Zadanie 9
Matura z WOS-u, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZP) III. Organy władzy publicznej w RP — Senat RP, tryb wyboru, status prawny senatora, mandat wolny. (ZR) VIII. Modele sprawowania władzy — druga izba parlamentu w państwie federalnym i unitarnym.
Treść zadania
Przepisy prawne — art. 51 Ustawy Zasadniczej Niemiec:
(1) Bundesrat składa się z członków rządów krajów związkowych, które ich powołują i odwołują. Mogą oni być zastępowani przez innych członków swoich rządów.
(2) Każdy kraj posiada co najmniej trzy głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza dwa miliony — cztery głosy, sześć milionów — pięć głosów, siedem milionów — sześć głosów.
(3) Każdy kraj może delegować tylu członków, ile ma głosów. Głosy jednego kraju muszą być oddawane zgodnie i tylko przez obecnych członków lub ich zastępców.
9.1. (0–2) Wyjaśnij, na czym polegają różnice w sposobie powoływania członków Bundesratu i Senatu RP oraz w koncepcji mandatu przysługującego tym członkom.
9.2. (0–1) Odwołując się do podstawowych zasad ustroju terytorialno-prawnego Niemiec i Polski, wyjaśnij, z czego wynikają różnice w sposobie kreowania Bundesratu i Senatu RP.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
9.1.
Sposób powoływania. Senatorowie RP są wybierani w wyborach powszechnych, bezpośrednich i tajnych przez obywateli (100 senatorów w jednomandatowych okręgach). Członkowie Bundesratu nie są wybierani przez obywateli — są delegowani (powoływani) przez rządy krajów związkowych, które mogą ich w każdej chwili odwołać.
Koncepcja mandatu. Senatorowie RP mają mandat wolny: reprezentują cały naród, nie są związani instrukcjami wyborców i nie mogą zostać przez nich odwołani. Członkowie Bundesratu mają mandat związany (imperatywny): głosy jednego kraju muszą być oddawane zgodnie, według stanowiska rządu krajowego, a delegat może zostać odwołany przez ten rząd.
9.2.
Niemcy są państwem federacyjnym, złożonym z krajów związkowych (landów) mających własną państwowość i rządy. Bundesrat jest izbą reprezentującą interesy tych krajów wobec federacji — dlatego zasiadają w nim wysłannicy rządów krajowych, głosujący jednolicie w imieniu swojego landu.
Polska jest państwem unitarnym — jednolitym, bez części składowych o charakterze państwowym. Senat RP nie reprezentuje więc żadnych „krajów", lecz — podobnie jak Sejm — cały naród. Dlatego senatorowie pochodzą z wyborów powszechnych i dysponują mandatem wolnym.
W 9.1 trzeba podać dwie różnice, ale w dwóch wskazanych aspektach. Sformułowanie dwóch różnic dotyczących samego sposobu powoływania (np. „są wybierani" i „w okręgach jednomandatowych") nie da 2 punktów — polecenie wprost wymienia sposób powoływania i koncepcję mandatu.
Nie myl mandatu wolnego z immunitetem. Mandat wolny dotyczy braku związania instrukcjami wyborców; immunitet to ochrona przed odpowiedzialnością prawną. To dwie niezależne instytucje.
Mandat imperatywny nie oznacza „posłuszeństwa partii". Oznacza formalne, prawne związanie stanowiskiem mocodawcy oraz możliwość odwołania przed końcem kadencji. Dyscyplina partyjna w Sejmie RP jest faktem politycznym, ale mandat posłów i senatorów pozostaje wolny — art. 104 ust. 1 Konstytucji RP.
W 9.2 nie wystarczy napisać „bo Niemcy to federacja". Trzeba dopowiedzieć konsekwencję: skoro landy mają własną podmiotowość, potrzebują izby, w której ich rządy bezpośrednio reprezentują interesy krajów. I symetrycznie dla Polski: państwo unitarne → senator reprezentantem narodu, nie regionu.
Uwaga: Senat RP nie jest izbą samorządu terytorialnego. Mimo że senatorowie są wybierani w okręgach, formalnie reprezentują cały naród, a nie województwa czy powiaty. To częsty błąd w uzasadnieniach.
Treść zadania (CKE)
Bundesrat kontra Senat RP
| Cecha | Bundesrat (Niemcy) | Senat RP |
|---|---|---|
| skład | członkowie rządów krajów związkowych | 100 senatorów |
| sposób powołania | delegowanie przez rządy landów | wybory powszechne i bezpośrednie |
| kadencja | brak — skład zmienia się wraz z rządami landów | 4 lata, wspólnie z Sejmem |
| mandat | imperatywny (związany) | wolny |
| sposób głosowania | głosy landu oddawane jednolicie | każdy senator głosuje osobno |
| liczba głosów | 3–6 na land, według liczby ludności | 1 na senatora |
| kogo reprezentuje | kraj związkowy | cały naród |
Mandat wolny a mandat imperatywny
| Cecha | Wolny | Imperatywny |
|---|---|---|
| związanie instrukcjami | nie | tak |
| możliwość odwołania | nie | tak |
| kogo reprezentuje | ogół (naród) | konkretnych mocodawców |
| gdzie występuje | Sejm i Senat RP, większość parlamentów | Bundesrat, dawne sejmiki szlacheckie, delegaci w organizacjach |
Podstawa prawna dla Polski — art. 104 ust. 1 Konstytucji RP: „Posłowie są przedstawicielami Narodu. Nie wiążą ich instrukcje wyborców”. Art. 108 rozciąga tę zasadę na senatorów.
Państwo unitarne a federacyjne
| Cecha | Unitarne (Polska) | Federacyjne (Niemcy, USA, Austria) |
|---|---|---|
| części składowe | jednostki administracyjne | podmioty o cechach państwowych |
| konstytucje | jedna | federalna + konstytucje części |
| parlamenty regionalne | brak (sejmiki = samorząd) | landtagi z władzą ustawodawczą |
| druga izba | reprezentacja narodu | reprezentacja części składowych |
| źródło kompetencji | państwo nadaje samorządowi | części przekazują część uprawnień federacji |
Zasadę unitarności Polski wyraża art. 3 Konstytucji RP: „Rzeczpospolita Polska jest państwem jednolitym”.
Punktacja CKE
- 9.1. 2 pkt — dwie poprawne różnice (sposób powoływania i koncepcja mandatu); 1 pkt — jedna z nich.
- 9.2. 1 pkt — wyjaśnienie odwołujące się do federalizmu Niemiec i unitarności Polski.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Bundesrat, Senat RP, mandat wolny i imperatywny, panstwo federalne i unitarne, druga izba parlamentu" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl