m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2305 • Otwarte krótkie • 3 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 3

Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zad. 3.1: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 1) Zdający wyjaśnia prawidłowości życia społeczno-kulturowego […]. (ZR) II. Różnorodność kulturowa. 1) Zdający charakteryzuje społeczeństwa zbieracko-łowieckie, nomadyczne i rolnicze […]; 2) […] wskazuje na różnice między społeczeństwem przemysłowym i poprzemysłowym. Zad. 3.2: (ZR) I. Wiedza i rozumienie. 1) […]. (ZR) II. Różnorodność kulturowa. 2) […] wskazuje na różnice między społeczeństwem przemysłowym i poprzemysłowym. (ZP) I. Człowiek i społeczeństwo. 8) Zdający charakteryzuje współczesne społeczeństwo i analizuje jego cechy (otwarte, postindustrialne, konsumpcyjne, masowe i informacyjne).

Treść zadania

Rodzaje społeczeństw — trzy opisy ze słownika socjologii.

Opis 1. „[Jest] zwykle przeciwstawiane […] »społeczeństwu nowoczesnemu«. Termin ten […] zestawia razem szeroki zbiór społeczeństw (od grup zbieracko-łowieckich poprzez społeczeństwa stanowe Europy) i pociąga za sobą skojarzenia albo negatywne — z zacofaniem […], albo pozytywne — z mitycznym »złotym wiekiem«, w którym kultywowano wartości więzi rodzinnych i wspólnotowych.”

Opis 2. „[Termin ten] odnosi się do społeczeństw, w których występuje m.in.: tendencja do zmniejszania się liczby ludności utrzymującej się z rolnictwa, zanik gospodarki naturalnej, przewaga maszyn, produkcji fabrycznej, [urbanizacja oraz upowszechnianie się umiejętności czytania i pisania].”

Opis 3. „[Społeczeństwa, w których grupy] przenoszą się z miejsca na miejsce […], przemieszczają się po regularnych sezonowych szlakach pastwisk. [Warto jednak zaznaczyć, że charakter taki ma także wiele grup zbieracko-łowieckich, z kolei niektóre społeczeństwa zajmujące się hodowlą zwierząt praktykują życie osiadłe].”

3.1. (0–1) Do każdego opisu przyporządkuj nazwę typu społeczeństwa. Wybierz spośród: industrialne, nomadyczne, tradycyjne, zbieracko-łowieckie.

3.2. (0–2) Przedstaw trzy cechy odróżniające typ społeczeństwa z opisu 2. od społeczeństwa poprzemysłowego.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

3.1.

  • Opis 1. — społeczeństwo tradycyjne (przeciwstawiane nowoczesnemu, obejmuje bardzo szeroki zbiór form przednowoczesnych).
  • Opis 2. — społeczeństwo industrialne (maszyny, produkcja fabryczna, urbanizacja, odpływ ludności z rolnictwa).
  • Opis 3. — społeczeństwo nomadyczne (wędrówka po sezonowych szlakach pastwisk).

Nazwa „zbieracko-łowieckie" jest dystraktorem — pojawia się w opisach 1. i 3. jako przykład, ale nie jest odpowiedzią do żadnego z nich.

3.2. Trzy różnice industrialne → poprzemysłowe (przykładowa odpowiedź):

  1. Struktura zatrudnienia. W społeczeństwie industrialnym dominuje sektor II (przemysł); w poprzemysłowym zatrudnienie w sektorze II spada, a rośnie w sektorze usług.
  2. Procesy urbanizacyjne. Społeczeństwo industrialne cechuje urbanizacja; w poprzemysłowym na ogół obserwuje się procesy deurbanizacji — zmniejsza się odsetek żyjących w miastach, ale nie oznacza to zasilenia I sektora gospodarki.
  3. Rola wykształcenia. W społeczeństwie poprzemysłowym rola wykształcenia, także wyższego, jest większa.

Czwarty typ różnicy podany w zasadach oceniania CKE: w społeczeństwie poprzemysłowym większa jest rola informacji. Akceptowane są też inne merytorycznie poprawne różnice.

Typowy błąd / pułapka

W 3.1 największa pułapka to „zbieracko-łowieckie" przy opisie 3. Opis mówi o przemieszczaniu się po szlakach pastwisk, czyli o hodowli — a nie o zbieractwie i łowiectwie. Sam słownik zastrzega zresztą, że wędrowny tryb życia prowadzą też grupy zbieracko-łowieckie, więc to kryterium nie rozstrzyga. Rozstrzyga pastwisko: to społeczeństwo nomadyczne (pasterskie).

W 3.1 nie łącz opisu 1. ze społeczeństwem „zbieracko-łowieckim” tylko dlatego, że od niego zaczyna się wyliczenie. Ale opis wprost mówi, że termin „zestawia razem szeroki zbiór społeczeństw" — od zbieraczy po stany Europy. Taki zbiorczy termin to społeczeństwo tradycyjne.

W 3.2 nie opisuj samego społeczeństwa poprzemysłowego — wskaż różnicę. Polecenie brzmi: „cechy odróżniające”. Bezpiecznie jest pisać w formie porównania, np. „w poprzemysłowym rola informacji jest większa” albo „w industrialnym X, a w poprzemysłowym Y”.

Trzy cechy to trzy różne wymiary, nie trzy sformułowania tej samej myśli. „Więcej usług”, „mniej przemysłu” i „przewaga sektora III” to w istocie jedna różnica zapisana trzy razy.

Nie myl deurbanizacji z powrotem do rolnictwa. Zasady oceniania CKE wyraźnie zaznaczają, że spadek odsetka mieszkańców miast w społeczeństwie poprzemysłowym nie oznacza zasilenia I sektora gospodarki.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 3 — WOS 2023, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-2305 — zadanie 3. Na podstawie: CKE, matura maj 2023, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 6

Typy społeczeństw — ściąga

TypPodstawa utrzymaniaCechy rozpoznawcze
zbieracko-łowieckiezbieractwo, łowiectwomałe grupy, brak własności ziemi
nomadyczne (pasterskie)hodowla zwierzątwędrówka po szlakach pastwisk
rolnicze (agrarne)uprawa roliosiadłe, wieś, gospodarka naturalna
tradycyjnetermin zbiorczywszystko, co przed nowoczesnością
industrialneprzemysłmaszyny, fabryki, urbanizacja, alfabetyzacja
poprzemysłoweusługi i wiedzasektor III, deurbanizacja, wykształcenie

Trzy sektory gospodarki — klucz do zadania 3.2

SektorCo obejmujeDominuje w społeczeństwie
Irolnictwo, leśnictwo, rybołówstwoagrarnym / tradycyjnym
IIprzemysł, budownictwoindustrialnym
IIIusługi (handel, transport, edukacja, zdrowie)poprzemysłowym

Przejście od społeczeństwa industrialnego do poprzemysłowego wiąże się z przesunięciem zatrudnienia z sektora II do sektora usług — to jeden z typów różnic w przykładowej odpowiedzi CKE.

Industrialne kontra poprzemysłowe — zestawienie

WymiarIndustrialnePoprzemysłowe
dominujący sektorprzemysł (II)usługi (III)
miastaurbanizacjana ogół deurbanizacja
wykształceniemniejsza rolawiększa rola, także wykształcenia wyższego
rola informacjimniejszawiększa

Te cztery wiersze odpowiadają czterem typom różnic z przykładowej odpowiedzi w zasadach oceniania CKE; do 3.2 wystarczą trzy różne.

Punktacja CKE

  • 3.1. 1 pkt — poprawne przyporządkowanie wszystkich trzech nazw (tradycyjne / industrialne / nomadyczne).
  • 3.2. 2 pkt — trzy poprawne różnice; 1 pkt — dwie różnice; 0 pkt — inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
  • Razem: 3 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „typy spoleczenstw, spoleczenstwo tradycyjne industrialne nomadyczne, spoleczenstwo poprzemyslowe, sektory gospodarki” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl