Zadanie 18
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) V. Państwo, myśl polityczna i modele ustrojowe — cechy państwa, suwerenność, uznanie międzynarodowe. (ZR) XIII. Ład międzynarodowy — konflikty terytorialne i etniczne w XXI wieku, państwa nieuznawane.
Treść zadania
O Republice Chińskiej na Tajwanie: „Pełniąca funkcję [prezydenta] od 2016 r. Tsai Ing-wen jest przeciwna zbliżeniu z ChRL […]. Formalnie rzecz biorąc, od 1949 r. do dziś na Tajwanie mamy do czynienia z Republiką Chińską […]. Dziś to Republika Chińska nie jest uznawana przez większość państw świata — choć równocześnie wiele z nich utrzymuje z Tajwanem relacje. Ale poniżej poziomu oficjalnego uznania, by nie drażnić Pekinu. Ten traktuje bowiem wyspę jako zbuntowaną prowincję." (P. Bernardyn, Tajwański ból głowy, „Tygodnik Powszechny" 2021)
18.1. (0–1) Odnosząc się do cech państwa, sformułuj argument i kontrargument do tezy: Organizm polityczny, którego nazwę podkreślono w tekście, jest państwem.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
18.1.
Argument (za tezą): Republika Chińska na Tajwanie spełnia trzy klasyczne konstytutywne cechy państwa: ma wyodrębnione terytorium (wyspa Tajwan wraz z mniejszymi wyspami), stałą ludność oraz suwerenną władzę sprawującą efektywną kontrolę nad tym terytorium — z własnym rządem, parlamentem, wojskiem, walutą i wyborami prezydenckimi.
Kontrargument (przeciw tezie): Republika Chińska nie jest formalnie uznawana przez większość państw świata, w tym przez Chińską Republikę Ludową, która traktuje ją jako zbuntowaną prowincję. Brakuje jej więc czwartej cechy wskazywanej w konwencji z Montevideo — zdolności do utrzymywania stosunków z innymi państwami na poziomie oficjalnego uznania, a także członkostwa w ONZ.
18.2. A — Cypr Północny.
Turecka Republika Cypru Północnego, podobnie jak Tajwan, faktycznie funkcjonuje jako państwo (ma terytorium, ludność, władzę), ale nie jest uznawana przez społeczność międzynarodową — z wyjątkiem Turcji. To ten sam status: państwo de facto, ale nie de iure.
W 18.1 najczęstszy błąd to sformułowanie dwóch argumentów zamiast pary argument–kontrargument. Polecenie wymaga zdania za tezą i zdania przeciw niej — obu naraz, bo punkt przyznaje się łącznie.
Polecenie wprost każe „odnieść się do cech państwa". Argument oparty na tym, że „Tajwan ma silną gospodarkę" albo „jest demokracją", nie punktuje — trzeba wymienić cechy konstytutywne: terytorium, ludność, władza suwerenna (i ewentualnie zdolność do stosunków międzynarodowych).
W 18.2 kusi odpowiedź C (Sudan Południowy). Sudan Południowy jest uznanym członkiem ONZ od 2011 r. — jego status jest w pełni normalny. Korea Południowa (B) i Macedonia Północna (D) także są uznanymi członkami ONZ; ta ostatnia miała jedynie spór o nazwę z Grecją, rozwiązany porozumieniem z Prespy (2018), co nie jest tym samym co brak uznania.
Nie myl braku uznania z brakiem relacji. Tekst wprost mówi, że wiele państw utrzymuje z Tajwanem stosunki „poniżej poziomu oficjalnego uznania" — przez biura przedstawicielskie zamiast ambasad. Uznanie jest aktem politycznym i prawnym, nie warunkiem współpracy gospodarczej.
Uwaga na kierunek historii. Do 1971 r. to Republika Chińska (Tajwan) reprezentowała Chiny w ONZ, w tym w Radzie Bezpieczeństwa. Rezolucja 2758 Zgromadzenia Ogólnego przeniosła to miejsce na ChRL — i od tego momentu Tajwan stopniowo tracił uznanie kolejnych państw.
Treść zadania (CKE)
Cechy państwa — konwencja z Montevideo (1933)
| Cecha | Czy Tajwan ją spełnia |
|---|---|
| stała ludność | ✔ ok. 23 mln mieszkańców |
| określone terytorium | ✔ wyspa Tajwan i wyspy przyległe |
| rząd (władza suwerenna) | ✔ prezydent, parlament, armia, waluta |
| zdolność do utrzymywania stosunków z innymi państwami | ✘ — brak uznania przez większość państw |
Trzy pierwsze cechy to klasyczna triada z teorii Georga Jellinka. Czwarta jest sporna: według teorii deklaratywnej uznanie tylko potwierdza istniejący stan; według teorii konstytutywnej dopiero ono czyni państwo państwem. Cały spór o Tajwan da się sprowadzić do wyboru między tymi teoriami — i właśnie dlatego zadanie prosi o argument i kontrargument.
Państwa nieuznawane lub uznawane częściowo
| Terytorium | Kto uznaje | Kontekst |
|---|---|---|
| Tajwan (Republika Chińska) | kilkanaście państw | spór z ChRL od 1949 r. |
| Turecka Republika Cypru Północnego | tylko Turcja | podział Cypru od 1974 r. |
| Kosowo | ok. 100 państw (nie: Serbia, Rosja, Chiny) | niepodległość 2008 |
| Abchazja, Osetia Południowa | Rosja i kilka państw | odłączone od Gruzji |
| Naddniestrze | brak uznania | odłączone od Mołdawii |
| Palestina | ponad 140 państw, obserwator w ONZ | konflikt bliskowschodni |
Uznanie państwa a uznanie rządu
| Rodzaj | Czego dotyczy |
|---|---|
| uznanie państwa | powstania nowego podmiotu prawa międzynarodowego |
| uznanie rządu | legalności władzy w istniejącym państwie |
| de iure | pełne, formalne, trwałe |
| de facto | ograniczone, tymczasowe, bez nawiązania pełnych stosunków |
Relacje wielu państw z Tajwanem mają charakter faktyczny — funkcjonują biura gospodarcze i kulturalne zamiast ambasad. Polska ma w Tajpej Biuro Polskie, a Tajwan w Warszawie — Biuro Gospodarcze i Kulturalne Tajpej.
Punktacja CKE
- 18.1. 1 pkt — poprawny argument i poprawny kontrargument, oba odwołujące się do cech państwa.
- 18.2. 1 pkt — odpowiedź A.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „cechy panstwa, uznanie miedzynarodowe, Tajwan, panstwa nieuznawane, Cypr Polnocny" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl