Zadanie 10
Matura z WOS-u, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) VIII. Modele sprawowania władzy — system półprezydencki na przykładzie Republiki Francuskiej, pozycja głowy państwa. (ZP) III. Organy władzy publicznej w RP — kompetencje Prezydenta RP, Rada Gabinetowa, skrócenie kadencji Sejmu, odpowiedzialność konstytucyjna.
Treść zadania
Fragmenty konstytucji jednego z państw:
Art. 8. Prezydent Republiki powołuje premiera. Decyzję o odwołaniu go z funkcji podejmuje w wyniku złożenia przez premiera dymisji rządu. Na wniosek premiera powołuje innych członków rządu i ich odwołuje. Art. 9. Prezydent Republiki przewodniczy Radzie Ministrów. Art. 12. Prezydent Republiki może, po zasięgnięciu opinii premiera i przewodniczących izb, zarządzić rozwiązanie Zgromadzenia Narodowego. Art. 15. Prezydent Republiki jest zwierzchnikiem sił zbrojnych. Art. 68. Prezydent Republiki nie ponosi odpowiedzialności za czynności wykonywane w ramach sprawowania swych funkcji, z wyjątkiem zdrady stanu. Może być postawiony w stan oskarżenia jedynie przez obydwie izby […] bezwzględną większością głosów; jest sądzony przez Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości.
10.2. (0–2) Rozstrzygnij, czy kompetencje głowy państwa wynikające z tych przepisów są większe niż kompetencje Prezydenta RP. Uzasadnij, odnosząc się do dwóch przytoczonych przepisów oraz do rozwiązań obowiązujących w RP.
10.3. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Prezydent Republiki jest równocześnie szefem rządu.
- Prezydent Republiki ponosi odpowiedzialność konstytucyjną przed Najwyższym Trybunałem Sprawiedliwości.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
10.1. C — Republika Francuska.
Wskazują na to: Zgromadzenie Narodowe jako izba niższa, urząd premiera obok prezydenta, przewodniczenie Radzie Ministrów oraz Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości jako organ sądzący prezydenta. To zestaw cech systemu półprezydenckiego V Republiki.
10.2.
Rozstrzygnięcie: Tak — kompetencje prezydenta Francji są większe.
Argument 1 — przewodniczenie rządowi (art. 9). Prezydent Francji przewodniczy Radzie Ministrów, a więc realnie współkieruje pracami rządu i wpływa na jego decyzje. Prezydent RP może zwołać jedynie Radę Gabinetową (art. 141 Konstytucji RP) — Radę Ministrów obradującą pod jego przewodnictwem, która jednak nie ma kompetencji Rady Ministrów i nie może podejmować jej rozstrzygnięć. Zwykłym posiedzeniom Rady Ministrów przewodniczy Prezes Rady Ministrów.
Argument 2 — rozwiązanie parlamentu (art. 12). Prezydent Francji może rozwiązać Zgromadzenie Narodowe w dowolnych okolicznościach, po zasięgnięciu (niewiążącej) opinii premiera i przewodniczących izb. Prezydent RP może skrócić kadencję Sejmu tylko w dwóch sytuacjach wskazanych w Konstytucji: gdy Sejm nie zdoła powołać rządu w przewidzianych procedurach (art. 155) albo gdy nie przedstawi mu ustawy budżetowej do podpisu w ciągu 4 miesięcy (art. 225).
(Alternatywny argument: powoływanie premiera. We Francji prezydent powołuje premiera samodzielnie; w Polsce desygnowany przez Prezydenta RP premier musi uzyskać wotum zaufania Sejmu.)
10.3. FP
- F — prezydent Francji przewodniczy Radzie Ministrów, ale szefem rządu jest premier, który „kieruje działalnością rządu". Egzekutywa jest tam dualistyczna; sytuacja, w której prezydent jest jednocześnie szefem rządu, występuje w systemie prezydenckim (USA).
- P — art. 68 przewiduje możliwość postawienia prezydenta w stan oskarżenia za zdradę stanu uchwałą obu izb i sądzenia go przez Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości. To właśnie odpowiedzialność konstytucyjna — za naruszenie prawa w związku ze sprawowaniem urzędu.
W 10.1 kusi odpowiedź B (Rosja). Prezydent Rosji także ma szerokie uprawnienia i premiera obok siebie — ale rozstrzygają nazwy własne: Zgromadzenie Narodowe (fr. Assemblée nationale) i Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości (Haute Cour de Justice) to instytucje francuskie. W Rosji izbą niższą jest Duma Państwowa.
W 10.2 progi punktowe wymagają dwóch argumentów. Rozstrzygnięcie z jednym argumentem daje 1 punkt, podobnie jak dwa argumenty bez rozstrzygnięcia. Pełne 2 punkty wymagają rozstrzygnięcia i dwóch argumentów.
Każdy argument musi zestawiać Francję z Polską. Samo „prezydent Francji przewodniczy Radzie Ministrów" to opis; trzeba dopisać, jak jest w Polsce (Rada Gabinetowa bez kompetencji Rady Ministrów).
Nie myl Rady Gabinetowej z Radą Ministrów. Rada Gabinetowa (art. 141 Konstytucji RP) to Rada Ministrów obradująca pod przewodnictwem Prezydenta RP, ale bez jej kompetencji decyzyjnych. Nie może wydawać rozporządzeń ani podejmować uchwał Rady Ministrów.
W 10.3 stwierdzenie 1. bywa mylnie oceniane jako P. „Przewodniczy Radzie Ministrów" to nie to samo co „jest szefem rządu". Art. 21 konstytucji francuskiej mówi wprost, że premier kieruje działalnością rządu.
Nie myl odpowiedzialności konstytucyjnej z polityczną. Konstytucyjna — za naruszenie prawa, przed organem sądowym (Trybunał Stanu w Polsce, Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości we Francji). Polityczna — za kierunek działania, przed parlamentem, egzekwowana wotum nieufności. Prezydenci obu państw ponoszą wyłącznie konstytucyjną.
Treść zadania (CKE)
Prezydent Francji a Prezydent RP
| Kompetencja | Francja | Polska |
|---|---|---|
| powołanie premiera | samodzielnie | desygnacja + wotum zaufania Sejmu |
| przewodniczenie rządowi | Radzie Ministrów (art. 9) | tylko Radzie Gabinetowej — bez kompetencji RM |
| rozwiązanie parlamentu | w dowolnych okolicznościach (art. 12) | skrócenie kadencji Sejmu tylko w 2 przypadkach |
| zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi | realne | przez Ministra Obrony Narodowej |
| weto ustawodawcze | brak (może żądać ponownego rozpatrzenia) | weto zawieszające — Sejm odrzuca 3/5 |
| wybór | bezpośredni, 5 lat | bezpośredni, 5 lat |
| odpowiedzialność | konstytucyjna — Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości | konstytucyjna — Trybunał Stanu |
Wniosek: pozycja prezydenta Francji jest wyraźnie silniejsza, głównie dzięki art. 9 i 12.
Kiedy Prezydent RP może skrócić kadencję Sejmu
| Podstawa | Sytuacja | Charakter |
|---|---|---|
| art. 155 ust. 2 | Sejm nie udzielił wotum zaufania rządowi w trzecim kroku procedury | obowiązkowo |
| art. 225 | Sejm nie przedstawił ustawy budżetowej do podpisu w ciągu 4 miesięcy | fakultatywnie |
Poza tymi dwoma przypadkami Prezydent RP nie może rozwiązać parlamentu. Sejm może natomiast sam skrócić swoją kadencję uchwałą podjętą większością 2/3 głosów ustawowej liczby posłów (art. 98 ust. 3).
Rada Ministrów a Rada Gabinetowa
| Cecha | Rada Ministrów | Rada Gabinetowa |
|---|---|---|
| kto przewodniczy | Prezes Rady Ministrów | Prezydent RP |
| skład | premier, wicepremierzy, ministrowie | Rada Ministrów w pełnym składzie |
| kompetencje | pełne — uchwały, rozporządzenia, decyzje | brak kompetencji Rady Ministrów |
| charakter | organ władzy wykonawczej | forum konsultacyjne |
| podstawa | art. 146–162 | art. 141 |
Ta różnica jest najlepszym argumentem w zadaniu 10.2: francuski prezydent realnie kieruje rządem, polski może go tylko zwołać i wysłuchać.
Odpowiedzialność konstytucyjna a polityczna
| Cecha | Konstytucyjna | Polityczna |
|---|---|---|
| za co | naruszenie prawa (delikt konstytucyjny) | kierunek prowadzonej polityki |
| przed kim | Trybunał Stanu (PL), Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości (FR) | parlament |
| instrument | postawienie w stan oskarżenia | wotum nieufności |
| kogo dotyczy w Polsce | Prezydent RP, członkowie RM, prezes NBP i in. | członkowie Rady Ministrów |
| kto stawia w stan oskarżenia Prezydenta RP | Zgromadzenie Narodowe większością 2/3 | — |
Prezydenci Polski i Francji nie ponoszą odpowiedzialności politycznej — nie można ich odwołać za prowadzoną politykę. To cecha wspólna obu ustrojów.
Punktacja CKE
- 10.1. 1 pkt — odpowiedź C.
- 10.2. 2 pkt — rozstrzygnięcie (Tak) i dwa argumenty zestawiające przepisy francuskie z rozwiązaniami polskimi; 1 pkt — rozstrzygnięcie z jednym argumentem albo dwa argumenty bez rozstrzygnięcia.
- 10.3. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
- Razem: 4 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „system polprezydencki, Konstytucja Francji, kompetencje Prezydenta RP, Rada Gabinetowa, odpowiedzialnosc konstytucyjna" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl