Zadanie 12
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zad. 12.1: (ZP) I. Wiedza i rozumienie. 3) Zdający przedstawia funkcjonowanie systemu politycznego Rzeczypospolitej Polskiej. (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 8) Zdający przedstawia organy stanowiące i wykonawcze samorządu terytorialnego na poziomie gminy […] w Rzeczypospolitej Polskiej; charakteryzuje kompetencje tych organów i zależności między nimi.
Zad. 12.2: (ZP) I. 3) […]. (ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 1) […] wykorzystuje informacje na temat życia […] politycznego, krytycznie je analizuje, samodzielnie wyciąga wnioski. (ZR) IX. Sprawowanie władzy w Rzeczypospolitej Polskiej. 1) Zdający analizuje informacje na temat dochodów i wydatków gminy […]. (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 7) Zdający przedstawia zakres działania poszczególnych poziomów samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) w Rzeczypospolitej Polskiej, z uwzględnieniem […] wydatków budżetowych na te działania oraz źródeł ich finansowania.
Treść zadania
Fragment uchwały budżetowej:
UCHWAŁA NR XXXIV/340/2018 [NAZWA 1. ORGANU SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO] Gietrzwałd* z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie uchwalenia budżetu gminy Gietrzwałd na rok 2018
Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym […] uchwala, co następuje: § 1.1. Dochody budżetu gminy w wysokości 34 009 309,24 zł […] § 2.1. Wydatki budżetu gminy w wysokości 38 843 553,75 zł […] § 10. Wykonanie Uchwały powierza się [NAZWA 2. ORGANU SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO].
* Gietrzwałd — wieś w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy Gietrzwałd.
12.1. (0–1) Uzupełnij fragment uchwały — wpisz właściwe nazwy organów samorządu terytorialnego (1. i 2.).
12.2. (0–1) Rozstrzygnij, czy w uchwale założony jest deficyt budżetowy. Odpowiedź uzasadnij.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
12.1.
(Odpowiedź zgodna z zasadami oceniania CKE.)
- Organ 1. — Rada Gminy (Gietrzwałd) — organ stanowiący i kontrolny gminy, to on uchwala budżet (art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym).
- Organ 2. — Wójt (Gminy Gietrzwałd) — organ wykonawczy gminy, któremu powierza się wykonanie uchwały.
Kluczowa wskazówka: przypis mówi, że Gietrzwałd to wieś. W gminie wiejskiej organem wykonawczym jest wójt — nie burmistrz (gmina, której siedziba władz znajduje się w mieście) i nie prezydent miasta (miasta powyżej 100 tys. mieszkańców oraz te, w których prezydent był organem wykonawczym już przed wejściem w życie ustawy) — art. 26 ustawy o samorządzie gminnym.
12.2.
Rozstrzygnięcie: Tak.
Uzasadnienie (przykładowe): planowane wydatki (38 843 553,75 zł) są wyższe niż planowane dochody (34 009 309,24 zł). Różnica wynosi:
Nadwyżka wydatków nad dochodami to z definicji deficyt budżetowy.
W 12.1 nie wpisuj „burmistrz”. Przypis pod uchwałą — Gietrzwałd to wieś, siedziba gminy — nie jest ozdobnikiem, tylko wskazówką. Siedziba władz gminy nie leży w mieście → wójt.
Nie wpisuj też „rada miasta” ani „rada powiatu”. Podstawa prawna uchwały brzmi wprost: ustawa o samorządzie gminnym, a numeracja i treść dotyczą gminy. Organem stanowiącym gminy jest rada gminy.
Nie myl organu stanowiącego z wykonawczym. Rada uchwala budżet, wójt go wykonuje. Odwrócenie tych ról w odpowiedzi to zero punktów, bo punkt przyznaje się za obie nazwy łącznie.
W 12.2 nie wystarczy napisać „Tak”. Trzeba wskazać relację liczb — wydatki przewyższają dochody. Samo rozstrzygnięcie bez uzasadnienia nie punktuje.
Nie myl deficytu budżetowego z długiem publicznym. Deficyt to różnica roczna między wydatkami a dochodami; dług to skumulowana suma wcześniejszych deficytów i innych zobowiązań.
Uwaga na dochody bieżące i majątkowe. Kuszące jest porównywanie wydatków bieżących (28 815 238,15 zł) z dochodami bieżącymi (28 856 799,30 zł) — tam akurat jest niewielka nadwyżka. Deficyt liczy się jednak od sum całkowitych.
Treść zadania (CKE)
Organy samorządu terytorialnego
| Szczebel | Organ stanowiący i kontrolny | Organ wykonawczy |
|---|---|---|
| gmina z siedzibą władz poza miastem | rada gminy | wójt |
| gmina z siedzibą władz w mieście | rada gminy nosząca nazwę rady miejskiej | burmistrz |
| miasto powyżej 100 tys. mieszk. | rada miejska | prezydent miasta |
| powiat | rada powiatu | zarząd powiatu ze starostą na czele |
| województwo | sejmik województwa | zarząd województwa z marszałkiem na czele |
Dwie różnice systemowe warte zapamiętania:
- W gminie organ wykonawczy jest jednoosobowy i wybierany bezpośrednio przez mieszkańców. W powiecie i województwie jest kolegialny i wybierany przez organ stanowiący.
- Wojewoda nie jest organem samorządu — to przedstawiciel rządu w terenie, organ administracji rządowej.
Budżet jednostki samorządu terytorialnego
| Pojęcie | Znaczenie |
|---|---|
| dochody bieżące | podatki, subwencje, dotacje na zadania bieżące |
| dochody majątkowe | sprzedaż majątku, dotacje inwestycyjne, środki UE |
| wydatki bieżące | pensje, utrzymanie szkół, oświetlenie, transport |
| wydatki majątkowe | inwestycje: drogi, sieci, budynki |
| deficyt | wydatki > dochody (w danym roku) |
| nadwyżka | dochody > wydatki |
W tej uchwale: deficyt 4 834 244,51 zł, przy czym wydatki majątkowe (10,03 mln zł) niemal dwukrotnie przewyższają dochody majątkowe (5,15 mln zł), a dochody bieżące (28 856 799,30 zł) są nieco wyższe od wydatków bieżących (28 815 238,15 zł).
Dochody własne gminy
| Kategoria | Przykłady |
|---|---|
| podatki lokalne | od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych |
| udziały w podatkach państwowych | część wpływów z PIT i CIT |
| opłaty | targowa, miejscowa, skarbowa, za gospodarowanie odpadami |
| majątkowe | najem, dzierżawa, sprzedaż mienia |
Poza tym gmina otrzymuje subwencję ogólną (do swobodnego wykorzystania) i dotacje celowe (na wskazany cel, z obowiązkiem rozliczenia).
Punktacja CKE
- 12.1. 1 pkt — obie nazwy: Rada Gminy (Gietrzwałd) i Wójt (Gminy Gietrzwałd).
- 12.2. 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (Tak) i poprawne uzasadnienie (przykładowa odpowiedź CKE: planowane wydatki w budżecie są wyższe niż wskazane dochody budżetowe).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „samorzad gminny, organ stanowiacy i wykonawczy, uchwala budzetowa, deficyt budzetowy” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl