m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2305 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 6

Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zad. 6.1: (SP) I. Wiedza i rozumienie. 1) Zdający wyjaśnia podstawowe prawidłowości życia społecznego, w tym funkcjonowania […] wspólnoty etnicznej i państwowej. (ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 2) Zdający wykazuje się umiejętnością interpretacji innych źródeł (np. wykresy i schematy) […]. (ZR) IV. Aspekty etniczne życia społecznego. 4) Zdający analizuje przyczyny zamieszkiwania Polaków poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej […]. (ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie. 9) Zdający interpretuje wyniki badań opinii publicznej […]. (SP) VIII. Wspólnoty narodowe/etniczne i ojczyzna. 1) Zdający wyjaśnia, co oznacza być Polakiem […]. Zad. 6.2: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 1) Zdający wyjaśnia […] procesy społeczne, w tym etniczne, we współczesnym świecie. (ZR) IV. Aspekty etniczne życia społecznego. 1) Zdający przedstawia różne koncepcje narodu (polityczną i etniczno-kulturową) […].

Treść zadania

Wykres CBOS. Cechy konieczne, aby uznać kogoś za Polaka (5 najczęstszych wyborów; badani wybierali z listy dwie cechy):

Cecha 2005 2015
1. Aby on sam czuł się Polakiem 69% 59%
2. Aby był obywatelem polskim 34% 40%
3. Aby przynajmniej jedno z jego rodziców było Polakiem 25% 29%
4. Aby mieszkał na stałe w Polsce 23% 24%
5. Aby mówił po polsku 20% 20%

6.1. (0–1) Na podstawie wykresu oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):

  1. W każdym z badań większość respondentów wskazywała na kryterium autoidentyfikacji w kwestii uznawania kogoś za Polaka.
  2. W 2015 roku 24% respondentów wybrało cechę powodującą, że przedstawicieli Polonii nie można byłoby uznać za Polaków.

6.2. (0–1) Rozstrzygnij, który z wyborów respondentów (spośród 1–5) należy uznać za wskazujący na poparcie politycznej koncepcji narodu. Odpowiedź uzasadnij.

Wykres słupkowy CBOS z lat 2005 i 2015: pięć najczęściej wybieranych cech koniecznych, aby uznać kogoś za Polaka (badani wybierali dwie cechy z listy).
Wykres. Cechy konieczne, aby uznać kogoś za Polaka Na podstawie: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305 Oryginalny PDF CKE, str. 9

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

6.1. PP (klucz CKE: 1. P, 2. P)

  1. P — kryterium autoidentyfikacji to wybór 1. („aby on sam czuł się Polakiem”). W 2005 r. wskazało je 69%, w 2015 r. — 59%. W obu badaniach jest to więcej niż połowa respondentów, czyli większość.
  2. P — cechą, która wykluczałaby Polonię, jest wybór 4. („aby mieszkał na stałe w Polsce”) — Polonia z definicji mieszka poza granicami Polski. W 2015 r. wskazało ją 24% respondentów.

6.2.

Numer wyboru: 2. („aby był obywatelem polskim”)

Uzasadnienie (przykładowe): polityczna koncepcja narodu — w odróżnieniu od etniczno-kulturowej — zakłada, że to państwo tworzy naród, a członkami narodu są wszyscy obywatele danego państwa, niezależnie od pochodzenia etnicznego, języka i wyznania. Kryterium obywatelstwa jest formalne i dostępne każdemu, kto je nabędzie — dokładnie tak, jak zakłada koncepcja polityczna.

Typowy błąd / pułapka

W 6.1 stwierdzenie 1. wymaga zauważenia, że „większość” to ponad 50%, a nie „najwięcej wskazań”. Tu obie wartości (69% i 59%) rzeczywiście przekraczają połowę, więc odpowiedź to P. Gdyby w którymś roku było np. 45% — mimo że nadal byłby to wynik najwyższy — stwierdzenie byłoby fałszywe.

Uwaga na sumę procentów. Badani wybierali dwie cechy, więc odsetki nie sumują się do 100%. Próba „sprawdzenia” wykresu przez dodanie słupków prowadzi na manowce.

W 6.1 stwierdzenie 2. trzeba czytać przez definicję Polonii. Polonia to osoby polskiego pochodzenia mieszkające za granicą. Kryterium „mieszkał na stałe w Polsce” wyklucza je automatycznie — i to jest 24% w 2015 r. Kuszące, ale błędne, jest wskazanie cechy 5. (język) albo 3. (rodzice), bo te Polonia może spełniać.

W 6.2 nie wskazuj wyboru 1. „Aby sam czuł się Polakiem” to kryterium subiektywne (autoidentyfikacja), a nie polityczne. Koncepcja polityczna opiera się na formalnej więzi z państwem, czyli obywatelstwie.

Wybory 3. i 5. to koncepcja etniczno-kulturowa. Pochodzenie i język są kryteriami wspólnoty kultury i krwi, nie państwa — to naród w rozumieniu niemieckim (Kulturnation), a nie francuskim (Staatsnation).

Samo wskazanie numeru bez uzasadnienia nie punktuje. Według zasad oceniania punkt jest za poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie łącznie.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 6 — WOS 2023, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-2305 — zadanie 6. Na podstawie: CKE, matura maj 2023, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 9

Dwie koncepcje narodu

CechaPolityczna (Staatsnation)Etniczno-kulturowa (Kulturnation)
co tworzy naródpaństwowspólnota kultury, języka, pochodzenia
kryterium przynależnościobywatelstwopochodzenie, język, tradycja, religia
wzorzec historycznyFrancjaNiemcy
członkowie naroduwszyscy obywatele, bez względu na etnicznośćosoby połączone pochodzeniem i kulturą
przykład na wykresiewybór 2.wybory 3. i 5.

Wybór 1. („aby sam czuł się Polakiem”) nie wskazuje wprost na żadną z tych dwóch koncepcji — to kryterium subiektywne, oparte na autoidentyfikacji.

Jak czytać wykres z „wyborem dwóch cech”

Instrukcja pod wykresem — „badani mieli wybrać z podanej listy dwie cechy” — zmienia sposób interpretacji:

  • odsetki nie sumują się do 100% (samo pięć pokazanych cech daje razem 171% w 2005 r. i 172% w 2015 r.),
  • każdy respondent mógł wskazać dwie cechy,
  • porównywać można udziały poszczególnych cech między sobą i w czasie, ale nie „reszty do stu”.

Zmiana 2005 → 2015: wskazania autoidentyfikacji spadły o 10 punktów procentowych (z 69% do 59%), a obywatelstwa wzrosły o 6 (z 34% do 40%).

Polonia, mniejszość narodowa, mniejszość etniczna

PojęcieDefinicja
Poloniaosoby polskiego pochodzenia mieszkające poza Polską
mniejszość narodowagrupa w Polsce, która ma własne państwo (np. Niemcy, Ukraińcy, Litwini)
mniejszość etnicznagrupa bez własnego państwa (Łemkowie, Romowie, Karaimi, Tatarzy)

Ustawa z 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych wymienia 9 mniejszości narodowych i 4 etniczne oraz język regionalny — kaszubski.

Punktacja CKE

  • 6.1. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (PP).
  • 6.2. 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (wybór 2.) i sformułowanie poprawnego uzasadnienia (przykładowa odpowiedź CKE: polityczna koncepcja narodu zakłada m.in., że to państwo stworzyło naród, a członkami narodu politycznego są wszyscy obywatele danego państwa, bez względu na etniczność).
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „narod, polityczna i etniczno-kulturowa koncepcja narodu, tozsamosc narodowa, Polonia, analiza wykresu CBOS” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl