Zadanie 15
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej Polskiej — gałęzie prawa i rodzaje postępowań. (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. III. Rozumienie siebie oraz rozpoznawanie i rozwiązywanie problemów — formy zatrudnienia i wynikające z nich uprawnienia.
Treść zadania
Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w RP (Dz.U. 1974, nr 24, poz. 141):
Art. 180. § 1. Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 20 tygodni — w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. § 2. Przed przewidywaną datą porodu pracownica może wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego. § 4. Pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i powrócić do pracy, jeżeli: 1) pozostałą część urlopu wykorzysta pracownik — ojciec wychowujący dziecko […].
Art. 182³. § 1. Pracownik — ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni.
Opisy sytuacji. Joanna od czterech lat współpracuje z wydawnictwem edukacyjnym wyłącznie na podstawie umów o dzieło — to jej jedyne źródło utrzymania. Jest w ciąży i chce wystąpić o urlop macierzyński na 4 tygodnie przed porodem. Adam pracuje na podstawie umowy o pracę jako urzędnik; jego żona po 15 tygodniach urlopu macierzyńskiego wraca do pracy. Adam wykorzystał już urlop ojcowski.
15.1. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Przytoczone przepisy pochodzą z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
- Ewentualna sprawa sądowa związana z tymi przepisami toczyłaby się według norm postępowania cywilnego.
15.2. (0–1) Rozstrzygnij, czy Joannie przysługuje prawo do urlopu macierzyńskiego. Uzasadnij, odwołując się do przepisów.
15.3. (0–1) Rozstrzygnij, czy Adamowi przysługuje część urlopu macierzyńskiego niewykorzystana przez jego żonę. Uzasadnij.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
15.1. FP
- F — przepisy pochodzą z Kodeksu pracy (Dz.U. 1974, nr 24, poz. 141), a nie z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczą o tym zarówno rok (1974), jak i terminologia: „pracownica", „pracownik", „urlop".
- P — sprawy z zakresu prawa pracy rozpoznają sądy pracy, będące wydziałami sądów powszechnych, i toczą się one według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (odrębne postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych).
15.2.
Rozstrzygnięcie: Nie.
Uzasadnienie: art. 180 § 1 przyznaje urlop macierzyński wyłącznie pracownicy, czyli osobie pozostającej w stosunku pracy (umowa o pracę, powołanie, mianowanie, wybór, spółdzielcza umowa o pracę). Joanna pracuje na podstawie umowy o dzieło — to umowa cywilnoprawna, regulowana Kodeksem cywilnym, a nie Kodeksem pracy. Nie jest więc pracownicą i uprawnienia z art. 180 jej nie przysługują.
15.3.
Rozstrzygnięcie: Tak.
Uzasadnienie: żona Adama wykorzystała po porodzie 15 tygodni urlopu macierzyńskiego, a więc co najmniej 14 tygodni, których wymaga art. 180 § 4. Może zatem zrezygnować z pozostałej części urlopu i wrócić do pracy, a pozostałe 5 tygodni wykorzysta Adam jako pracownik — ojciec wychowujący dziecko (art. 180 § 4 pkt 1). Warunek jest spełniony, bo Adam jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Wcześniejsze wykorzystanie urlopu ojcowskiego nie ma tu znaczenia — to odrębne, niezależne uprawnienie z art. 182³.
W 15.2 kusi odpowiedź „Tak", bo Joanna faktycznie pracuje i utrzymuje się z tej pracy. Kodeks pracy operuje jednak pojęciem pracownika w znaczeniu ścisłym: osoby w stosunku pracy. Umowa o dzieło i umowa zlecenia to umowy cywilnoprawne — dają zarobek, ale nie dają uprawnień pracowniczych.
W 15.2 nie wystarczy napisać „bo ma umowę o dzieło". Trzeba dopowiedzieć konsekwencję prawną: nie jest pracownicą w rozumieniu Kodeksu pracy, więc art. 180 jej nie obejmuje.
W 15.3 największa pułapka to wykorzystany już urlop ojcowski. Zadanie celowo o nim wspomina, żeby zasugerować, że Adam „wyczerpał limit". To dwa niezależne uprawnienia: urlop ojcowski (2 tygodnie, art. 182³) i część urlopu macierzyńskiego przejęta od matki (art. 180 § 4).
Sprawdź liczbę tygodni. Warunkiem jest co najmniej 14 tygodni wykorzystanych po porodzie. Żona Adama wykorzystała 15 — warunek spełniony. Gdyby wróciła po 12 tygodniach, odpowiedź brzmiałaby „Nie".
W 15.1 stwierdzenie 2. bywa mylnie oceniane jako F, bo „to prawo pracy, nie cywilne". Prawo pracy jest odrębną gałęzią prawa, ale procedura sądowa jest w nim cywilna — sprawy pracownicze rozpoznaje sąd pracy według k.p.c.
Treść zadania (CKE)
Umowa o pracę a umowy cywilnoprawne
| Cecha | Umowa o pracę | Zlecenie | O dzieło |
|---|---|---|---|
| podstawa prawna | Kodeks pracy | Kodeks cywilny | Kodeks cywilny |
| przedmiot | staranne wykonywanie pracy | staranne działanie | rezultat (dzieło) |
| podporządkowanie | tak — miejsce, czas, kierownictwo | nie | nie |
| urlop wypoczynkowy | tak | nie | nie |
| urlop macierzyński | tak | nie | nie |
| minimalne wynagrodzenie | tak | stawka godzinowa | nie |
| składki ZUS | pełne | tak (z wyjątkami) | co do zasady nie |
| okres wypowiedzenia | tak | zależnie od umowy | brak |
To zestawienie rozstrzyga zadanie 15.2: bez stosunku pracy nie ma uprawnień pracowniczych.
Urlopy związane z rodzicielstwem
| Urlop | Komu | Wymiar |
|---|---|---|
| macierzyński | pracownicy (matce), część przenoszalna na ojca po 14 tyg. | 20 tyg. (jedno dziecko) |
| ojcowski | pracownikowi — ojcu, niezależnie od matki | 2 tygodnie |
| rodzicielski | obojgu rodzicom, do podziału | 41 tyg. (jedno dziecko) |
| wychowawczy | pracownikowi z co najmniej 6-mies. stażem | do 36 miesięcy |
Kluczowa mechanika art. 180 § 4: matka musi wykorzystać co najmniej 14 z 20 tygodni, dopiero resztę może przejąć ojciec. Nie może więc oddać całego urlopu od pierwszego dnia.
Rodzaje postępowań sądowych
| Postępowanie | Kodeks | Sprawy |
|---|---|---|
| cywilne | k.p.c. | majątkowe, rodzinne, z zakresu prawa pracy, ubezpieczeń społecznych |
| karne | k.p.k. | przestępstwa i wykroczenia (te ostatnie w trybie odrębnym) |
| administracyjne | k.p.a., p.p.s.a. | decyzje organów administracji, skargi do WSA i NSA |
Sądy pracy są wydziałami sądów rejonowych i okręgowych, czyli sądów powszechnych — nie stanowią odrębnego pionu sądownictwa.
Punktacja CKE
- 15.1. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
- 15.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Nie) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do braku statusu pracownicy przy umowie o dzieło.
- 15.3. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Tak) wraz z uzasadnieniem powołującym art. 180 § 4 pkt 1 i warunek 14 tygodni.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „kodeks pracy, urlop macierzynski, urlop ojcowski, umowa o dzielo, stosunek pracy, postepowanie cywilne" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl