Zadanie 11
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZP) III. Organy władzy publicznej w RP oraz V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej — inicjatywa ustawodawcza, źródła prawa powszechnie obowiązującego, kompetencje prawotwórcze Rady Ministrów. II. Wykorzystanie i tworzenie informacji — porównanie projektu aktu prawnego z obowiązującym stanem prawnym.
Treść zadania
Fragment projektu konstytucji (tzw. projekt obywatelski NSZZ „Solidarność" z 1994 r.):
Art. 67. 1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, senatorom, Prezydentowi i Rządowi. Inicjatywę ustawodawczą posiadają także najbardziej reprezentatywne związki zawodowe na zasadach określonych w ustawie. 2. Projekt może być wniesiony do Sejmu także w formie wniosku obywatelskiego, podpisanego przez co najmniej 200 000 wyborców. O ważności wniosku obywatelskiego rozstrzyga Trybunał Konstytucyjny. 3. Prawo wnoszenia poprawek […] przysługuje wnioskodawcy, Rządowi i posłom.
Art. 68. 1. Sejm może, ustawą podjętą bezwzględną większością głosów, na wniosek Rządu, upoważnić go do wydawania dekretów z mocą ustawy.
11.1. (0–2) Wyjaśnij, na czym polegają różnice w zakresie inicjatywy ustawodawczej między rozwiązaniami z projektu a obecnie obowiązującą Konstytucją RP.
11.2. (0–1) Rozstrzygnij, czy w projekcie przyznano Radzie Ministrów RP większe uprawnienia w zakresie tworzenia prawa niż ma ona według obowiązującej Konstytucji RP. Odpowiedź uzasadnij.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
11.1. Trzy różnice:
- Związki zawodowe. Projekt przyznawał prawo inicjatywy ustawodawczej „najbardziej reprezentatywnym związkom zawodowym". Konstytucja RP z 1997 r. nie przewiduje takiego rozwiązania — związki zawodowe nie mają inicjatywy ustawodawczej.
- Próg inicjatywy obywatelskiej. Projekt wymagał podpisów 200 000 wyborców; obowiązująca Konstytucja RP (art. 118 ust. 2) wymaga 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu.
- Kontrola ważności wniosku obywatelskiego. W projekcie o ważności wniosku obywatelskiego rozstrzygał Trybunał Konstytucyjny; obecna Konstytucja RP takiej roli TK nie przewiduje — tryb określa ustawa o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli.
(CKE uznaje także czwartą różnicę: projekt dawał inicjatywę poszczególnym senatorom, a Konstytucja RP przyznaje ją Senatowi jako izbie, nie pojedynczym senatorom.)
11.2.
Rozstrzygnięcie: Tak.
Uzasadnienie: art. 68 projektu upoważniał Sejm do przekazania Rządowi kompetencji do wydawania dekretów z mocą ustawy. Rada Ministrów mogłaby więc stanowić akty rangi ustawowej, czyli wykonywać funkcję zastrzeżoną dla parlamentu. Obowiązująca Konstytucja RP nie przewiduje takiej możliwości dla Rady Ministrów — jedynym organem uprawnionym do wydawania rozporządzeń z mocą ustawy jest Prezydent RP, i to wyłącznie w czasie stanu wojennego, gdy Sejm nie może zebrać się na posiedzenie (art. 234).
W 11.1 trzeba podać trzy różnice na 2 punkty. Dwie dają 1 punkt, jedna — zero. Warto więc wyliczyć różnice mechanicznie, przechodząc przez tekst projektu punkt po punkcie i porównując z art. 118 Konstytucji RP.
Nie wystarczy zacytować projektu. Każda różnica musi zawierać oba człony: „w projekcie tak, a w Konstytucji RP inaczej". Samo „projekt dawał inicjatywę związkom zawodowym" nie jest różnicą.
Próg 100 000 podpisów łatwo pomylić z innymi progami w Konstytucji RP. Warto je zapamiętać razem: 100 000 — obywatelska inicjatywa ustawodawcza; 500 000 — wniosek o referendum ogólnokrajowe (kierowany do Sejmu); 1 000 000 — obywatelska inicjatywa zmiany Konstytucji nie istnieje (projekt zmiany może złożyć ⅕ posłów, Senat albo Prezydent).
W 11.2 kusi odpowiedź „Nie", z uzasadnieniem, że rząd zawsze wydaje rozporządzenia. Rozporządzenie to akt podustawowy, wydawany na podstawie ustawy i w celu jej wykonania. Dekret z mocą ustawy stoi w hierarchii na poziomie ustawy — to zupełnie inna kategoria uprawnień.
Nie pomyl dekretów rządowych z rozporządzeniami Prezydenta z mocą ustawy. Te drugie Konstytucja RP dopuszcza (art. 234), ale wyłącznie w stanie wojennym i tylko wtedy, gdy Sejm nie może się zebrać. To wyjątek nadzwyczajny, a nie stałe uprawnienie egzekutywy.
Treść zadania (CKE)
Kto ma inicjatywę ustawodawczą według Konstytucji RP
Art. 118 Konstytucji RP — lista zamknięta:
| Podmiot | Uwagi |
|---|---|
| posłowie | grupa co najmniej 15 posłów albo komisja sejmowa |
| Senat | izba jako całość, w drodze uchwały — nie pojedynczy senator |
| Prezydent RP | samodzielnie |
| Rada Ministrów | najczęstszy inicjator ustaw |
| grupa 100 000 obywateli | mających prawo wybierania do Sejmu |
Projekt „Solidarności” różnił się od tego w trzech punktach jednocześnie: dodawał związki zawodowe, podnosił próg obywatelski do 200 000 i przenosił kontrolę ważności wniosku do Trybunału Konstytucyjnego.
Progi liczbowe w Konstytucji RP — zestaw do zapamiętania
| Liczba | Czego dotyczy |
|---|---|
| 15 posłów | poselski projekt ustawy |
| 35 posłów | wniosek o wotum nieufności wobec ministra |
| 46 posłów | wniosek o konstruktywne wotum nieufności wobec RM |
| 69 posłów (⅕) | projekt zmiany Konstytucji; wniosek o Trybunał Stanu dla członka RM |
| 100 000 obywateli | obywatelska inicjatywa ustawodawcza |
| 500 000 obywateli | wniosek do Sejmu o referendum ogólnokrajowe |
Źródła prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 i 234)
Dodatkowo akty prawa miejscowego — na obszarze działania organu, który je wydał.
Jedyny wyjątek od zasady, że aktu rangi ustawowej nie tworzy egzekutywa: rozporządzenia Prezydenta RP z mocą ustawy w czasie stanu wojennego, gdy Sejm nie może zebrać się na posiedzenie (art. 234). Podlegają one zatwierdzeniu przez Sejm na najbliższym posiedzeniu.
Dekret a rozporządzenie
| Cecha | Dekret z mocą ustawy | Rozporządzenie |
|---|---|---|
| pozycja w hierarchii | równa ustawie | poniżej ustawy |
| podstawa wydania | upoważnienie ustawowe lub konstytucyjne | szczegółowe upoważnienie w ustawie |
| cel | samodzielna regulacja materii ustawowej | wykonanie ustawy |
| w obecnej Konstytucji RP | brak dla RM | tak, art. 92 |
Ta różnica jest sednem zadania 11.2: projekt „Solidarności” dawał rządowi narzędzie zastępujące ustawę, którego dziś Rada Ministrów nie posiada.
Punktacja CKE
- 11.1. 2 pkt — trzy poprawne różnice; 1 pkt — dwie różnice.
- 11.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Tak) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do dekretów z mocą ustawy, których obowiązująca Konstytucja RP nie przewiduje dla Rady Ministrów.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „inicjatywa ustawodawcza, obywatelska inicjatywa ustawodawcza, dekrety z moca ustawy, projekt konstytucji Solidarnosci, Konstytucja RP" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl