Zadanie 8
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zad. 8.1: (ZP) I. Wiedza i rozumienie. 3) Zdający przedstawia funkcjonowanie systemu politycznego Rzeczypospolitej Polskiej. (ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 2) Zdający wykazuje się umiejętnością […] interpretacji innych źródeł (np. wykresy i schematy) […]. (ZR) VII. Rywalizacja o władzę. 5) Zdający charakteryzuje etapy rozwoju systemu partyjnego w Rzeczypospolitej Polskiej. (ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie. 9) Zdający interpretuje wyniki badań opinii publicznej […].
Zad. 8.2: (ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 2) […] interpretacja innych źródeł (np. wykresy i schematy) […]. (ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie. 9) Zdający interpretuje wyniki badań opinii publicznej […].
Treść zadania
Tabela 1. Oceny działalności izb parlamentu (CBOS, w %; pominięto odpowiedzi „trudno powiedzieć”):
| Instytucja / ocena | 2019: VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII | 2020: I, II, III, V, VI, VII, VIII, IX |
|---|---|---|
| Sejm RP — dobra | 35, 32, 37, 34, 32, 45, 37 | 34, 35, 37, 31, 34, 35, 36, 30 |
| Sejm RP — zła | 48, 49, 46, 50, 51, 39, 47 | 50, 50, 47 (III), 55, 53, 51, 50, 52 (IX) |
| Senat RP — dobra | 36, 32 (VII), 34, 34, 32, 39, 40 | 35, 38, 35, 32, 34, 38, 36, 36 |
| Senat RP — zła | 38, 42, 40, 41, 42, 35, 30 | 37, 39, 44, 50, 48, 42, 44, 40 |
Tabela 2. Potencjalne elektoraty a ocena działalności Sejmu RP (wrzesień 2020):
| Ugrupowanie | ocena dobra | ocena zła |
|---|---|---|
| Prawo i Sprawiedliwość (Zjednoczona Prawica) | 60% | 24% |
| Koalicja Obywatelska | 10% | 85% |
| Lewica | 8% | 80% |
| Konfederacja Wolność i Niepodległość | 14% | 71% |
8.1. (0–1) Uwzględniając przynależność polityczną większości posłów na Sejm RP, wyjaśnij zróżnicowanie oceny działalności tej izby ze względu na preferencje wyborcze respondentów.
8.2. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Między marcem a wrześniem 2020 roku odsetek złych ocen działalności Sejmu RP wzrósł o 5%.
- W ostatnim półroczu 2019 roku odsetek dobrych ocen działalności Senatu RP systematycznie wzrastał.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
8.1. (przykładowa odpowiedź)
W Sejmie RP większość posłów należała wówczas do Prawa i Sprawiedliwości (koalicji Zjednoczonej Prawicy). Dlatego ocena izby wiąże się ze stosunkiem respondenta do obozu, który ma w niej większość:
- zwolennicy PiS — ugrupowania mającego większość w Sejmie — w większości (60%) oceniają Sejm dobrze,
- elektoraty ugrupowań opozycyjnych (KO, Lewica, Konfederacja) w większości oceniają Sejm źle: dobre oceny wynoszą tam tylko 8–14%, a złe 71–85%.
Można też zestawić wynik elektoratu PiS z wynikiem ogółu: we wrześniu 2020 r. dobrze oceniało Sejm 30% ogółu badanych (tak ujęty jest drugi typ przykładowej odpowiedzi w zasadach oceniania CKE).
8.2. FF (klucz CKE: 1. F, 2. F)
- F — w marcu 2020 r. złych ocen było 47%, we wrześniu 52%. To wzrost o 5 punktów procentowych, a nie „o 5%”. Wzrost procentowy wynosi tu .
- F — w drugim półroczu 2019 r. odsetek dobrych ocen Senatu wynosił kolejno: 32, 34, 34, 32, 39, 40. Ciąg nie jest rosnący: między sierpniem a wrześniem wartość się nie zmieniła, a w październiku spadła z 34% do 32%.
Stwierdzenie 1. w 8.2 to klasyczna pułapka „procent kontra punkt procentowy". Wzrost z 47% do 52% to 5 punktów procentowych, ale ok. 10,6 procent wartości wyjściowej. W kluczu CKE to zdanie jest fałszywe.
Stwierdzenie 2. wymaga sprawdzenia całego ciągu, nie tylko końców. Wartości skrajne (32% w lipcu, 40% w grudniu) sugerują wzrost — ale słowo „systematycznie” oznacza, że każda kolejna wartość musi być wyższa od poprzedniej. Wystarczy jeden spadek (34 → 32 w październiku), by stwierdzenie było fałszywe.
W 8.1 nie wystarczy opisać danych z tabeli. Polecenie mówi „uwzględniając kwestię przynależności politycznej większości posłów” — trzeba więc powiedzieć wprost, że PiS miał większość w Sejmie, i z tego wyprowadzić różnicę ocen. Samo przepisanie liczb (60% vs 8–14%) to opis, nie wyjaśnienie.
Nie mieszaj Sejmu z Senatem. Po wyborach parlamentarnych z 2019 r. większość w Senacie miała opozycja, a w Sejmie — PiS. Zadanie 8.1 dotyczy wyłącznie Sejmu.
Pominięte „trudno powiedzieć” oznacza, że oceny nie sumują się do 100%. Dla PiS: 60% + 24% = 84%, reszta to niezdecydowani. Nie należy więc liczyć „reszty do stu" jako ocen przeciwnych.
Treść zadania (CKE)
Procent kontra punkt procentowy
| Zmiana z | na | punkty procentowe | procent |
|---|---|---|---|
| 47% | 52% | +5 p.p. | +10,6% |
| 20% | 40% | +20 p.p. | +100% |
| 60% | 30% | −30 p.p. | −50% |
Reguła: punkty procentowe to zwykła różnica dwóch odsetków; procent to zmiana odniesiona do wartości wyjściowej:
Gdy w zdaniu pojawia się „wzrósł o X%”, zawsze sprawdź, czy chodzi o punkty procentowe, czy o zmianę względną.
Trzy słowa-klucze w zdaniach o danych
| Słowo | Co trzeba sprawdzić |
|---|---|
| systematycznie | każda kolejna wartość rośnie (lub maleje) — jeden wyjątek przesądza |
| większość | wartość przekracza 50%, a nie tylko jest najwyższa |
| o X% | czy chodzi o punkty procentowe, czy o zmianę względną |
Dlaczego elektoraty oceniają instytucje tak różnie
Możliwy mechanizm (wyjaśnienie, nie cytat ze źródła):
- Wyborca identyfikuje się z partią.
- Partia kontroluje instytucję (tu: ma większość w Sejmie).
- Ocena instytucji staje się dla wyborcy w dużej mierze oceną własnej strony sporu.
- Ocena jest wyższa u zwolenników, niższa u przeciwników.
Wskaźnik z tabeli 2. jest tu wyrazisty: rozpiętość ocen dobrych między elektoratem PiS (60%) a Lewicy (8%) wynosi 52 punkty procentowe.
Punktacja CKE
- 8.1. 1 pkt — sformułowanie poprawnego wyjaśnienia (w przykładowych odpowiedziach CKE: większość zwolenników PiS dobrze ocenia Sejm, w którym PiS ma większość, a elektoraty ugrupowań opozycyjnych w większości oceniają go źle; albo zestawienie 60% dobrych ocen wśród zwolenników PiS z 30% wśród ogółu).
- 8.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FF).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „opinia publiczna, oceny instytucji, elektoraty partyjne, Sejm i Senat, punkty procentowe” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl