m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2305 • Otwarte krótkie • 4 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 7

Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zad. 7.1: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 2) Zdający analizuje różnorodne […] zachowania społeczno-polityczne […]. (ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 2) […] czytanie ze zrozumieniem […] wybranych tekstów z zakresu nauk społecznych. (ZR) II. Różnorodność kulturowa. 7) Zdający wyjaśnia znaczenie obrzędów przejścia i wykazuje ich obecność w polskiej kulturze współczesnej. Zad. 7.2: I. Wiedza i rozumienie. (ZR) 1) […] procesy społeczne, w tym etniczne, we współczesnym świecie; (ZP) 5) charakteryzuje instytucje polskiego systemu prawnego. (ZR) IV. Aspekty etniczne życia społecznego. 3) Zdający przedstawia elementy dziedzictwa kulturowego etnicznej grupy mniejszościowej w Rzeczypospolitej Polskiej […]. (ZP) IV. Prawa człowieka i ich ochrona. 4) […] szczegółowe prawa mniejszości narodowych i etnicznych […]. (SP) VIII. Wspólnoty narodowe/etniczne i ojczyzna. 4) Zdający wymienia mieszkające w Polsce mniejszości narodowe i etniczne […] i lokalizuje miejsca ich zwartego zamieszkiwania […]. Zad. 7.3: (ZP) I. 2) Zdający przedstawia znaczenie różnych podmiotów w życiu publicznym […]. (ZR) IV. 3) […]. (ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie. 3) Zdający przedstawia funkcjonujące w Rzeczypospolitej Polskiej kościoły […]. Zad. 7.4: (ZR) I. 1) Zdający wyjaśnia prawidłowości życia społeczno-kulturowego oraz procesy społeczne, w tym etniczne, we współczesnym świecie. (ZR) IV. Aspekty etniczne życia społecznego. 10) Zdający wyjaśnia kwestię akulturacji i asymilacji grup mniejszościowych […].

Treść zadania

Tekst 1. A. van Gennep o jednym z typów obrzędów: „Życie jednostki […] zasadza się na sukcesywnym przechodzeniu z jednej grupy wieku do drugiej, od jednego typu zajęć do drugiego. […] przejściu towarzyszą specjalne akty […]. Każdemu z tych etapów towarzyszą ceremonie. Ich cel jest niezmienny: przeprowadzić jednostkę z jednego ściśle określonego stanu do drugiego — równie ściśle zdefiniowanego.”

Tekst 2. O świętowaniu przez Łemków (streszczenie): w związku z rozproszeniem Łemków niemal zanikł zwyczaj chodzenia po domach grup kolędniczych z „wertepem” (jasełkami); są próby jego odrodzenia, m.in. na Ziemi Lubuskiej; nawet w rodzinach niepraktykujących wskazane jest uczestnictwo w nabożeństwie chociaż pierwszego dnia świąt.

Tekst 3. O nadawaniu imion wśród Łemków (streszczenie): tradycja imion chrześcijańskich z kalendarza liturgicznego, spisy przesiedleńców, a „od lat siedemdziesiątych [XX w.] coraz częściej zaczyna się spotykać wśród łemkowskich dzieci imiona polskie, niespotykane wcześniej na Łemkowszczyźnie […]”. „Uroczyste nadanie imienia jest nierozerwalnie związane z ceremonią chrztu.”

7.1. (0–1) Rozstrzygnij, który z obrzędów (z tekstu 2. czy 3.) jest przykładem typu obrzędu przedstawionego w tekście 1. Uzasadnij.

7.2. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):

  1. Łemkowszczyzna to część Ziemi Lubuskiej.
  2. Mniejszość, której dotyczą teksty 2. i 3., ma w Polsce status prawny mniejszości etnicznej.

7.3. (0–1) Dokończ zdanie — podaj nazwę właściwego Kościoła nierzymskokatolickiego. Mniejszość, której dotyczą teksty 2. i 3., odbywała na ogół obrzęd przedstawiony w tekście 3. w Kościele rzymskokatolickim obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (zwanym często także Kościołem greckokatolickim) lub w …

7.4. (0–1) Informacja wskazana w przedostatnim zdaniu tekstu 3. (o wypieraniu imion łemkowskich przez polskie) jest przykładem:A. akulturacji ·B. ksenofobii ·C. stygmatyzacji ·D. autochtonizacji

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

7.1.

Rozstrzygnięcie: obrzęd opisany w tekście 3.

Uzasadnienie (przykładowe): tekst 1. opisuje obrzędy przejścia (rites de passage) — ceremonie towarzyszące przechodzeniu jednostki z jednego ściśle określonego stanu do drugiego. Chrzest połączony z nadaniem imienia jest właśnie takim obrzędem: wyznacza początek życia jednostki we wspólnocie i włącza nowo narodzone dziecko do grupy religijnej i społecznej. Kolędowanie z tekstu 2. jest natomiast obrzędem dorocznym (kalendarzowym) — powtarza się co roku i nie zmienia statusu żadnej jednostki.

7.2. FP (klucz CKE: 1. F, 2. P)

  1. F — Łemkowszczyzna to historyczna kraina w Beskidzie Niskim i Sądeckim, na południu Polski. Ziemia Lubuska leży na zachodzie kraju; Łemkowie znaleźli się tam wskutek przymusowych przesiedleń w akcji „Wisła” (1947).
  2. P — Łemkowie są w Polsce jedną z czterech mniejszości etnicznych uznanych ustawą z 2005 r.

7.3.

W Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym (zasady oceniania CKE podają też: „Kościele prawosławnym”, „Cerkwi prawosławnej”).

7.4. A — akulturacji (klucz CKE).

Akulturacja to proces przejmowania elementów kultury dominującej przez grupę mniejszościową w wyniku długotrwałego kontaktu. Zastępowanie tradycyjnych imion łemkowskich imionami polskimi jest przykładem tego procesu.

Typowy błąd / pułapka

W 7.1 kusi tekst 2., bo mówi wprost o obrzędach i świętowaniu. Ale obrzęd przejścia musi zmieniać status jednostki: narodziny, inicjacja, ślub, pogrzeb. Kolędowanie jest cykliczne i dotyczy całej wspólnoty — to obrzęd doroczny, nie przejścia.

W 7.2 stwierdzenie 1. sprawdza geografię, a nie socjologię. Łemkowszczyzna (Beskid Niski) i Ziemia Lubuska to dwa przeciwległe krańce Polski. Powiązanie obu w tekstach wynika z akcji „Wisła” — deportacji ludności łemkowskiej i ukraińskiej na Ziemie Odzyskane w 1947 r.

Nie myl mniejszości etnicznej z narodową. Łemkowie nie mają własnego państwa, więc są mniejszością etniczną — obok Romów, Karaimów i Tatarów. Ukraińcy, z którymi bywają utożsamiani, mają własne państwo i są mniejszością narodową.

W 7.3 nazwij wyznanie — prawosławie. Wszystkie odpowiedzi podane w zasadach oceniania („Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym”, „Kościele prawosławnym”, „Cerkwi prawosławnej”) zawierają słowo „prawosławny”; ogólnik w rodzaju „Kościół wschodni” jest ryzykowny. Uwaga: Kościół greckokatolicki, wskazany już w treści zadania, jest katolicki (w jedności z Rzymem), tylko obrządku bizantyjskiego. Prawosławie to odrębny Kościół.

W 7.4 nie wybieraj C (stygmatyzacja). Stygmatyzacja to naznaczanie kogoś negatywną etykietą — w tekście nic o tym nie ma. „Autochtonizacja” (D) nie występuje w wymaganiach podstawy programowej — to dystraktor. Ksenofobia (B) to lęk przed obcymi, a tu opisano proces odwrotny: zbliżanie się do kultury większości.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 7 — WOS 2023, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-2305 — zadanie 7. Na podstawie: CKE, matura maj 2023, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 10

Obrzędy przejścia a obrzędy doroczne

Typ obrzęduCo wyznaczaPrzykłady
przejścia (rites de passage)zmianę statusu jednostkichrzest, inicjacja, ślub, pogrzeb, promocja czeladnicza
doroczne (kalendarzowe)cykl roku, powtarzalnykolędowanie, dożynki, śmigus-dyngus, andrzejki

Van Gennep wyróżnił w obrzędzie przejścia trzy fazy:

  1. wyłączenie (separacja) — jednostka opuszcza dotychczasowy stan,
  2. faza liminalna (graniczna) — „pomiędzy”, bez przypisanego statusu,
  3. włączenie (agregacja) — przyjęcie do nowej grupy.

W chrzcie najwyraźniej widać fazę włączenia: dziecko zostaje przyjęte do wspólnoty.

Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce (ustawa z 2005 r.)

KategoriaKryteriumKto
narodowe (9)ma własne państwoBiałorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Słowacy, Ukraińcy, Żydzi
etniczne (4)nie ma własnego państwaŁemkowie, Romowie, Tatarzy, Karaimi
język regionalny (1)—kaszubski

Łemkowie — skąd Ziemia Lubuska w tekstach

RokWydarzenie
do 1945Łemkowie zamieszkują Łemkowszczyznę — Beskid Niski i Sądecki
1945–46wysiedlenia do ZSRR
1947akcja „Wisła” — przymusowe przesiedlenie na Ziemie Odzyskane (m.in. Ziemia Lubuska, Dolny Śląsk, Warmia i Mazury)
po 1956częściowe, ograniczone powroty

Tekst 2. wprost wiąże zanik zwyczaju kolędniczego z rozproszeniem Łemków („W związku z rozproszeniem Łemków niemal zanikł zwyczaj…”).

Cztery pojęcia z zadania 7.4

PojęcieZnaczenie
akulturacjaprzejmowanie elementów kultury dominującej przy kontakcie kultur
asymilacjapełne roztopienie się w kulturze większości, utrata odrębności
ksenofobialęk i niechęć wobec obcych
stygmatyzacjanaznaczenie negatywną etykietą społeczną

Akulturacja jest procesem stopniowym i częściowym — grupa zachowuje część własnej tożsamości. Dopiero jej skrajna postać prowadzi do asymilacji.

Punktacja CKE

  • 7.1. 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (tekst 3.) i poprawne uzasadnienie (w przykładowej odpowiedzi CKE: obrzęd związany z początkiem życia — narodzinami dziecka i jego włączeniem do wspólnoty).
  • 7.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
  • 7.3. 1 pkt — Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny (albo: Kościół prawosławny, Cerkiew prawosławna).
  • 7.4. 1 pkt — odpowiedź A.
  • Razem: 4 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „obrzedy przejscia, Lemkowie, mniejszosci etniczne, Kosciol prawoslawny, akulturacja” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl