MWOP-R0-100-2505 • Otwarte rozszerzone • 5 pkt • Trudność: ★★★★★

Zadanie 20

Matura z WOS-u, maj 2025, poziom rozszerzony

Wymaganie:

(ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej Polskiej — prawo spadkowe, zachowek, postępowanie cywilne, właściwość rzeczowa i miejscowa sądów. (ZP) V. Prawo w RP oraz III. Organy władzy publicznej — sądownictwo powszechne. Redagowanie pisma procesowego.

Treść zadania

Materiał 1. Opis sprawy. Żaklina Żarocka (ul. Ostra 10, 16-300 Augustów; PESEL 74050399966) jest wdową po zmarłym w lipcu 2022 r. Ambrożym Żarockim. Spadkodawca w styczniu 2020 r. przeprowadził się do swojej byłej żony Budzisławy Żarockiej — do domu przy ul. Michała Kajki 777 w Olsztynie, gdzie mieszkał aż do śmierci. W grudniu 2020 r. sporządził testament, w którym jedynym spadkobiercą uczynił córkę Pamelę Palicką (ul. Zgody 50, 18-400 Łomża; PESEL 73111199987).

Wartość majątku: 360 tys. zł. W przypadku dziedziczenia ustawowego jedynymi osobami powołanymi do spadku byłyby Żaklina i Pamela. Testament nie zawierał wydziedziczenia Żakliny, a spadkodawca nie dokonał na jej rzecz darowizn. Pamela odmówiła porozumienia, twierdząc, że drugiej żonie ojca „nie należy się nic". W styczniu 2024 r. Żaklina postanowiła wnieść sprawę do sądu o zachowek, ubiegając się o maksymalną sumę przewidzianą prawem.

Materiał 2. Przepisy prawne — prawo materialne (k.c.):

Art. 931 § 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Art. 991 § 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy […] należą się […] dwie trzecie wartości udziału spadkowego, [gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni], w innych zaś wypadkach — połowa wartości tego udziału (zachowek).

prawo procesowe (k.p.c.):

Art. 17. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa sto tysięcy złotych. Art. 39. Powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku […] wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy.

Materiał 3. Właściwość sądów. Augustów → SR w Augustowie, SO w Suwałkach. Łomża → SR i SO w Łomży. Olsztyn, ul. Michała Kajki → Sąd Rejonowy w Olsztynie (ul. Dąbrowszczaków 44, 10-543 Olsztyn) i SO w Olsztynie.

Polecenie (0–5). Jako Żaklina Żarocka napisz fragment pisma procesowego poprzedzający uzasadnienie — wszczynającego postępowanie przed sądem powszechnym. Określ nazwę, miejsce i datę pisma, nazwy i dane stron, nazwę sądu i jego wydziału, wartość przedmiotu sporu oraz sformułuj żądanie i informację o próbie pozasądowego rozwiązania sporu.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Cztery ustalenia przed napisaniem pisma:

1. Udział spadkowy Żakliny przy dziedziczeniu ustawowym. Do spadku byłyby powołane dwie osoby — małżonka i córka — dziedziczące w częściach równych:

$\frac{360 000 z ł}{2} = 180000 z ł$

(Zastrzeżenie o minimum 1/4 dla małżonka nie ma tu zastosowania, bo 1/2 > 1/4.)

2. Wysokość zachowku. Żaklina nie jest ani małoletnia, ani trwale niezdolna do pracy (pracuje — mowa o wyjazdach służbowych), przysługuje jej więc połowa udziału ustawowego:

$\frac{1}{2} \cdot 180000 z ł = 90000 z ł$

3. Rodzaj sądu. Wartość przedmiotu sporu (90 000 zł) nie przewyższa 100 000 zł, więc sprawa należy do sądu rejonowego (art. 17 pkt 4 a contrario).

4. Który sąd rejonowy. Art. 39 k.p.c. ustanawia właściwość wyłączną: sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Ambroży Żarocki mieszkał do śmierci w Olsztynie, więc właściwy jest Sąd Rejonowy w Olsztynie — nie sąd miejsca zamieszkania powódki (Augustów) ani pozwanej (Łomża).

Wzór pisma:

Olsztyn, 15 stycznia 2024 r.

Sąd Rejonowy w Olsztynie
Wydział Cywilny
ul. Dąbrowszczaków 44, 10-543 Olsztyn

Powódka: Żaklina Żarocka, PESEL 74050399966
ul. Ostra 10, 16-300 Augustów

Pozwana: Pamela Palicka, PESEL 73111199987
ul. Zgody 50, 18-400 Łomża

Wartość przedmiotu sporu: 90 000 zł (dziewięćdziesiąt tysięcy złotych)

POZEW O ZACHOWEK

Wnoszę o:

zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 90 000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

przeprowadzenie rozprawy również pod nieobecność powódki;

zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania według norm przepisanych.

Informacja o próbie pozasądowego rozwiązania sporu: oświadczam, że powódka kilkukrotnie proponowała pozwanej polubowne porozumienie w sprawie podziału majątku spadkowego, jednak do ugody nie doszło — pozwana kwestionuje samo prawo powódki do zachowku, twierdząc, że po zmarłym mężu nie należy się jej nic.

Żaklina Żarocka

(dalej następuje uzasadnienie)

Typowy błąd / pułapka

Największa pułapka: żądanie 180 000 zł zamiast 90 000 zł. To udział spadkowy przy dziedziczeniu ustawowym, a zachowek to jego połowa. Błąd ten pociąga za sobą kolejny — przy 180 000 zł właściwy byłby sąd okręgowy.

Druga pułapka: zastosowanie ułamka 2/3 zamiast 1/2. Dwie trzecie przysługują wyłącznie osobom małoletnim albo trwale niezdolnym do pracy. Opis wskazuje, że Żaklina pracuje (wyjazdy służbowe), więc obowiązuje połowa.

Trzecia: sąd według miejsca zamieszkania stron. Art. 39 k.p.c. ustanawia właściwość wyłączną dla spraw o zachowek — decyduje ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy, czyli Olsztyn. Ani Augustów, ani Łomża nie wchodzą w grę.

Uwaga: 90 000 zł to mniej niż 100 000 zł. Art. 17 mówi o sprawach, w których wartość przewyższa sto tysięcy. Przy dokładnie 100 000 zł również właściwy byłby sąd rejonowy.

Nie pomiń informacji o próbie pozasądowego rozwiązania sporu. To odrębny wymóg z art. 187 § 1 pkt 3 k.p.c. i osobno punktowany element w kluczu CKE. Wystarczy jedno zdanie: były próby, nie przyniosły skutku, bo pozwana kwestionuje roszczenie.

Zachowek przysługuje mimo pominięcia w testamencie. Testament pozbawił Żaklinę udziału w spadku, ale nie zawierał wydziedziczenia — a tylko skuteczne wydziedziczenie (z przyczyn wskazanych w art. 1008 k.c.) pozbawia prawa do zachowku.

Nie zapomnij o elementach formalnych. CKE ocenia osobno „konstrukcję" pisma: miejsce, datę, oznaczenie stron z PESEL-ami, wydział sądu i podpis.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 20 — WOS 2025, poziom rozszerzony, arkusz CKE — Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2505 — zadanie 20. Na podstawie: CKE, matura maj 2025, WOS PR Oryginalny PDF CKE

Jak liczy się zachowek — trzy kroki

Krok	Działanie	Wynik
1. ustal udział ustawowy	360 000 zł ÷ 2 spadkobierców	180 000 zł
2. ustal właściwy ułamek	pełnoletnia, zdolna do pracy → 1/2	—
3. oblicz zachowek	1/2 × 180 000 zł	90 000 zł

$Z = u \cdot S$

gdzie $S$ — udział spadkowy przy dziedziczeniu ustawowym, a $u$ — ułamek zachowkowy:

Sytuacja uprawnionego	Ułamek
małoletni albo trwale niezdolny do pracy	2/3
pozostałe przypadki	1/2

Kto ma prawo do zachowku

Uprawniony	Warunek
zstępni (dzieci, wnuki)	byliby powołani do spadku z ustawy
małżonek	jw.
rodzice	jw. — tylko gdy brak zstępnych

Prawo do zachowku traci ten, kto został skutecznie wydziedziczony (art. 1008 k.c. — uporczywe postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, przestępstwo przeciw spadkodawcy, uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych), a także kto odrzucił spadek, zrzekł się dziedziczenia albo został uznany za niegodnego.

Samo pominięcie w testamencie nie pozbawia prawa do zachowku — i to jest podstawa roszczenia Żakliny.

Dziedziczenie ustawowe — kolejność

Grupa	Kto dziedziczy
I	dzieci i małżonek — w częściach równych, ale małżonek nie mniej niż 1/4
II	małżonek i rodzice; przy braku rodzica — rodzeństwo i jego zstępni
III	dziadkowie i ich zstępni
IV	pasierbowie
V	gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy albo Skarb Państwa

Zasada minimum 1/4 dla małżonka działa dopiero przy trojgu lub więcej dzieciach: przy czworgu spadkobierców udział równy wyniósłby 1/5, więc małżonek dostaje 1/4, a dzieci dzielą resztę.

Właściwość sądu w sprawach spadkowych

Pytanie	Odpowiedź
jaki szczebel?	wartość ≤ 100 000 zł → rejonowy; > 100 000 zł → okręgowy
który konkretnie?	art. 39 k.p.c. — właściwość wyłączna: sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy

Właściwość wyłączna oznacza, że strony nie mogą jej zmienić umową ani wyborem — inaczej niż przy właściwości ogólnej z art. 27 k.p.c.

Elementy pozwu (art. 187 k.p.c.)

Element	Uwaga
oznaczenie sądu z wydziałem i adresem	SR w Olsztynie, Wydział Cywilny
oznaczenie stron — powód i pozwany, z PESEL powoda	dane z materiału 1.
nazwa pisma	„Pozew o zachowek”
wartość przedmiotu sporu	90 000 zł — decyduje o właściwości i opłacie
żądanie (petitum)	zasądzenie kwoty + odsetki + koszty
informacja o próbie pozasądowego rozwiązania sporu	wymóg ustawowy — art. 187 § 1 pkt 3
uzasadnienie	fakty i dowody
miejsce, data, podpis	—

Opłata sądowa od pozwu o zapłatę wynosi co do zasady 5% wartości przedmiotu sporu — tu 4500 zł.

Punktacja CKE

Ocena według dwóch kategorii elementów składowych plus konstrukcja:

dane i nazwy stron, nazwa pisma, wydział sądu, miejsce sądu,
wartość przedmiotu sporu, szczebel sądu, żądanie oraz informacja o próbie pozasądowego rozwiązania sporu,
konstrukcja: rozplanowanie pisma wraz z miejscem, datą i podpisem.

5 pkt — obie kategorie w pełni + właściwa konstrukcja.
4 pkt — obie w pełni albo jedna w pełni i jedna częściowo + właściwa konstrukcja.
3 pkt — jedna w pełni i jedna częściowo.
2 pkt — obie częściowo albo jedna w pełni.
1 pkt — jedna kategoria częściowo.
Razem: 5 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „zachowek, dziedziczenie ustawowe i testamentowe, pozew, wlasciwosc sadu w sprawach spadkowych, pismo procesowe" zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl