m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2505 • Otwarte krótkie • 4 pkt • Trudność: ★★★★★

Zadanie 9

Matura z WOS-u, maj 2025, poziom rozszerzony

Wymaganie:

9.1: (ZR) V. Państwo, myśl polityczna i demokratyzacja. 15) Zdający przedstawia niedemokratyczny charakter polskich rozwiązań polityczno-ustrojowych z okresu tzw. Polski Ludowej […]; (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 1) Zdający charakteryzuje zasady ustrojowe […] zwierzchnictwa narodu, […] pluralizmu […]. 9.2: (ZR) V. 16); (ZR) VIII. Modele sprawowania władzy. 11); (ZP) III. 4) Zdający przedstawia organizację pracy Sejmu […] oraz status posła […], w tym instytucje mandatu wolnego […].

Treść zadania

Materiał 1. Fragmenty Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 r.:

Art. 1.1. Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem demokracji ludowej. 2. W Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej władza należy do ludu pracującego miast i wsi. Art. 2.1. Lud pracujący sprawuje władzę państwową przez swych przedstawicieli, wybieranych do Sejmu PRL i do rad narodowych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym. 2. Przedstawiciele ludu w Sejmie PRL i w radach narodowych są odpowiedzialni przed swymi wyborcami i mogą być przez nich odwoływani.

Materiał 2. Fragmenty ustawy o zmianie Konstytucji PRL z 10 lutego 1976 r.:

art. 1 ust. 1 otrzymuje brzmienie: „Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem socjalistycznym"; dodaje się art. 2a: „1. Przewodnią siłą polityczną społeczeństwa w budowie socjalizmu jest Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. 2. Współdziałanie PZPR, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego stanowi podstawę Frontu Jedności Narodu. 3. Front Jedności Narodu jest wspólną płaszczyzną działania organizacji społecznych ludu pracującego i patriotycznego zespolenia wszystkich obywateli."

9.1. (0–2) Uzasadnij, że przedstawione uregulowania są sprzeczne z zasadami ustrojowymi suwerenności narodu i pluralizmu politycznego. Odnieś się w każdym przypadku do co najmniej jednego z przytoczonych przepisów.

9.2. (0–2) Odnosząc się do rozwiązań obowiązujących w RP, sformułuj trzy argumenty potwierdzające, że przepis art. 2.2 (z materiału 1.) stracił moc obowiązującą.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

9.1.

Zasada suwerenności narodu. Zasada ta oznacza, że dysponentem władzy jest naród rozumiany jako ogół obywateli, bez względu na pochodzenie społeczne, zawód czy poglądy. Tymczasem art. 1 ust. 2 stanowi, że „władza należy do ludu pracującego miast i wsi", a art. 2 ust. 1 mówi o sprawowaniu władzy przez „lud pracujący". Podmiot władzy został więc zawężony do jednej kategorii społecznej, z której wykluczono pozostałe grupy. Dodatkowo państwo określono nie jako demokratyczne, lecz jako państwo „demokracji ludowej", a po 1976 r. jako „państwo socjalistyczne" — z góry przesądzając o jego ustroju i ideologii.

Zasada pluralizmu politycznego. Zasada ta oznacza, że w państwie działa wiele konkurujących ugrupowań, mających prawną i realną możliwość zdobycia władzy. Art. 2a ust. 1 przekreśla to wprost: PZPR została konstytucyjnie ustanowiona „przewodnią siłą polityczną społeczeństwa", co oznaczało jej trwałą, prawnie zagwarantowaną hegemonię. Art. 2a ust. 2 dopełnia obrazu: pozostałe ugrupowania (ZSL i SD) nie konkurowały z PZPR, lecz miały z nią „współdziałać" w ramach Frontu Jedności Narodu. Nie było więc ani konkurencji, ani możliwości alternacji władzy.

9.2. Trzy argumenty — dowolne trzy z poniższych:

  1. Mandat jest dziś wolny. Zgodnie z art. 104 ust. 1 Konstytucji RP posłowie są przedstawicielami Narodu i nie wiążą ich instrukcje wyborców; nie ponoszą przed nimi odpowiedzialności prawnej i nie mogą być przez nich odwołani w trakcie kadencji. Art. 2.2 opisywał mandat imperatywny — dokładne przeciwieństwo.
  2. Zmieniła się nazwa państwa. Przepis mówi o Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej; obecną nazwą jest Rzeczpospolita Polska.
  3. Rady narodowe nie istnieją. Terenowe organy władzy państwowej pod tą nazwą zostały zniesione; ich zadania przejęły przede wszystkim organy samorządu terytorialnego (rady gmin, powiatów, sejmiki województw).
  4. Zmieniła się konstytucja. Art. 2.2 pochodzi z Konstytucji z 1952 r., a obowiązuje Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r.
  5. Zmieniła się terminologia ustrojowa. Obecna Konstytucja posługuje się pojęciem „Naród" (w znaczeniu politycznym — art. 4), a nie „lud pracujący".
  6. Parlament jest dwuizbowy. Organem przedstawicielskim nie jest już wyłącznie Sejm — obok niego działa Senat RP.
Typowy błąd / pułapka

W 9.1 nie poprzestawaj na zacytowaniu przepisów. Trzeba pokazać, dlaczego przepis jest sprzeczny z zasadą. W większości przykładowych odpowiedzi CKE najpierw wyjaśniono, na czym polega zasada, a potem wskazano sprzeczny przepis — to bezpieczny schemat.

Zasada suwerenności narodu wymaga rozróżnienia „lud" — „naród". „Lud pracujący miast i wsi" to kategoria klasowa, wykluczająca część obywateli; „Naród" w art. 4 Konstytucji RP to wszyscy obywatele. To sedno sprzeczności.

W 9.2 trzeba podać trzy argumenty na 2 punkty. Dwa dają 1 punkt, jeden — zero. Warto wyliczyć je mechanicznie: nazwa państwa, rady narodowe, mandat, konstytucja, terminologia, dwuizbowość.

Argument o mandacie dotyczy samej treści przepisu. Art. 2.2 opisuje mandat imperatywny — odpowiedzialność przed wyborcami i możliwość odwołania. Art. 104 Konstytucji RP wprowadza dla posłów mandat wolny.

Uwaga na samorząd. W referendum lokalnym mieszkańcy mogą odwołać organ stanowiący (radę) oraz wójta, burmistrza czy prezydenta miasta. Dlatego argument o mandacie wolnym opieraj na posłach (art. 104), a nie na radnych.

Nie myl PZPR z partią rządzącą w zwykłym sensie. Zapis o „przewodniej sile" nadawał jej pozycję konstytucyjnie zagwarantowaną i niekwestionowalną — to system hegemoniczny, a nie wielopartyjny z dominującą partią.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 9 — WOS 2025, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2505 — zadanie 9. Na podstawie: CKE, matura maj 2025, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 12

PRL a III RP — zestawienie rozwiązań ustrojowych

WymiarKonstytucja PRL (1952/1976)Konstytucja RP (1997)
nazwa państwaPolska Rzeczpospolita LudowaRzeczpospolita Polska
suwerenlud pracujący miast i wsiNaród (art. 4) — ogół obywateli
charakter państwa„demokracji ludowej”, od 1976 socjalistycznedemokratyczne państwo prawne (art. 2)
partiePZPR — przewodnia siła (art. 2a)pluralizm polityczny (art. 11)
parlamentjednoizbowy Sejmdwuizbowy — Sejm i Senat
mandatimperatywny — odwoływalnośćwolny (art. 104)
władza terenowarady narodowesamorząd terytorialny (art. 15–16)
podział władzjednolitość władzy państwowejtrójpodział (art. 10)

Zasady ustrojowe w Konstytucji RP

ZasadaArtykułTreść
suwerenności Naroduart. 4władza zwierzchnia należy do Narodu
demokratycznego państwa prawnegoart. 2prawo wiąże także władzę
podziału i równowagi władzart. 10ustawodawcza, wykonawcza, sądownicza
pluralizmu politycznegoart. 11wolność tworzenia i działania partii
decentralizacjiart. 15samorząd terytorialny
społeczeństwa obywatelskiegoart. 12wolność zrzeszania się

Art. 13 Konstytucji RP wprost zakazuje partii odwołujących się do totalitarnych metod nazizmu, faszyzmu i komunizmu.

Mandat wolny a imperatywny

CechaWolny (RP, art. 104)Imperatywny (PRL, art. 2.2)
związanie instrukcjaminietak
odpowiedzialność przed wyborcamipolityczna (przy kolejnych wyborach)prawna
odwołanie w trakcie kadencjiniemożliwemożliwe
kogo reprezentujecały Naródkonkretnych wyborców

Do zadania wystarcza treść przepisu: zapis konstytucyjny z 1952 r. opisywał mandat imperatywny.

System partyjny w PRL

ElementCharakterystyka
typ systemuhegemoniczny — jedna partia gwarantuje sobie władzę konstytucyjnie
partia dominującaPZPR (od 1948)
partie satelickieZSL (ludowa), SD (demokratyczne) — bez realnej konkurencji
platforma wspólnaFront Jedności Narodu (od 1983: PRON)
wyboryjedna lista, bez alternatywy programowej

Różnica wobec systemu monopartyjnego (np. ZSRR): formalnie istniały trzy partie, ale ich rola sprowadzała się do „współdziałania” z PZPR — stąd określenie system hegemoniczny albo quasi-wielopartyjny.

Punktacja CKE

  • 9.1. 2 pkt — uzasadnienie sprzeczności z obiema zasadami, z odniesieniem do przepisów; 1 pkt — z jedną zasadą.
  • 9.2. 2 pkt — trzy poprawne argumenty; 1 pkt — dwa argumenty.
  • Razem: 4 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Konstytucja PRL 1952, nowelizacja 1976, zasady ustrojowe, zwierzchnictwo suwerena, pluralizm polityczny, mandat wolny i imperatywny” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl