m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2305 • Otwarte krótkie • 3 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 15

Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zad. 15.1: (ZP) I. Wiedza i rozumienie. 5) Zdający charakteryzuje instytucje polskiego systemu prawnego. (ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. 15) Zdający wyjaśnia instytucje prawne prawa pracy w Rzeczypospolitej Polskiej ([…] rodzaje urlopów; prawa […] pracownicze). (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 3) […] wskazuje, w jakim kodeksie obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej można znaleźć przepisy dotyczące konkretnej sprawy […]; 7) przedstawia przebieg postępowania cywilnego w Rzeczypospolitej Polskiej […]. Zad. 15.2: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 5) Zdający wyjaśnia i analizuje funkcjonowanie polskiego systemu prawnego. (ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 1) […] krytycznie je analizuje, samodzielnie wyciąga wnioski […]. (ZP) III. Rozumienie siebie oraz rozpoznawanie i rozwiązywanie problemów. 6) Zdający rozpoznaje różne aspekty, także prawne, problemów życia codziennego […]. (ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. 16) Zdający porównuje sytuację jednostki wynikającą z różnych form zatrudniania: umowa o pracę, umowy cywilnoprawne […]. (ZP) V. 3) […]. Zad. 15.3: (ZR) I. 5) […]. (ZR) II. 1) […]. (ZP) III. 6) […]. (ZR) XI. 15) Zdający wyjaśnia instytucje prawne prawa pracy w Rzeczypospolitej Polskiej ([…] rodzaje urlopów; prawa […] pracownicze). (ZP) V. 3) […] interpretuje przepisy prawne.

Treść zadania

Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w RP (Dz.U. 1974, nr 24, poz. 141, z późn. zm.; stan prawny na 19 stycznia 2023 r.; fragmenty):

Art. 180. § 1. Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze: 1) 20 tygodni — w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie […]. § 2. Przed przewidywaną datą porodu pracownica może wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego. § 3. Po porodzie przysługuje urlop macierzyński niewykorzystany przed porodem aż do wyczerpania wymiaru, o którym mowa w § 1. § 4. Pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i powrócić do pracy, jeżeli: 1) pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracownik — ojciec wychowujący dziecko; 2) […] osobistą opiekę nad dzieckiem będzie sprawował ubezpieczony — ojciec dziecka, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową. § 5. […]

Art. 182³. § 1. Pracownik — ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni […].

Opisy sytuacji. Joanna od czterech lat współpracuje z wydawnictwem edukacyjnym wyłącznie na podstawie umów o dzieło — to jej jedyne źródło utrzymania. Jest w ciąży i chce wystąpić o urlop macierzyński na 4 tygodnie przed porodem. Adam pracuje na podstawie umowy o pracę jako urzędnik; jego żona po 15 tygodniach urlopu macierzyńskiego wraca do pracy. Adam wykorzystał już urlop ojcowski.

15.1. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):

  1. Przytoczone przepisy pochodzą z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
  2. Ewentualna sprawa sądowa związana z tymi przepisami toczyłaby się według norm postępowania cywilnego.

15.2. (0–1) Rozstrzygnij, czy Joannie przysługuje prawo do urlopu macierzyńskiego. Uzasadnij, odwołując się do przepisów.

15.3. (0–1) Rozstrzygnij, czy Adamowi przysługuje część urlopu macierzyńskiego niewykorzystana przez jego żonę. Uzasadnij.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

15.1. FP (klucz CKE: 1. F, 2. P)

  1. F — przepisy pochodzą z Kodeksu pracy (Dz.U. 1974, nr 24, poz. 141), a nie z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczą o tym zarówno rok (1974), jak i terminologia: „pracownica”, „pracownik”, „urlop”.
  2. P — sprawy z zakresu prawa pracy rozpoznają sądy pracy, będące wydziałami sądów powszechnych, i toczą się one według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (odrębne postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych).

15.2.

Rozstrzygnięcie: Nie.

Uzasadnienie (przykładowe): art. 180 § 1 przyznaje urlop macierzyński wyłącznie pracownicy, czyli osobie pozostającej w stosunku pracy (umowa o pracę, powołanie, mianowanie, wybór, spółdzielcza umowa o pracę). Joanna pracuje na podstawie umowy o dzieło — to umowa cywilnoprawna, regulowana Kodeksem cywilnym, a nie Kodeksem pracy. Nie jest więc pracownicą i uprawnienia z art. 180 jej nie przysługują.

15.3.

Rozstrzygnięcie: Tak.

Uzasadnienie (przykładowe): żona Adama wykorzystała po porodzie 15 tygodni urlopu macierzyńskiego, a więc co najmniej 14 tygodni, których wymaga art. 180 § 4. Może zatem zrezygnować z pozostałej części urlopu i wrócić do pracy, a pozostałe 5 tygodni wykorzysta Adam jako pracownik — ojciec wychowujący dziecko (art. 180 § 4 pkt 1). Warunek jest spełniony, bo Adam jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Wcześniejsze wykorzystanie urlopu ojcowskiego nie ma tu znaczenia — to odrębne, niezależne uprawnienie z art. 182³.

Typowy błąd / pułapka

W 15.2 kusi odpowiedź „Tak”, bo Joanna faktycznie pracuje i utrzymuje się z tej pracy. Kodeks pracy operuje jednak pojęciem pracownika w znaczeniu ścisłym: osoby w stosunku pracy. Umowa o dzieło i umowa zlecenia to umowy cywilnoprawne — dają zarobek, ale nie dają uprawnień pracowniczych.

W 15.2 nie poprzestawaj na „bo ma umowę o dzieło”. Dopowiedz konsekwencję prawną: urlop macierzyński przysługuje pracownicy, czyli osobie w stosunku pracy, a Joanna nią nie jest — tak brzmi przykładowa odpowiedź CKE.

W 15.3 uwaga na wykorzystany już urlop ojcowski. Ta informacja może sugerować, że Adam „wyczerpał limit”. Tymczasem to dwa niezależne uprawnienia: urlop ojcowski (2 tygodnie, art. 182³) i część urlopu macierzyńskiego przejęta od matki (art. 180 § 4).

Sprawdź liczbę tygodni. Warunkiem jest co najmniej 14 tygodni wykorzystanych po porodzie. Żona Adama wykorzystała 15 — warunek spełniony. Gdyby wróciła po 12 tygodniach, na podstawie przytoczonego § 4 odpowiedź brzmiałaby „Nie”.

W 15.1 nie oceniaj stwierdzenia 2. jako F z myślą, że „to prawo pracy, nie cywilne”. Prawo pracy jest odrębną gałęzią prawa, ale procedura sądowa jest w nim cywilna — sprawy pracownicze rozpoznaje sąd pracy według k.p.c.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 15 — WOS 2023, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-2305 — zadanie 15. Na podstawie: CKE, matura maj 2023, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 18

Umowa o pracę a umowy cywilnoprawne

CechaUmowa o pracęZlecenieO dzieło
podstawa prawnaKodeks pracyKodeks cywilnyKodeks cywilny
przedmiotstaranne wykonywanie pracystaranne działanierezultat (dzieło)
podporządkowanietak — miejsce, czas, kierownictwonienie
urlop wypoczynkowytaknienie
urlop macierzyńskitaknienie
minimalne wynagrodzenietakstawka godzinowanie
składki ZUSpełnetak (z wyjątkami)co do zasady nie
okres wypowiedzeniatakzależnie od umowybrak

To zestawienie rozstrzyga zadanie 15.2: bez stosunku pracy nie ma uprawnień pracowniczych.

Urlopy związane z rodzicielstwem

UrlopKomuWymiar
macierzyńskipracownicy (matce), część przenoszalna na ojca po 14 tyg.20 tyg. (jedno dziecko)
ojcowskipracownikowi — ojcu, niezależnie od matki2 tygodnie
rodzicielskiobojgu rodzicomod 26 kwietnia 2023 r. 41 tyg. (jedno dziecko); w stanie prawnym z arkusza (19 stycznia 2023 r.) — 32 tyg.
wychowawczypracownikowi z co najmniej 6-mies. stażemdo 36 miesięcy

Kluczowa mechanika art. 180 § 4: matka musi wykorzystać po porodzie co najmniej 14 tygodni, dopiero resztę może przejąć ojciec (w przytoczonych przepisach to jedyna droga przejęcia urlopu przez ojca).

Rodzaje postępowań sądowych

PostępowanieKodeksSprawy
cywilnek.p.c.majątkowe, rodzinne, z zakresu prawa pracy, ubezpieczeń społecznych
karnek.p.k.przestępstwa (sprawy o wykroczenia — według Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia)
administracyjnek.p.a., p.p.s.a.decyzje organów administracji, skargi do WSA i NSA

Sądy pracy są wydziałami sądów rejonowych i okręgowych, czyli sądów powszechnych — nie stanowią odrębnego pionu sądownictwa.

Punktacja CKE

  • 15.1. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
  • 15.2. 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (Nie) i poprawne uzasadnienie (w przykładowej odpowiedzi CKE: urlop macierzyński przysługuje jedynie pracownikom, a Joanna zarobkuje na podstawie umowy o dzieło, czyli umowy cywilnoprawnej).
  • 15.3. 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (Tak) i poprawne uzasadnienie (w przykładowej odpowiedzi CKE: żona wykorzystała po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu, a pozostałą część wykorzysta Adam jako pracownik — ojciec wychowujący dziecko, art. 180 § 4 pkt 1).
  • Razem: 3 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „kodeks pracy, urlop macierzynski, urlop ojcowski, umowa o dzielo, stosunek pracy, postepowanie cywilne” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl