.] w zakresie skarg wniesionych przez Państwa Członkowskie [oraz] w sprawie wykładni prawa Unii lub ważności aktów przyjętych przez instytucje. Sędziowie i rzecznicy generalni […] mianowani za wspólnym porozumieniem […] na okres sześciu lat.”
Instytucja 3.: „Nadzoruje stosowanie prawa Unii […]. Wykonuje budżet i zarządza programami. Pełni funkcje koordynacyjne, wykonawcze i zarządzające […]. Kadencja […] wynosi pięć lat. [Członkowie są] wybierani na podstawie sugestii zgłaszanych przez Państwa Członkowskie […]”.
17.1. (0–2) Do przepisów dotyczących danej instytucji dopisz jej nazwę.
17.2. (0–1) Wyjaśnij, na czym polega różnica w legitymizacji tych instytucji.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
17.1.
- Instytucja 1. — Parlament Europejski (funkcja prawodawcza i budżetowa wspólnie z Radą, wybory powszechne i bezpośrednie, kadencja 5 lat).
- Instytucja 2. — Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (orzekanie, wykładnia prawa UE, sędziowie i rzecznicy generalni, kadencja 6 lat).
- Instytucja 3. — Komisja Europejska („strażniczka traktatów”, wykonywanie budżetu, funkcje wykonawcze i zarządzające, kadencja 5 lat).
17.2. (przykładowa odpowiedź)
Różnica dotyczy źródła mandatu do sprawowania władzy:
- Parlament Europejski ma legitymizację bezpośrednią (demokratyczną) — jego skład wyłaniają sami obywatele Unii w powszechnych wyborach bezpośrednich. Posłowie odpowiadają więc bezpośrednio przed wyborcami.
- Trybunał Sprawiedliwości UE i Komisja Europejska mają legitymizację pośrednią — ich członkowie są mianowani / desygnowani przez państwa członkowskie (a skład Komisji dodatkowo zatwierdza Parlament). Obywatele nie mają na ich obsadę bezpośredniego wpływu.
Ta różnica jest jednym z argumentów w dyskusji o tzw. deficycie demokratycznym w Unii Europejskiej.
W 17.1 nie wpisuj „Rada Europejska” ani „Rada Unii Europejskiej” zamiast Komisji. Rozstrzyga zwrot „nadzoruje stosowanie prawa Unii” i „wykonuje budżet” — to opis Komisji Europejskiej, zwanej strażniczką traktatów. Rada UE współtworzy prawo, ale go nie nadzoruje.
Uwaga na trzy podobne nazwy: Rada Europejska (szefowie państw i rządów, wyznacza kierunki polityczne), Rada Unii Europejskiej (ministrowie, współprawodawca) i Rada Europy (organizacja spoza UE, ochrona praw człowieka, Strasburg).
Nie myl TSUE z ETPC. Trybunał Sprawiedliwości UE (Luksemburg) orzeka o prawie unijnym; Europejski Trybunał Praw Człowieka (Strasburg) — o naruszeniach Konwencji Rady Europy.
W 17.2 pokaż różnicę, a nie trzy osobne opisy. Przykładowa odpowiedź CKE jest krótka: na skład instytucji 1. obywatele mają bezpośredni wpływ (wybierają posłów w wyborach powszechnych i bezpośrednich), a w przypadku instytucji 2. i 3. jest inaczej. Wystarczy więc zestawić wybór bezpośredni z obsadą przez państwa członkowskie.
Legitymizacja to nie to samo co kompetencje. Pytanie nie dotyczy tego, co dana instytucja robi, tylko skąd czerpie prawo do działania.
W 17.1 progi są ostre: trzy nazwy = 2 pkt, dwie = 1 pkt, jedna = 0 pkt. Nie warto zostawiać pustego pola — nawet niepewna odpowiedź nic nie kosztuje.
Treść zadania (CKE)
Instytucje Unii Europejskiej — ściąga
| Instytucja | Skład | Kadencja | Główna rola | Siedziba |
|---|---|---|---|---|
| Parlament Europejski | posłowie wybierani bezpośrednio | 5 lat | prawodawstwo i budżet (z Radą), kontrola | Strasburg / Bruksela |
| Rada Europejska | szefowie państw i rządów + przewodniczący + szef KE | — | wyznacza kierunki polityczne | Bruksela |
| Rada Unii Europejskiej | ministrowie państw członkowskich | rotacyjna prezydencja | współprawodawca z PE | Bruksela |
| Komisja Europejska | po jednym komisarzu z państwa | 5 lat | inicjatywa ustawodawcza, nadzór, wykonanie budżetu | Bruksela |
| TSUE | sędziowie + rzecznicy generalni | 6 lat | wykładnia i stosowanie prawa UE | Luksemburg |
| Trybunał Obrachunkowy | po jednym członku z państwa | 6 lat | kontrola finansów UE | Luksemburg |
| Europejski Bank Centralny | zarząd + rada prezesów | 8 lat (zarząd) | polityka pieniężna strefy euro | Frankfurt |
Legitymizacja bezpośrednia i pośrednia
| Typ | Skąd mandat | Instytucje UE |
|---|---|---|
| bezpośrednia | od obywateli, w wyborach | Parlament Europejski |
| pośrednia | przez organy pochodzące z wyborów | Komisja, Rada, TSUE, EBC |
Deficyt demokratyczny — argumenty w sporze:
| Zarzut | Odpowiedź |
|---|---|
| Komisja nie pochodzi z wyborów | jest zatwierdzana i może być odwołana przez wybrany Parlament |
| decyzje zapadają za daleko od obywatela | obowiązuje zasada pomocniczości (art. 5 TUE) |
| niska frekwencja w wyborach do PE | rosną kompetencje PE (zwykła procedura ustawodawcza) |
| brak europejskiej debaty publicznej | system Spitzenkandidaten, europejska inicjatywa obywatelska (1 mln podpisów) |
Kto ma inicjatywę ustawodawczą w UE
Co do zasady Komisja Europejska (traktaty przewidują nieliczne wyjątki). Parlament i Rada mogą zwrócić się do Komisji do przedłożenia projektu. Obywatele mogą skorzystać z europejskiej inicjatywy obywatelskiej (milion podpisów z co najmniej 7 państw), która również jest wezwaniem skierowanym do Komisji, a nie samodzielnym projektem.
Punktacja CKE
- 17.1. 2 pkt — trzy poprawne nazwy; 1 pkt — dwie nazwy; 0 pkt — inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
- 17.2. 1 pkt — sformułowanie poprawnej różnicy (przykładowa odpowiedź CKE: na skład instytucji 1. obywatele mają bezpośredni wpływ — członków Parlamentu Europejskiego wybierają w wyborach powszechnych i bezpośrednich; inaczej jest z instytucjami 2. i 3.).
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „instytucje Unii Europejskiej, Parlament Europejski, Trybunal Sprawiedliwosci UE, Komisja Europejska, legitymizacja wladzy” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl