Zadanie 18
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zad. 18.1: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 7) Zdający analizuje współczesny ład międzynarodowy […]; 8) wykorzystuje swą wiedzę do rozumienia zjawisk społeczno-politycznych, także w perspektywie globalnej i ze wskazaniem na globalne współzależności. (ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 2) […] czytanie ze zrozumieniem tekstów publicystycznych […]. (ZR) V. Państwo, myśl polityczna i demokratyzacja. 2) Zdający charakteryzuje atrybuty państwa jako organizacji politycznej (terytorialność, przymusowość, suwerenność zewnętrzna i wewnętrzna); przedstawia cechy władzy państwowej. (ZR) XIII. Ład międzynarodowy. 7) Zdający wyjaśnia problem separatyzmów i odnosi go do prawa międzynarodowego […]; 10) przedstawia konflikty międzynarodowe i etniczne w XXI wieku na obszarze […] Dalekiego Wschodu; lokalizuje je i wyjaśnia ich […] konsekwencje.
Zad. 18.2: (ZR) I. 7) […]. (ZR) XIII. 7) […]. (ZP) VII. Współczesne stosunki międzynarodowe. 4) Zdający przedstawia konflikty etniczne na obszarze państw członkowskich Unii Europejskiej; lokalizuje je, wyjaśnia ich […] konsekwencje.
Treść zadania
O Republice Chińskiej na Tajwanie: „Pełniąca […] funkcję [prezydenta] od 2016 r., Tsai Ing-wen[,] jest przeciwna zbliżeniu z ChRL, a wśród członków jej ugrupowania (Demokratycznej Partii Postępowej) są zwolennicy proklamowania niepodległego państwa tajwańskiego. Formalnie rzecz biorąc, od 1949 r. do dziś na Tajwanie mamy bowiem do czynienia z Republiką Chińską […]. Dziś to Republika Chińska nie jest uznawana przez większość państw świata — choć równocześnie wiele z nich utrzymuje z Tajwanem relacje. Ale poniżej poziomu oficjalnego uznania, by nie drażnić Pekinu. Ten traktuje bowiem wyspę jako zbuntowaną prowincję […]”. (P. Bernardyn, Tajwański ból głowy, „Tygodnik Powszechny” 2021, nr 26 (3755), s. 40)
18.1. (0–1) Odnosząc się do cech państwa, sformułuj argument i kontrargument do tezy: Organizm polityczny, którego nazwę podkreślono w tekście, jest państwem.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
18.1. (przykładowa odpowiedź)
Argument (za tezą): Republika Chińska na Tajwanie spełnia trzy klasyczne wymogi konieczne do uznania jej za państwo: ma odrębne terytorium, ludność oraz władzę sprawującą kontrolę nad tym terytorium.
Kontrargument (przeciw tezie): Republika Chińska nie jest formalnie uznawana przez większość państw świata, w tym przez Chińską Republikę Ludową, która traktuje wyspę jako zbuntowaną prowincję.
18.2. A — Cypr Północny (klucz CKE).
Turecka Republika Cypru Północnego, podobnie jak Tajwan, faktycznie funkcjonuje jak państwo (ma terytorium, ludność, władzę), ale nie jest uznawana przez społeczność międzynarodową — z wyjątkiem Turcji.
W 18.1 nie podawaj dwóch argumentów zamiast pary argument–kontrargument. Polecenie wymaga zdania za tezą i zdania przeciw niej — obu naraz, bo punkt przyznaje się łącznie.
Polecenie wprost każe „odnieść się do cech państwa”. Argument w rodzaju „Tajwan ma silną gospodarkę” albo „jest demokracją” nie odnosi się do cech państwa. W przykładowej odpowiedzi CKE argument opiera się na terytorium, ludności i władzy (albo na tym, że władze Tajwanu uznają rządzone terytorium za Republikę Chińską), a kontrargument — na braku formalnego uznania przez większość państw świata.
W 18.2 kusi odpowiedź C (Sudan Południowy). Sudan Południowy jest uznanym członkiem ONZ od 2011 r. — jego status jest w pełni normalny. Korea Południowa (B) i Macedonia Północna (D) także są uznanymi członkami ONZ; ta ostatnia miała jedynie spór o nazwę z Grecją, rozwiązany porozumieniem z Prespy (2018), co nie jest tym samym co brak uznania.
Nie myl braku uznania z brakiem relacji. Tekst wprost mówi, że wiele państw utrzymuje z Tajwanem stosunki „poniżej poziomu oficjalnego uznania” — przez biura przedstawicielskie zamiast ambasad. Uznanie jest aktem politycznym i prawnym, nie warunkiem współpracy gospodarczej.
Uwaga na kierunek historii. Do 1971 r. to Republika Chińska (Tajwan) reprezentowała Chiny w ONZ, w tym w Radzie Bezpieczeństwa. Rezolucja 2758 Zgromadzenia Ogólnego przeniosła to miejsce na ChRL — i od tego momentu Tajwan stopniowo tracił uznanie kolejnych państw.
Treść zadania (CKE)
Cechy państwa — konwencja z Montevideo (1933)
| Cecha | Czy Tajwan ją spełnia |
|---|---|
| stała ludność | ✔ ok. 23 mln mieszkańców |
| określone terytorium | ✔ wyspa Tajwan i wyspy przyległe |
| rząd (władza suwerenna) | ✔ prezydent, parlament, armia, waluta |
| zdolność do utrzymywania stosunków z innymi państwami | sporne — Tajwan utrzymuje relacje z wieloma państwami, ale w większości poniżej poziomu oficjalnego uznania |
Trzy pierwsze cechy to klasyczna triada z teorii Georga Jellinka. Osobną kwestią jest uznanie międzynarodowe: według teorii deklaratywnej uznanie tylko potwierdza istniejący stan; według teorii konstytutywnej dopiero ono czyni państwo państwem.
Państwa nieuznawane lub uznawane częściowo
| Terytorium | Kto uznaje | Kontekst |
|---|---|---|
| Tajwan (Republika Chińska) | nieliczne państwa | spór z ChRL od 1949 r. |
| Turecka Republika Cypru Północnego | tylko Turcja | podział Cypru od 1974 r. |
| Kosowo | część państw (nie: Serbia, Rosja, Chiny) | ogłoszenie niepodległości 2008 |
| Abchazja, Osetia Południowa | Rosja i kilka państw | odłączone od Gruzji |
| Naddniestrze | żadne państwo członkowskie ONZ | odłączone od Mołdawii |
| Palestyna | większość państw członkowskich ONZ; państwo-obserwator w ONZ | konflikt bliskowschodni |
Uznanie państwa a uznanie rządu
| Rodzaj | Czego dotyczy |
|---|---|
| uznanie państwa | powstania nowego podmiotu prawa międzynarodowego |
| uznanie rządu | legalności władzy w istniejącym państwie |
| de iure | pełne, formalne, trwałe |
| de facto | ograniczone, tymczasowe, bez nawiązania pełnych stosunków |
Relacje wielu państw z Tajwanem mają charakter faktyczny — funkcjonują biura gospodarcze i kulturalne zamiast ambasad.
Punktacja CKE
- 18.1. 1 pkt — sformułowanie poprawnego argumentu i poprawnego kontrargumentu.
- 18.2. 1 pkt — odpowiedź A.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „cechy panstwa, uznanie miedzynarodowe, Tajwan, panstwa nieuznawane, Cypr Polnocny” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl