m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2305 • Otwarte krótkie • 3 pkt • Trudność: ★★★★★

Zadanie 11

Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zad. 11.1: (ZP) I. Wiedza i rozumienie. 3) Zdający przedstawia funkcjonowanie systemu politycznego Rzeczypospolitej Polskiej; 5) charakteryzuje instytucje polskiego systemu prawnego. (ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 1) […] wykorzystuje informacje na temat życia […] politycznego. (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 4) […] wymienia kompetencje Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej […]; 10) przedstawia kompetencje […] Trybunału Konstytucyjnego […]. (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 2) […] przedstawia procedurę ustawodawczą; 3) […] interpretuje przepisy prawne. Zad. 11.2: (ZP) I. 3), 5) […]. (ZP) II. 1) […]. (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 6) Zdający przedstawia kompetencje Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej […]. (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 2) […] przedstawia procedurę ustawodawczą; 3) […] interpretuje przepisy prawne.

Treść zadania

Fragment projektu konstytucji (tzw. projekt obywatelski NSZZ „Solidarność” z 1994 roku):

Art. 67. 1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, senatorom, Prezydentowi i Rządowi. Inicjatywę ustawodawczą posiadają także najbardziej reprezentatywne związki zawodowe na zasadach określonych w ustawie. 2. Projekt może być wniesiony do Sejmu także w formie wniosku obywatelskiego, podpisanego przez co najmniej 200 000 wyborców. O ważności wniosku obywatelskiego rozstrzyga Trybunał Konstytucyjny. 3. Prawo wnoszenia poprawek do projektów ustaw w czasie rozpatrywania ich przez Sejm przysługuje wnioskodawcy, Rządowi i posłom.

Art. 68. 1. Sejm może, ustawą podjętą bezwzględną większością głosów, na wniosek Rządu, upoważnić go do wydawania dekretów z mocą ustawy.

11.1. (0–2) Wyjaśnij, na czym polegają różnice w zakresie inicjatywy ustawodawczej między rozwiązaniami z projektu a obecnie obowiązującą Konstytucją RP.

11.2. (0–1) Rozstrzygnij, czy w projekcie przyznano Radzie Ministrów RP większe uprawnienia w zakresie tworzenia prawa niż ma ona według obowiązującej Konstytucji RP. Odpowiedź uzasadnij.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

11.1. Trzy różnice (przykładowa odpowiedź):

  1. Związki zawodowe. Projekt przyznawał prawo inicjatywy ustawodawczej „najbardziej reprezentatywnym związkom zawodowym”. Konstytucja RP z 1997 r. nie przewiduje takiego rozwiązania — związki zawodowe nie mają inicjatywy ustawodawczej.
  2. Próg inicjatywy obywatelskiej. Projekt wymagał podpisów 200 000 wyborców; obowiązująca Konstytucja RP (art. 118 ust. 2) wymaga 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu.
  3. Kontrola ważności wniosku obywatelskiego. W projekcie o ważności wniosku obywatelskiego rozstrzygał Trybunał Konstytucyjny; obecna Konstytucja RP takiej roli TK nie przewiduje — tryb postępowania określa ustawa (art. 118 ust. 2).

(Czwarty typ różnicy w przykładowej odpowiedzi CKE: w projekcie inicjatywa przysługiwałaby senatorom, a w Konstytucji RP ma ją cały Senat — art. 118 ust. 1.)

11.2.

Rozstrzygnięcie: Tak.

Uzasadnienie (przykładowe): art. 68 projektu upoważniał Sejm do przekazania Rządowi kompetencji do wydawania dekretów z mocą ustawy. Rada Ministrów mogłaby więc stanowić akty rangi ustawowej, czyli wykonywać funkcję zastrzeżoną dla parlamentu. Obowiązująca Konstytucja RP nie przewiduje takiej możliwości dla Rady Ministrów — rozporządzenia z mocą ustawy może wydawać tylko Prezydent RP (na wniosek Rady Ministrów), i to wyłącznie wtedy, gdy w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie (art. 234).

Typowy błąd / pułapka

W 11.1 trzeba podać trzy różnice na 2 punkty. Dwie dają 1 punkt, jedna — zero. Warto więc wyliczyć różnice mechanicznie, przechodząc przez tekst projektu punkt po punkcie i porównując z art. 118 Konstytucji RP.

Nie poprzestawaj na zacytowaniu projektu. Najbezpieczniej, gdy różnica ma oba człony: „w projekcie tak, a w Konstytucji RP inaczej” — tak są sformułowane przykładowe odpowiedzi CKE.

Próg 100 000 podpisów łatwo pomylić z innymi progami. 100 000 obywateli — obywatelska inicjatywa ustawodawcza (art. 118 ust. 2 Konstytucji RP). Obywatelskiej inicjatywy zmiany Konstytucji nie ma — projekt zmiany może przedłożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent (art. 235 ust. 1).

W 11.2 nie odpowiadaj „Nie” z uzasadnieniem, że rząd i tak wydaje rozporządzenia. Rozporządzenie to akt podustawowy, wydawany na podstawie ustawy i w celu jej wykonania. Dekret z mocą ustawy stoi w hierarchii na poziomie ustawy — to zupełnie inna kategoria uprawnień.

Nie pomyl dekretów rządowych z rozporządzeniami Prezydenta z mocą ustawy. Te drugie Konstytucja RP dopuszcza (art. 234), ale wyłącznie w stanie wojennym i tylko wtedy, gdy Sejm nie może się zebrać. To wyjątek nadzwyczajny, a nie stałe uprawnienie egzekutywy.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 11 — WOS 2023, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-2305 — zadanie 11. Na podstawie: CKE, matura maj 2023, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 15

Kto ma inicjatywę ustawodawczą według Konstytucji RP

Art. 118 Konstytucji RP:

PodmiotUwagi
posłowieszczegóły (grupa posłów albo komisja sejmowa) określa Regulamin Sejmu
Senatizba jako całość — nie pojedynczy senator
Prezydent RPsamodzielnie
Rada Ministrówjako organ kolegialny
grupa co najmniej 100 000 obywatelimających prawo wybierania do Sejmu

Projekt „Solidarności” różnił się od tego w trzech punktach jednocześnie: dodawał związki zawodowe, podnosił próg obywatelski do 200 000 i przenosił kontrolę ważności wniosku do Trybunału Konstytucyjnego.

Progi liczbowe w Konstytucji RP — zestaw do zapamiętania

LiczbaCzego dotyczy
46 posłówwniosek o konstruktywne wotum nieufności wobec RM (art. 158 ust. 1)
69 posłówwniosek o wotum nieufności wobec ministra (art. 159 ust. 1)
1/5 ustawowej liczby posłów (92)projekt ustawy o zmianie Konstytucji (art. 235 ust. 1)
115 posłówwniosek o pociągnięcie członka RM do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu (art. 156 ust. 2)
100 000 obywateliobywatelska inicjatywa ustawodawcza (art. 118 ust. 2)

Źródła prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 i 234)

Art. 87 ust. 1 Konstytucji RP wymienia: Konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową (art. 91 ust. 2).

Dodatkowo akty prawa miejscowego — na obszarze działania organów, które je ustanowiły (art. 87 ust. 2).

Jedyny wyjątek od zasady, że aktu rangi ustawowej nie tworzy egzekutywa: rozporządzenia Prezydenta RP z mocą ustawy, wydawane na wniosek Rady Ministrów, gdy w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie (art. 234). Podlegają one zatwierdzeniu przez Sejm na najbliższym posiedzeniu.

Dekret a rozporządzenie

CechaDekret z mocą ustawyRozporządzenie
pozycja w hierarchiirówna ustawieponiżej ustawy
podstawa wydaniaupoważnienie ustawowe lub konstytucyjneszczegółowe upoważnienie w ustawie
celsamodzielna regulacja materii ustawowejwykonanie ustawy
w obecnej Konstytucji RPbrak dla RMtak, art. 92

Ta różnica jest sednem zadania 11.2: projekt „Solidarności” dawał rządowi narzędzie zastępujące ustawę, którego dziś Rada Ministrów nie posiada.

Punktacja CKE

  • 11.1. 2 pkt — trzy poprawne różnice; 1 pkt — dwie różnice; 0 pkt — inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
  • 11.2. 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (Tak) i poprawne uzasadnienie (w przykładowej odpowiedzi CKE: projekt upoważniał Sejm do udzielenia rządowi upoważnienia do wydawania dekretów z mocą ustawy, a w obecnej Konstytucji RP nie ma takiej możliwości dla Rady Ministrów).
  • Razem: 3 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „inicjatywa ustawodawcza, obywatelska inicjatywa ustawodawcza, dekrety z moca ustawy, projekt konstytucji Solidarnosci, Konstytucja RP” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl