Zadanie 10
Matura z WOS-u, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) VIII. Modele sprawowania władzy. 4) Zdający charakteryzuje systemy ze szczególną rolą prezydenta – […] semiprezydencki / parlamentarno-prezydencki (na przykładzie Republiki Francuskiej) […] (10.1, 10.3); […] wykazuje, że elementy [systemu parlamentarno-prezydenckiego] obowiązują w Rzeczypospolitej Polskiej (10.2). (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 5) Zdający […] przedstawia kompetencje Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej: […] w stosunku do rządu, parlamentu […] (10.2).
Treść zadania
Fragmenty konstytucji jednego z państw:
Art. 8. Prezydent Republiki powołuje premiera. Decyzję o odwołaniu go z funkcji podejmuje w wyniku złożenia przez premiera dymisji rządu. Na wniosek premiera powołuje innych członków rządu i ich odwołuje. Art. 9. Prezydent Republiki przewodniczy Radzie Ministrów. Art. 12. Prezydent Republiki może, po zasięgnięciu opinii premiera i przewodniczących izb, zarządzić rozwiązanie Zgromadzenia Narodowego. Art. 15. Prezydent Republiki jest zwierzchnikiem sił zbrojnych. Art. 68. Prezydent Republiki nie ponosi odpowiedzialności za czynności wykonywane w ramach sprawowania swych funkcji, z wyjątkiem zdrady stanu. Może być postawiony w stan oskarżenia jedynie przez obydwie izby […] bezwzględną większością głosów; jest sądzony przez Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości.
10.2. (0–2) Rozstrzygnij, czy kompetencje głowy państwa wynikające z tych przepisów są większe niż kompetencje Prezydenta RP. Uzasadnij, odnosząc się do dwóch przytoczonych przepisów oraz do rozwiązań obowiązujących w RP.
10.3. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Prezydent Republiki jest równocześnie szefem rządu.
- Prezydent Republiki ponosi odpowiedzialność konstytucyjną przed Najwyższym Trybunałem Sprawiedliwości.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
10.1. C — Republika Francuska.
Wskazują na to: Zgromadzenie Narodowe jako izba niższa, urząd premiera obok prezydenta, przewodniczenie Radzie Ministrów oraz Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości jako organ sądzący prezydenta. To zestaw cech systemu półprezydenckiego V Republiki.
10.2.
Rozstrzygnięcie: Tak — kompetencje prezydenta Francji są większe.
Argument 1 — przewodniczenie rządowi (art. 9). Prezydent Francji przewodniczy Radzie Ministrów, a więc realnie współkieruje pracami rządu i wpływa na jego decyzje. Prezydent RP może zwołać jedynie Radę Gabinetową (art. 141 Konstytucji RP) — Radę Ministrów obradującą pod jego przewodnictwem, która jednak nie ma kompetencji Rady Ministrów i nie może podejmować jej rozstrzygnięć. Zwykłym posiedzeniom Rady Ministrów przewodniczy Prezes Rady Ministrów.
Argument 2 — rozwiązanie parlamentu (art. 12). Prezydent Francji może rozwiązać Zgromadzenie Narodowe w dowolnych okolicznościach, po zasięgnięciu (niewiążącej) opinii premiera i przewodniczących izb. Prezydent RP może skrócić kadencję Sejmu tylko w dwóch sytuacjach wskazanych w Konstytucji: gdy Sejm nie zdoła powołać rządu w przewidzianych procedurach (art. 155) albo gdy nie przedstawi mu ustawy budżetowej do podpisu w ciągu 4 miesięcy (art. 225).
(Alternatywny argument: powoływanie premiera. We Francji prezydent powołuje premiera samodzielnie; w Polsce desygnowany przez Prezydenta RP premier musi uzyskać wotum zaufania Sejmu.)
10.3. FP
- F — prezydent Francji przewodniczy Radzie Ministrów, ale szefem rządu jest premier, który „kieruje działalnością rządu". Egzekutywa jest tam dualistyczna; sytuacja, w której prezydent jest jednocześnie szefem rządu, występuje w systemie prezydenckim (USA).
- P — art. 68 przewiduje możliwość postawienia prezydenta w stan oskarżenia za zdradę stanu uchwałą obu izb i sądzenia go przez Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości. To właśnie odpowiedzialność konstytucyjna — za naruszenie prawa w związku ze sprawowaniem urzędu.
W 10.1 kusi odpowiedź B (Rosja). Prezydent Rosji także ma szerokie uprawnienia i premiera obok siebie — ale rozstrzygają nazwy własne: Zgromadzenie Narodowe (fr. Assemblée nationale) i Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości (Haute Cour de Justice) to instytucje francuskie. W Rosji izbą niższą jest Duma Państwowa.
W 10.2 progi punktowe wymagają dwóch argumentów. Rozstrzygnięcie z jednym argumentem daje 1 punkt, podobnie jak dwa argumenty bez rozstrzygnięcia. Pełne 2 punkty wymagają rozstrzygnięcia i dwóch argumentów.
Każdy argument musi zestawiać Francję z Polską. Samo „prezydent Francji przewodniczy Radzie Ministrów" to opis; trzeba dopisać, jak jest w Polsce (Rada Gabinetowa bez kompetencji Rady Ministrów).
Nie myl Rady Gabinetowej z Radą Ministrów. Rada Gabinetowa (art. 141 Konstytucji RP) to Rada Ministrów obradująca pod przewodnictwem Prezydenta RP, ale bez jej kompetencji decyzyjnych. Nie może wydawać rozporządzeń ani podejmować uchwał Rady Ministrów.
W 10.3 stwierdzenie 1. jest fałszywe. „Przewodniczy Radzie Ministrów" to nie to samo co „jest szefem rządu". Art. 21 konstytucji francuskiej mówi wprost, że premier kieruje działalnością rządu.
Nie myl odpowiedzialności konstytucyjnej z polityczną. Konstytucyjna — za naruszenie prawa, przed organem sądowym (Trybunał Stanu w Polsce, Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości we Francji). Polityczna — za kierunek działania, przed parlamentem, egzekwowana wotum nieufności. Prezydenci obu państw ponoszą wyłącznie konstytucyjną.
Treść zadania (CKE)
Prezydent Francji a Prezydent RP
| Kompetencja | Francja | Polska |
|---|---|---|
| powołanie premiera | samodzielnie | desygnacja + wotum zaufania Sejmu |
| przewodniczenie rządowi | Radzie Ministrów (art. 9) | tylko Radzie Gabinetowej — bez kompetencji RM |
| rozwiązanie parlamentu | w dowolnych okolicznościach (art. 12) | skrócenie kadencji Sejmu tylko w 2 przypadkach |
| zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi | realne | przez Ministra Obrony Narodowej |
| weto ustawodawcze | brak (może żądać ponownego rozpatrzenia) | weto zawieszające — Sejm odrzuca 3/5 |
| wybór | bezpośredni, 5 lat | bezpośredni, 5 lat |
| odpowiedzialność | konstytucyjna — Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości (wg przytoczonego w arkuszu tekstu art. 68) | konstytucyjna — Trybunał Stanu |
Wniosek: pozycja prezydenta Francji jest wyraźnie silniejsza, głównie dzięki art. 9 i 12.
Kiedy Prezydent RP może skrócić kadencję Sejmu
| Podstawa | Sytuacja | Charakter |
|---|---|---|
| art. 155 ust. 2 | Sejm nie udzielił wotum zaufania rządowi w trzecim kroku procedury | obowiązkowo |
| art. 225 | Sejm nie przedstawił ustawy budżetowej do podpisu w ciągu 4 miesięcy | fakultatywnie |
Poza tymi dwoma przypadkami Prezydent RP nie może rozwiązać parlamentu. Sejm może natomiast sam skrócić swoją kadencję uchwałą podjętą większością 2/3 głosów ustawowej liczby posłów (art. 98 ust. 3).
Rada Ministrów a Rada Gabinetowa
| Cecha | Rada Ministrów | Rada Gabinetowa |
|---|---|---|
| kto przewodniczy | Prezes Rady Ministrów | Prezydent RP |
| skład | premier, wicepremierzy, ministrowie | Rada Ministrów w pełnym składzie |
| kompetencje | pełne — uchwały, rozporządzenia, decyzje | brak kompetencji Rady Ministrów |
| charakter | organ władzy wykonawczej | forum konsultacyjne |
| podstawa | art. 146–162 | art. 141 |
Ta różnica to jeden z argumentów w zadaniu 10.2: francuski prezydent przewodniczy Radzie Ministrów (art. 9), a polski może zwołać Radę Gabinetową, która nie ma kompetencji Rady Ministrów.
Odpowiedzialność konstytucyjna a polityczna
| Cecha | Konstytucyjna | Polityczna |
|---|---|---|
| za co | naruszenie prawa (delikt konstytucyjny) | kierunek prowadzonej polityki |
| przed kim | Trybunał Stanu (PL), Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości (FR) | parlament |
| instrument | postawienie w stan oskarżenia | wotum nieufności |
| kogo dotyczy w Polsce | Prezydent RP, członkowie RM, prezes NBP i in. | członkowie Rady Ministrów |
| kto stawia w stan oskarżenia Prezydenta RP | Zgromadzenie Narodowe większością 2/3 | — |
Prezydenci Polski i Francji nie ponoszą odpowiedzialności politycznej — nie można ich odwołać za prowadzoną politykę. To cecha wspólna obu ustrojów.
Punktacja CKE
- 10.1. 1 pkt — odpowiedź C.
- 10.2. 2 pkt — rozstrzygnięcie (Tak) i dwa argumenty zestawiające przepisy francuskie z rozwiązaniami polskimi; 1 pkt — rozstrzygnięcie z jednym argumentem albo dwa argumenty bez rozstrzygnięcia.
- 10.3. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
- Razem: 4 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „system polprezydencki, Konstytucja Francji, kompetencje Prezydenta RP, Rada Gabinetowa, odpowiedzialnosc konstytucyjna” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl