Zadanie 11
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zad. 11.1: (ZP) I. Wiedza i rozumienie. 3) Zdający przedstawia funkcjonowanie systemu politycznego Rzeczypospolitej Polskiej; 5) charakteryzuje instytucje polskiego systemu prawnego. (ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 1) […] wykorzystuje informacje na temat życia […] politycznego. (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 4) […] wymienia kompetencje Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej […]; 10) przedstawia kompetencje […] Trybunału Konstytucyjnego […]. (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 2) […] przedstawia procedurę ustawodawczą; 3) […] interpretuje przepisy prawne.
Zad. 11.2: (ZP) I. 3), 5) […]. (ZP) II. 1) […]. (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 6) Zdający przedstawia kompetencje Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej […]. (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 2) […] przedstawia procedurę ustawodawczą; 3) […] interpretuje przepisy prawne.
Treść zadania
Fragment projektu konstytucji (tzw. projekt obywatelski NSZZ „Solidarność” z 1994 roku):
Art. 67. 1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, senatorom, Prezydentowi i Rządowi. Inicjatywę ustawodawczą posiadają także najbardziej reprezentatywne związki zawodowe na zasadach określonych w ustawie. 2. Projekt może być wniesiony do Sejmu także w formie wniosku obywatelskiego, podpisanego przez co najmniej 200 000 wyborców. O ważności wniosku obywatelskiego rozstrzyga Trybunał Konstytucyjny. 3. Prawo wnoszenia poprawek do projektów ustaw w czasie rozpatrywania ich przez Sejm przysługuje wnioskodawcy, Rządowi i posłom.
Art. 68. 1. Sejm może, ustawą podjętą bezwzględną większością głosów, na wniosek Rządu, upoważnić go do wydawania dekretów z mocą ustawy.
11.1. (0–2) Wyjaśnij, na czym polegają różnice w zakresie inicjatywy ustawodawczej między rozwiązaniami z projektu a obecnie obowiązującą Konstytucją RP.
11.2. (0–1) Rozstrzygnij, czy w projekcie przyznano Radzie Ministrów RP większe uprawnienia w zakresie tworzenia prawa niż ma ona według obowiązującej Konstytucji RP. Odpowiedź uzasadnij.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
11.1. Trzy różnice (przykładowa odpowiedź):
- Związki zawodowe. Projekt przyznawał prawo inicjatywy ustawodawczej „najbardziej reprezentatywnym związkom zawodowym”. Konstytucja RP z 1997 r. nie przewiduje takiego rozwiązania — związki zawodowe nie mają inicjatywy ustawodawczej.
- Próg inicjatywy obywatelskiej. Projekt wymagał podpisów 200 000 wyborców; obowiązująca Konstytucja RP (art. 118 ust. 2) wymaga 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu.
- Kontrola ważności wniosku obywatelskiego. W projekcie o ważności wniosku obywatelskiego rozstrzygał Trybunał Konstytucyjny; obecna Konstytucja RP takiej roli TK nie przewiduje — tryb postępowania określa ustawa (art. 118 ust. 2).
(Czwarty typ różnicy w przykładowej odpowiedzi CKE: w projekcie inicjatywa przysługiwałaby senatorom, a w Konstytucji RP ma ją cały Senat — art. 118 ust. 1.)
11.2.
Rozstrzygnięcie: Tak.
Uzasadnienie (przykładowe): art. 68 projektu upoważniał Sejm do przekazania Rządowi kompetencji do wydawania dekretów z mocą ustawy. Rada Ministrów mogłaby więc stanowić akty rangi ustawowej, czyli wykonywać funkcję zastrzeżoną dla parlamentu. Obowiązująca Konstytucja RP nie przewiduje takiej możliwości dla Rady Ministrów — rozporządzenia z mocą ustawy może wydawać tylko Prezydent RP (na wniosek Rady Ministrów), i to wyłącznie wtedy, gdy w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie (art. 234).
W 11.1 trzeba podać trzy różnice na 2 punkty. Dwie dają 1 punkt, jedna — zero. Warto więc wyliczyć różnice mechanicznie, przechodząc przez tekst projektu punkt po punkcie i porównując z art. 118 Konstytucji RP.
Nie poprzestawaj na zacytowaniu projektu. Najbezpieczniej, gdy różnica ma oba człony: „w projekcie tak, a w Konstytucji RP inaczej” — tak są sformułowane przykładowe odpowiedzi CKE.
Próg 100 000 podpisów łatwo pomylić z innymi progami. 100 000 obywateli — obywatelska inicjatywa ustawodawcza (art. 118 ust. 2 Konstytucji RP). Obywatelskiej inicjatywy zmiany Konstytucji nie ma — projekt zmiany może przedłożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent (art. 235 ust. 1).
W 11.2 nie odpowiadaj „Nie” z uzasadnieniem, że rząd i tak wydaje rozporządzenia. Rozporządzenie to akt podustawowy, wydawany na podstawie ustawy i w celu jej wykonania. Dekret z mocą ustawy stoi w hierarchii na poziomie ustawy — to zupełnie inna kategoria uprawnień.
Nie pomyl dekretów rządowych z rozporządzeniami Prezydenta z mocą ustawy. Te drugie Konstytucja RP dopuszcza (art. 234), ale wyłącznie w stanie wojennym i tylko wtedy, gdy Sejm nie może się zebrać. To wyjątek nadzwyczajny, a nie stałe uprawnienie egzekutywy.
Treść zadania (CKE)
Kto ma inicjatywę ustawodawczą według Konstytucji RP
Art. 118 Konstytucji RP:
| Podmiot | Uwagi |
|---|---|
| posłowie | szczegóły (grupa posłów albo komisja sejmowa) określa Regulamin Sejmu |
| Senat | izba jako całość — nie pojedynczy senator |
| Prezydent RP | samodzielnie |
| Rada Ministrów | jako organ kolegialny |
| grupa co najmniej 100 000 obywateli | mających prawo wybierania do Sejmu |
Projekt „Solidarności” różnił się od tego w trzech punktach jednocześnie: dodawał związki zawodowe, podnosił próg obywatelski do 200 000 i przenosił kontrolę ważności wniosku do Trybunału Konstytucyjnego.
Progi liczbowe w Konstytucji RP — zestaw do zapamiętania
| Liczba | Czego dotyczy |
|---|---|
| 46 posłów | wniosek o konstruktywne wotum nieufności wobec RM (art. 158 ust. 1) |
| 69 posłów | wniosek o wotum nieufności wobec ministra (art. 159 ust. 1) |
| 1/5 ustawowej liczby posłów (92) | projekt ustawy o zmianie Konstytucji (art. 235 ust. 1) |
| 115 posłów | wniosek o pociągnięcie członka RM do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu (art. 156 ust. 2) |
| 100 000 obywateli | obywatelska inicjatywa ustawodawcza (art. 118 ust. 2) |
Źródła prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 i 234)
Art. 87 ust. 1 Konstytucji RP wymienia: Konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową (art. 91 ust. 2).
Dodatkowo akty prawa miejscowego — na obszarze działania organów, które je ustanowiły (art. 87 ust. 2).
Jedyny wyjątek od zasady, że aktu rangi ustawowej nie tworzy egzekutywa: rozporządzenia Prezydenta RP z mocą ustawy, wydawane na wniosek Rady Ministrów, gdy w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie (art. 234). Podlegają one zatwierdzeniu przez Sejm na najbliższym posiedzeniu.
Dekret a rozporządzenie
| Cecha | Dekret z mocą ustawy | Rozporządzenie |
|---|---|---|
| pozycja w hierarchii | równa ustawie | poniżej ustawy |
| podstawa wydania | upoważnienie ustawowe lub konstytucyjne | szczegółowe upoważnienie w ustawie |
| cel | samodzielna regulacja materii ustawowej | wykonanie ustawy |
| w obecnej Konstytucji RP | brak dla RM | tak, art. 92 |
Ta różnica jest sednem zadania 11.2: projekt „Solidarności” dawał rządowi narzędzie zastępujące ustawę, którego dziś Rada Ministrów nie posiada.
Punktacja CKE
- 11.1. 2 pkt — trzy poprawne różnice; 1 pkt — dwie różnice; 0 pkt — inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
- 11.2. 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (Tak) i poprawne uzasadnienie (w przykładowej odpowiedzi CKE: projekt upoważniał Sejm do udzielenia rządowi upoważnienia do wydawania dekretów z mocą ustawy, a w obecnej Konstytucji RP nie ma takiej możliwości dla Rady Ministrów).
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „inicjatywa ustawodawcza, obywatelska inicjatywa ustawodawcza, dekrety z moca ustawy, projekt konstytucji Solidarnosci, Konstytucja RP” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl