Zadanie 2
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zad. 2.1: (ZP) I. Wiedza i rozumienie. 1) Zdający wyjaśnia i analizuje […] współczesne procesy społeczne. (ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 1) Zdający […] wykorzystuje informacje na temat życia społecznego […]. (ZR) III. Struktura społeczna i problemy społeczne. 3) Zdający przedstawia strukturę warstwową współczesnego społeczeństwa […]; 5) [wyjaśnia] związek między nierównościami społecznymi a nierównością szans życiowych. (ZP) I. Człowiek i społeczeństwo. 2) Zdający wyjaśnia problemy związane z realizacją różnych funkcji rodziny […]. (SP) II. Rodzina. 2) Zdający analizuje wpływ, jaki rodzina wywiera na dzieci.
Zad. 2.2: I. Wiedza i rozumienie. (ZP) 1) Zdający wyjaśnia […] współczesne procesy społeczne; (ZR) 4) wyjaśnia związki przyczynowo-skutkowe w życiu społeczno-politycznym. (ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 2) […] czytanie ze zrozumieniem tekstów publicystycznych […]. (ZR) III. Rozumienie siebie oraz rozpoznawanie i rozwiązywanie problemów. 5) Zdający diagnozuje problemy społeczno-polityczne […]. (ZR) III. Struktura społeczna i problemy społeczne. 1) Zdający podaje przykłady i wyjaśnia uwarunkowania pionowej i poziomej ruchliwości społecznej. (ZP) VI. Wybrane problemy polityki publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 3) Zdający przedstawia działania w celu ograniczenia […] wykluczenia społecznego […].
Treść zadania
Tekst. O jednym ze zjawisk społecznych: „Jednostki i grupy zajmujące niższe pozycje społeczne mają ograniczony dostęp do lepszego wykształcenia, pracy, opieki zdrowotnej i kultury. Dzieci pochodzące z tych grup narażone są na dziedziczenie niekorzystnego położenia. Ubóstwo przyczynia się do […] obniżenia poczucia wartości, poczucia deprywacji […], dezintegracji rodziny, rozwoju przestępczości, nierównego startu życiowego […], marginalizacji w życiu społecznym i kulturalnym. […] Zmianę […] najbardziej utrudniają im jednak nie warunki socjalne, a problemy emocjonalne: brak wiary w siebie, niskie poczucie sprawczości, bezradność […], brak wzorców […]” (E. Dallemura, Dziedziczenie […], szansabialystok.pl).
2.1. (0–1) Rozstrzygnij, czy zjawisko opisane w tekście jest związane ze stratyfikacyjną funkcją rodziny. Odpowiedź uzasadnij.
2.2. (0–1) Dokończ zdanie. W tekście wyjaśniono:
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
2.1.
Rozstrzygnięcie: Tak.
Uzasadnienie (przykładowe): stratyfikacyjna funkcja rodziny polega na tym, że rodzina wyznacza dziecku pozycję w hierarchii społecznej. Tekst opisuje dokładnie ten mechanizm: dzieci pochodzące z grup zajmujących niższe pozycje społeczne „narażone są na dziedziczenie niekorzystnego położenia” — często zostają na tym samym szczeblu drabiny społecznej co rodzice. „Dziedziczenie biedy” wiąże się więc z tym, w jakiej rodzinie dana osoba się wychowuje, czyli jest efektem stratyfikacyjnej funkcji rodziny.
2.2. C — przyczyny wykluczenia społecznego (klucz CKE).
Tekst wymienia czynniki, które prowadzą do marginalizacji: ograniczony dostęp do wykształcenia, pracy, opieki zdrowotnej i kultury, a także bariery emocjonalne (brak wiary w siebie, bezradność, brak wzorców). To katalog przyczyn wykluczenia, nie opis konfliktu, nie zestaw rozwiązań i nie mechanizm kontroli społecznej.
W 2.1 samo „Tak” bez uzasadnienia to zero punktów. Według zasad oceniania tego zadania punkt jest za poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie — samo trafne „Tak” nie daje punktu.
Uzasadnienie musi połączyć tekst z pojęciem. Nie wystarczy zdefiniować funkcję stratyfikacyjną („rodzina wyznacza pozycję społeczną") ani samo streścić tekst („bieda się dziedziczy"). Trzeba pokazać, że to, co opisuje tekst, jest przykładem tego pojęcia.
Nie pomyl funkcji stratyfikacyjnej z socjalizacyjną. Socjalizacyjna to przekazywanie norm i ról; stratyfikacyjna to wyznaczanie miejsca w hierarchii. Tekst mówi o pozycji społecznej i dostępie do dóbr — czyli o stratyfikacji.
W 2.2 kusi odpowiedź B. Tekst wymienia problemy i ich źródła, ale nie proponuje żadnych rozwiązań — nie ma tam ani jednego zdania o tym, co należałoby zrobić. Odpowiedź D (kontrola społeczna) też jest z innej bajki: kontrola społeczna to mechanizmy egzekwowania norm, a nie ubóstwo.
Uwaga na słowo „deprywacja”. To poczucie niezaspokojenia potrzeb, nie to samo co ubóstwo. Deprywacja względna — poczucie, że ma się mniej niż inni — może występować także u osób obiektywnie niebiednych.
Treść zadania (CKE)
Funkcje rodziny — jeden z typowych podziałów
| Funkcja | Na czym polega |
|---|---|
| prokreacyjna | wydawanie na świat potomstwa |
| socjalizacyjna | przekazanie norm, ról i wzorów zachowań |
| stratyfikacyjna | wyznaczenie pozycji społecznej potomstwa |
| ekonomiczna | zaspokojenie potrzeb materialnych |
| opiekuńcza | opieka nad niesamodzielnymi członkami |
| kulturalna | przekaz języka i dorobku kulturowego |
| emocjonalna | zaspokojenie potrzeb uczuciowych |
Funkcję socjalizacyjną i stratyfikacyjną łatwo pomylić. Prosty test: jeśli mowa o tym, czego dziecko się uczy — socjalizacja; jeśli o tym, gdzie kończy w hierarchii — stratyfikacja.
Wykluczenie społeczne a ubóstwo
To nie synonimy. Ubóstwo jest jedną z przyczyn wykluczenia, ale wykluczenie jest pojęciem szerszym. Wykluczenie obejmuje także niepełnosprawność, wiek, pochodzenie etniczne, miejsce zamieszkania czy brak kompetencji cyfrowych. Odwrotnie też: osoba uboga nie musi być wykluczona, jeśli zachowuje więzi społeczne i dostęp do instytucji.
Bariery, o których mówi tekst — dwa poziomy
| Poziom | Przykłady z tekstu |
|---|---|
| strukturalny (zewnętrzny) | ograniczony dostęp do wykształcenia, pracy, opieki zdrowotnej, kultury |
| psychologiczny (wewnętrzny) | brak wiary w siebie, niskie poczucie sprawczości, bezradność, brak wzorców |
Autorka tekstu stawia mocną tezę: to bariery drugiego rodzaju najbardziej utrudniają zmianę („nie warunki socjalne, a problemy emocjonalne”).
Punktacja CKE
- 2.1. 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (Tak) wraz z poprawnym uzasadnieniem.
- 2.2. 1 pkt — odpowiedź C.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wykluczenie spoleczne, dziedziczenie biedy, stratyfikacyjna funkcja rodziny, ubostwo” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl