Zadanie 6
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) IV. Aspekty etniczne życia społecznego — koncepcje narodu, tożsamość narodowa, Polonia. (ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie. II. Wykorzystanie i tworzenie informacji — analiza danych z badania opinii publicznej.
Treść zadania
Wykres CBOS. Cechy konieczne, aby uznać kogoś za Polaka (5 najczęstszych wyborów; badani wybierali z listy dwie cechy):
| Cecha | 2005 | 2015 |
|---|---|---|
| 1. Aby on sam czuł się Polakiem | 69% | 59% |
| 2. Aby był obywatelem polskim | 34% | 40% |
| 3. Aby przynajmniej jedno z jego rodziców było Polakiem | 25% | 29% |
| 4. Aby mieszkał na stałe w Polsce | 23% | 24% |
| 5. Aby mówił po polsku | 20% | 20% |
6.1. (0–1) Na podstawie wykresu oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- W każdym z badań większość respondentów wskazywała na kryterium autoidentyfikacji w kwestii uznawania kogoś za Polaka.
- W 2015 roku 24% respondentów wybrało cechę powodującą, że przedstawicieli Polonii nie można byłoby uznać za Polaków.
6.2. (0–1) Rozstrzygnij, który z wyborów respondentów (spośród 1–5) należy uznać za wskazujący na poparcie politycznej koncepcji narodu. Odpowiedź uzasadnij.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
6.1. PP
- P — kryterium autoidentyfikacji to wybór 1. („aby on sam czuł się Polakiem"). W 2005 r. wskazało je 69%, w 2015 r. — 59%. W obu badaniach jest to więcej niż połowa respondentów, czyli większość.
- P — cechą, która wykluczałaby Polonię, jest wybór 4. („aby mieszkał na stałe w Polsce") — Polonia z definicji mieszka poza granicami Polski. W 2015 r. wskazało ją 24% respondentów.
6.2.
Numer wyboru: 2. („aby był obywatelem polskim")
Uzasadnienie: polityczna koncepcja narodu — w odróżnieniu od etniczno-kulturowej — zakłada, że to państwo tworzy naród, a członkami narodu są wszyscy obywatele danego państwa, niezależnie od pochodzenia etnicznego, języka i wyznania. Kryterium obywatelstwa jest formalne i dostępne każdemu, kto je nabędzie — dokładnie tak, jak zakłada koncepcja polityczna.
W 6.1 stwierdzenie 1. wymaga zauważenia, że „większość" to ponad 50%, a nie „najwięcej wskazań". Tu obie wartości (69% i 59%) rzeczywiście przekraczają połowę, więc odpowiedź to P. Gdyby w którymś roku było np. 45% — mimo że nadal byłby to wynik najwyższy — stwierdzenie byłoby fałszywe.
Uwaga na sumę procentów. Badani wybierali dwie cechy, więc odsetki nie sumują się do 100%. Próba „sprawdzenia" wykresu przez dodanie słupków prowadzi na manowce.
W 6.1 stwierdzenie 2. trzeba czytać przez definicję Polonii. Polonia to osoby polskiego pochodzenia mieszkające za granicą. Kryterium „mieszkał na stałe w Polsce" wyklucza je automatycznie — i to jest 24% w 2015 r. Kuszące, ale błędne, jest wskazanie cechy 5. (język) albo 3. (rodzice), bo te akurat Polonia zwykle spełnia.
W 6.2 najczęstszy błąd to wskazanie wyboru 1. „Aby sam czuł się Polakiem" to kryterium subiektywne (autoidentyfikacja), a nie polityczne. Koncepcja polityczna opiera się na formalnej więzi z państwem, czyli obywatelstwie.
Wybory 3. i 5. to koncepcja etniczno-kulturowa. Pochodzenie i język są kryteriami wspólnoty kultury i krwi, nie państwa — to naród w rozumieniu niemieckim (Kulturnation), a nie francuskim (Staatsnation).
Samo wskazanie numeru bez uzasadnienia nie punktuje. CKE przyznaje punkt łącznie za rozstrzygnięcie i uzasadnienie.
Treść zadania (CKE)
Dwie koncepcje narodu
| Cecha | Polityczna (Staatsnation) | Etniczno-kulturowa (Kulturnation) |
|---|---|---|
| co tworzy naród | państwo | wspólnota kultury, języka, pochodzenia |
| kryterium przynależności | obywatelstwo | pochodzenie, język, tradycja, religia |
| wzorzec historyczny | Francja | Niemcy |
| stosunek do mniejszości | włączający — obywatel = członek narodu | wykluczający — obcy etnicznie pozostaje obcy |
| przykład na wykresie | wybór 2. | wybory 3. i 5. |
Wybór 1. („aby sam czuł się Polakiem”) nie należy do żadnej z tych dwóch koncepcji — to kryterium subiektywne, oparte na autoidentyfikacji, i jako takie jest najbliższe współczesnemu, konstruktywistycznemu ujęciu narodu.
Jak czytać wykres z „wyborem dwóch cech”
Instrukcja pod wykresem — „badani mieli wybrać z podanej listy dwie cechy” — zmienia sposób interpretacji:
- odsetki nie sumują się do 100% (tu do ok. 171% i 172%),
- każdy respondent jest liczony dwukrotnie,
- porównywać można udziały poszczególnych cech między sobą i w czasie, ale nie „reszty do stu”.
Zmiana 2005 → 2015 jest tu wymowna: autoidentyfikacja spadła o 10 punktów procentowych, a obywatelstwo urosło o 6 — czyli przesunięcie w stronę politycznej koncepcji narodu.
Polonia, mniejszość narodowa, mniejszość etniczna
| Pojęcie | Definicja |
|---|---|
| Polonia | osoby polskiego pochodzenia mieszkające poza Polską |
| mniejszość narodowa | grupa w Polsce, która ma własne państwo (np. Niemcy, Ukraińcy, Litwini) |
| mniejszość etniczna | grupa bez własnego państwa (Łemkowie, Romowie, Karaimi, Tatarzy) |
Ustawa z 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych wymienia 9 mniejszości narodowych i 4 etniczne oraz język regionalny — kaszubski.
Punktacja CKE
- 6.1. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (PP).
- 6.2. 1 pkt — wskazanie wyboru 2. wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obywatelstwa jako kryterium przynależności do narodu.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „narod, polityczna i etniczno-kulturowa koncepcja narodu, tozsamosc narodowa, Polonia, analiza wykresu CBOS" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl