Zadanie 7
Matura z WOS-u, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej — samorząd terytorialny, miasto na prawach powiatu, jednostki pomocnicze. (ZR) VI. Społeczeństwo obywatelskie i kultura polityczna — budżet obywatelski, typy kultury politycznej.
Treść zadania
Tekst 1. O ustroju m.st. Warszawy: „Ustawa określa Warszawę jako gminę mającą status miasta na prawach powiatu. Organy władzy samorządowej („ogólnomiejskie", a nie dzielnic — jednostek pomocniczych) są analogiczne do tych funkcjonujących w ustrojach innych miast na prawach powiatu."
Tabela. Liczba głosujących w 2020 r. na zgłoszone projekty w Warszawie według dzielnic (po 2 dzielnice z najwyższym i najniższym odsetkiem; łącznie 109 025 głosujących):
| Dzielnica | Liczba głosów | Głosujących na 1000 mieszkańców |
|---|---|---|
| Białołęka | 11 072 | 89 |
| Śródmieście | 4 108 | 36 |
| Targówek | 5 514 | 44 |
| Żoliborz | 4 706 | 90 |
Tekst 2. O jednym z narzędzi wpływania mieszkańców na sprawy publiczne: „Warszawiacy co roku wymyślają i zgłaszają projekty, a następnie wybierają w głosowaniu te, które zostaną zrealizowane. […] Projekty wybrane w głosowaniu są później realizowane przez miasto."
7.2. (0–1) Rozstrzygnij, czy dane z tabeli mogą być argumentem na rzecz tezy: Kultura polityczna większości mieszkańców stolicy to kultura polityczna uczestnictwa. Uzasadnij.
7.3. (0–1) Uzupełnij zdania — wpisz nazwy organów wybieranych w wyborach powszechnych:
Projekty ogólnomiejskie zostają uwzględnione w uchwale budżetowej podejmowanej przez organ uchwałodawczy, którym jest (1.) …. Wykonanie takiej uchwały to kompetencja organu wykonawczego, którym jest (2.) ….
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
7.1. D — budżet obywatelski.
Wskazują na to wszystkie elementy opisu: mieszkańcy zgłaszają projekty, następnie głosują nad nimi, a wybrane projekty realizuje miasto ze środków budżetu. To dokładna definicja budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego).
7.2.
Rozstrzygnięcie: Nie.
Uzasadnienie: w 2020 r. w głosowaniu wzięło udział 109 025 osób — przy liczbie mieszkańców Warszawy przekraczającej 1,7 mln to niewielki ułamek. Potwierdzają to dane z tabeli: najwyższy odsetek głosujących odnotowano na Żoliborzu — 90 na 1000 mieszkańców, czyli 9%, a najniższy w Śródmieściu — 36 na 1000, czyli 3,6%.
Nawet w najbardziej aktywnej dzielnicy głosowało więc mniej niż co dziesiąty mieszkaniec. Dane pozwalają mówić o kulturze uczestnictwa wśród tych, którzy głosują, ale jest to zdecydowana mniejszość warszawiaków. Teza mówiąca o „większości mieszkańców" nie znajduje w tych danych oparcia.
7.3.
- Rada m.st. Warszawy (rada miasta)
- Prezydent m.st. Warszawy (prezydent miasta)
W 7.1 kusi odpowiedź B (obywatelska inicjatywa uchwałodawcza). Ta polega na złożeniu projektu uchwały przez mieszkańców do rady — bez powszechnego głosowania nad wyborem projektów. Tekst 2. wyraźnie mówi o głosowaniu, więc chodzi o budżet obywatelski.
Odpowiedź A jest podwójnie chybiona. Referendum w sprawie samoopodatkowania dotyczy dokładania pieniędzy przez mieszkańców i możliwe jest wyłącznie w gminie; tu mieszkańcy decydują o wydaniu środków już będących w budżecie.
W 7.2 największa pułapka to odczyt kolumny „na 1000 mieszkańców". 90 na 1000 to 9%, a nie 90%. Bez tego przeliczenia łatwo uznać Żoliborz za dzielnicę o bardzo wysokiej aktywności i odpowiedzieć „Tak".
Uwaga na porównywanie kolumn. Białołęka ma najwięcej głosów w liczbach bezwzględnych (11 072), ale niższy wskaźnik na 1000 mieszkańców niż Żoliborz. Śródmieście ma więcej głosów niż Żoliborz, a mimo to najniższy odsetek. Wskaźnik względny, nie liczba bezwzględna, mierzy aktywność.
W 7.3 kusi wpisanie „zarząd miasta" albo „burmistrz". Warszawa jest miastem na prawach powiatu, więc organem wykonawczym jest jednoosobowy prezydent miasta, wybierany bezpośrednio. Zarząd powiatu tu nie występuje.
Dzielnice Warszawy to jednostki pomocnicze, nie samorząd odrębnego szczebla. Rady dzielnic nie są organami samorządu terytorialnego w rozumieniu Konstytucji — tekst 1. mówi o tym wprost, i to wskazówka do zadania 7.3.
Treść zadania (CKE)
Narzędzia partycypacji obywatelskiej w samorządzie
| Narzędzie | Na czym polega | Wynik |
|---|---|---|
| budżet obywatelski | mieszkańcy zgłaszają projekty i głosują, miasto realizuje wybrane | wiążący |
| obywatelska inicjatywa uchwałodawcza | mieszkańcy składają projekt uchwały radzie | rada decyduje |
| konsultacje społeczne | zbieranie opinii mieszkańców | niewiążący |
| wysłuchanie publiczne | otwarte posiedzenie z udziałem zainteresowanych | niewiążący |
| referendum lokalne | głosowanie w sprawie wspólnoty albo odwołania organu | wiążący przy odpowiedniej frekwencji |
| panel obywatelski | losowo dobrana grupa wypracowuje rekomendacje | zależnie od ustaleń |
Budżet obywatelski jest obowiązkowy w miastach na prawach powiatu i musi wynosić co najmniej 0,5% wydatków jednostki z ostatniego sprawozdania budżetowego.
Typy kultury politycznej (Almond i Verba)
| Typ | Postawa obywatela | Charakterystyka |
|---|---|---|
| zaściankowa (parafialna) | brak zainteresowania polityką | wiedza i aktywność bliskie zeru |
| poddańcza | świadomość systemu, ale bierność | „władza decyduje, ja się dostosowuję” |
| uczestnicząca (uczestnictwa) | aktywny udział i poczucie sprawczości | głosowanie, organizacje, konsultacje |
Almond i Verba wskazywali, że najbardziej stabilne demokracje mają kulturę mieszaną (obywatelską) — połączenie uczestnictwa z pewną dozą zaufania do instytucji.
Jak czytać wskaźnik „na 1000 mieszkańców”
| Wskaźnik | Odsetek | Interpretacja |
|---|---|---|
| 90 / 1000 | 9,0% | najwyższy w Warszawie (Żoliborz) |
| 89 / 1000 | 8,9% | Białołęka |
| 44 / 1000 | 4,4% | Targówek |
| 36 / 1000 | 3,6% | najniższy (Śródmieście) |
Wskaźniki względne pozwalają porównywać dzielnice o różnej liczbie ludności — dlatego Białołęka z największą liczbą głosów nie jest dzielnicą najbardziej aktywną.
Warszawa — specyfika ustrojowa
| Element | Rozwiązanie |
|---|---|
| status | gmina mająca status miasta na prawach powiatu |
| podstawa prawna | ustawa warszawska z 2002 r. |
| organ stanowiący | Rada m.st. Warszawy — 60 radnych, wybory powszechne |
| organ wykonawczy | Prezydent m.st. Warszawy — wybory bezpośrednie |
| dzielnice (18) | jednostki pomocnicze — rady dzielnic i zarządy dzielnic |
Kluczowe rozróżnienie: rady dzielnic nie są organami samorządu terytorialnego. Dzielnica to jednostka pomocnicza, tak jak sołectwo w gminie wiejskiej czy osiedle w mieście.
Punktacja CKE
- 7.1. 1 pkt — odpowiedź D.
- 7.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Nie) wraz z uzasadnieniem opartym na danych: głosuje od 3,6% do 9% mieszkańców, a więc zdecydowana mniejszość.
- 7.3. 1 pkt — obie nazwy: Rada m.st. Warszawy i Prezydent m.st. Warszawy.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „budzet obywatelski, kultura polityczna uczestnictwa, miasto na prawach powiatu, Warszawa, organy samorzadu" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl